Yat işletmeciliğindeki büyüme oranı ile turist harcamalarının eşbütünleşme analizi: Türkiye örneği

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 104 - 119, 02.01.2026

Erdal Arli , Mehmet Sıtkı Saygılı , İlkay Sultan Güneş

Öz

Yat işletmeciliği, Türkiye’nin deniz turizmi sektörünün temel bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. Mavi tur hizmeti sunan işletmeler, COVID-19 pandemisi süresince dirençli bir yapı sergileyerek faaliyetlerine devam etmiş ve ulusal ekonomiye anlamlı katkılar sağlamıştır. Bu çalışma, yat işletmeciliği sektöründeki büyüme ile kişi başına düşen turist harcamaları arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Bağımlı değişken olarak yıllık kişi başına turist harcaması, bağımsız değişken olarak ise Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış yat işletmelerinin sayısı kullanılmıştır. Araştırmada kointegrasyon, Granger nedensellik analizi, FMOLS (Fully Modified Ordinary Least Squares), DOLS (Dynamic Ordinary Least Squares) ve varyans ayrıştırması gibi ekonometrik analiz tekniklerinden yararlanılmıştır. Bulgular, yat işletme sayısındaki artışın kişi başına turist harcamalarını olumlu yönde etkilediğini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, yat işletmeciliği sektörünün yalnızca turizm gelişimi açısından değil, aynı zamanda turizme dayalı gelirlerin maksimize edilmesine yönelik bölgesel ekonomik planlama ve politika geliştirme süreçleri açısından da stratejik önem taşıdığını vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Deniz Turizmi , Yat Işletmeciliği , Eşbütünleşme Analizi , DOLS , FMOLS

Cointegration analysis of growth rate in yacht management and tourist expenditures: The case of Türkiye

Öz

Yacht management represents a key component of Türkiye’s maritime tourism sector. Companies offering blue cruise tours remained resilient during the COVID-19 pandemic, continuing operations and making significant contributions to the national economy. This study investigates the relationship between the growth of the yacht management industry and per capita tourist expenditures. Using annual tourist spending as the dependent variable and the number of licensed yacht companies approved by the Ministry of Culture and Tourism as the independent variable, the study employs econometric techniques such as cointegration, Granger causality, FMOLS (Fully Modified Ordinary Least Squares), DOLS (Dynamic Ordinary Least Squares), and variance decomposition analyses. The findings reveal that increases in the number of yacht companies positively influence per capita tourist expenditures. These results underscore the strategic importance of the yacht management sector not only for tourism development but also for regional economic planning and policy formulation aimed at maximizing tourism-related revenues.

Anahtar Kelimeler

Maritime Tourism , Yacht Management , Cointegration Analysis , FMOLS , DOLS

Kaynakça

• Arlı, E. (2012). Yat limanı işletmeciliğinde algılanan hizmet kalitesi faktörlerinin tekrar tercih etme niyeti, tavsiye etme niyeti ve genel memnuniyet düzeyi üzerindeki etkisi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 23(1), 19–32. https://doi.org/10.17123/atad.18325
• Bulut, Ş., & Özdemir, A. (2012). İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ve "Dow Jones Industrial" arasındaki ilişki: Eşbütünleşme analizi. Yönetim ve Ekonomi, 19(1), 211–224.
• Dikeç, G., & Töz, A. C. (2017). Marina müşterilerinin marinalarda aldıkları hizmetlerin kalite düzeylerine yönelik algılarının analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 109–135. https://doi.org/10.18613/deudfd.297707
• Durgun, A. (2006). Bölgesel kalkınmada turizmin rolü: Isparta örneği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
• Erdem, S. H. (2001). Turist harcamalarının yöresel kalkınma sürecine ekonomik etkileri (Alanya örneği) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
• Erdoğan, L., Tiryaki, A., & Ceylan, R. (2018). Türkiye’de uzun dönem ekonomik büyümenin belirleyicilerinin ADRL, FMOLS, DOLS ve CCR yöntemleriyle tahmini. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 36(4), 39–57. https://doi.org/10.17065/huniibf.336371
• Granger, C. W. J., & Newbold, P. (1974). Spurious regressions in econometrics. Journal of Econometrics, 2(2), 111–120. https://doi.org/10.1016/0304-4076(74)90034-7
• Gülbahar, O. (2010). Turizmin bölgelerarası gelişmişlik farklarını gidermedeki rolü Türkiye örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(1), 19– 47.
• Ilgar, R. (2019). Çanakkale’de yatçılık faaliyetleri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD), 6(3), 594–611. https://orcid.org/0000-0002-4981-7324
• IMEAK. (2023). Maritime sector report.
• IMEAK. (2024). Maritime sector report (2025). In IMEAK Turkish Chamber of Shipping. https://www.denizticaretodasi.org.tr/media/SharedDocuments/sektorraporu/2024/ Maritime%20Sector%20Report_web.pdf adresinden 2025 tarihinde alınmıştır.
• Kahraman, N., & Gültekin Tarla, E. (2022). Turizm harcamaları, ekonomik büyüme, doğrudan yabancı yatırımlar arasındaki nedensellik ilişkisinin incelenmesi ve politika önerileri: OECD ülkeleri örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(3), 2569–2589. https://doi.org/10.21325/jotags.2022.1106
• Kan, N., & Kuleyin, B. (2017). Kalkınma planları çerçevesinde Türkiye’nin deniz turizmi stratejilerinin tarihsel gelişimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, Kasım 2019, 51–64. https://doi.org/10.18613/deudfd.297692
• Karadeniz, Y. (2022). Enflasyon ve bütçe açığı arasındaki kuadratik ilişki: Türkiye örneği. Sayıştay Dergisi, 33(125), 291–309.
• Karaosmanoğlu, C., & Kazançoğlu, İ. (2016). Yatçıların marina tercihinde algılanan hizmet kalitesinin marina bağlılığı üzerindeki etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 0(0), 25–47. https://doi.org/10.18613/deudfd.23396
• Mert, M., & Çağlar, A. E. (2023). EVIEWS ve GAUSS uygulamalı zaman serileri analizi. Detay Yayıncılık.
• Özbek, S. (2023). Döviz kuru yansıma etkisinin ARDL, FMOLS, DOLS ve CCR yöntemleriyle tahmini: Türkiye örneği (2006-2022). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 517–536.
• Özçelebi, O. (2007). Sürdürülebilir turizm kavramı temelinde 1997-2006 döneminde yabancı turist harcaması ve yabancı turist sayısı arasındaki ilişkide yaz mevsimin etkisi. Sosyal Bilimler Dergisi, 2, 115–125.
• Paker, S., & Paker, N. (2020). Mürettebatlı yat kiralama hizmetinin sürdürülebilirlik analizi ve öneriler. Journal of Maritime Transport and Logistics, 1(1), 9–19.
• Phillips, P. C. B., & Hansen, B. E. (1990). Statistical inference in instrumental variables regression with (1) processes. The Review of Economic Studies, 57(1), 99–125. http://restud.oxfordjournals.org/lookup/doi/10.2307/2297545
• Sarıışık, M., & Kızıldemir, Ö. (2018). Turist harcamalarının bölgesel kalkınmaya ekonomik etkileri: Adana örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(2), 128–142. https://doi.org/10.21325/jotags.2018.205
• Şen, G. (2022). Turist harcamalarının bölgesel ekonomiye etkileri: Kütahya örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 74, 97–112. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1095588
• Stock, J. H., & Watson, M. W. (1993). A simple estimator of cointegrating vectors in higher order integrated systems. Econometrica, 61(4), 783. https://doi.org/10.2307/2951763
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2020). Turizm istatistikleri, 2020 yılında ülkemizi ziyaret eden toplam ziyaretçi sayısı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü. https://yigm.ktb.gov.tr/Eklenti/81939,3103turizmistatistikleri2020-4pdf.pdf
• Tazegül, S., Yılmaz, T., Aslantaş, M. F., & Çapanoğlu, M. F. (2025). The relationship between economic policy uncertainty and tax revenues in Türkiye: DOLS, FMOLS and CCR time series cointegration approach. Sosyoekonomi, 33(64), 471–492. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2025.02.20
• Yüksek, G. (2013). Türkiye’de yat ve marina işletmeciliği istihdam değerlendirmesi için mevcut durum analizi. Beykoz Akademi Dergisi, 1(1), 59–84.