Türkiye Turizminin 2024 İtibariyle Değerlendirilmesi: Stratejik Yönelimler ve Sürdürülebilir Kalkınma

Yıl 2026, Cilt: 6 Sayı: 1, 75 - 98, 31.01.2026

İbrahim Birkan , Tuğrul Toker

Öz

Bu çalışma, 2024 yılı itibarıyle Türk turizm sektörünü inceleyerek mevcut duruma, gelecekteki fırsatlara ve sürdürülebilirlik yollarına odaklanmaktadır. Amaç, turizmin Türkiye'nin ekonomisine, istihdamına ve döviz girdilerine nasıl katkı sağladığını kontrol etmek, aynı zamanda toplum, kültür ve çevre üzerindeki etkilerini incelemektir. Çalışma, mevsimsel istihdam, yetersiz altyapı, düşük hizmet kalitesi, diğer ülkelerden gelen rekabet ve dijital araçlardaki değişiklikler gibi büyük sorunlardan bahsetmektedir. Raporlar, çalışmalar ve istatistikleri incelemek için literatür taraması ve SWOT analizi kullanılmıştır. Veriler, kitaplardan, resmi belgelerden ve turizm rakamlarından gelmektedir. Analiz, zengin tarih ve doğa gibi güçlü yönleri, kötü planlama gibi zayıf yönleri, yeni turizm türleri gibi fırsatları ve iklim değişikliği gibi tehditleri göstermektedir. Sonuçlar, turizmi daha fazla alana yaymak ve yeşil yöntemler kullanmak gibi daha iyi politikalar için fikirler vermektedir. Bu, turizmi daha güçlü ve uzun vadede daha iyi hale getirmeye yardımcı olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Turizm potansiyelleri , Sürdürülebilir kalkınma , SWOT analizi , Stratejik yönelimler , Ekonomik etki , Çevresel sürdürülebilirlik

Assessment of Turkish Tourism as of 2024: Strategic Directions and Sustainable Development

Öz

This study inspects the Turkish tourism sector in 2024, focusing on its current situation, future chances, and ways to make it sustainable. The goal is to check how tourism helps Türkiye's economy, jobs, and foreign money, while also looking at its effects on society, culture, and the environment. It talks about big problems like seasonal work, poor infrastructure, low service quality, competition from other countries, and changes in digital tools. The study uses a literature review and SWOT analysis to examine reports, studies, and stats. Data comes from books, official papers, and tourism numbers. The analysis shows strengths like rich history and nature, weaknesses like bad planning, opportunities like new types of tourism, and threats like climate change. Results give ideas for better policies, like spreading tourism into more areas and using green methods. This helps make tourism stronger and better for the long term.

Anahtar Kelimeler

Tourism prospects , Sustainable development , SWOT analysis , Strategic directions , Economic impact , Environmental sustainability

Kaynakça

• Akal, M. (2009). Economic implications of international tourism on Turkish economy. Tourismos: An International Multidisciplinary Journal of Tourism, 5(1), 131-152.
• Akbaş, Z., & Mutlu, Ç. (2016). Turizmi etkileyen Avrupa Birliği politikalarının Türkiye turizm politikaları ile karşılaştırılması: AK Parti dönemi. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 6(12), 123-139. https://doi. org/10.17828/yalovasosbil.288381
• Akbulut, G. (2009). Küreselleşme sürecinde Türkiye turizmi. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 201-219.
• Akova, O., & Atsiz, O. (2019). Sociocultural impacts of tourism development on heritage sites. In D. Gursoy (Ed.), The Routledge handbook of tourism impacts (pp. 252–264). Routledge. https://doi. org/10.4324/9781351025102-20
• Alaeddinoğlu, F., & Can, A. S. (2009). Developing international market entry strategies for cultural tourism of Türkiye. International Journal of Human Sciences, 6(1), 510–525.
• Aygün, A., & Baycan, T. (2020). A critical analysis of Türkiye’s tourism strategy plan (2023) based on the key factors in mitigation and adaptation to climate change. Journal of Tourism Leisure and Hospitality, 2(2), 48-61.
• Bal, H., Akça, E. E., & Bayraktar, M. (2016). The contribution of tourism to economic growth: A research on Türkiye. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 7(1), 1-20.
• Başer, G. (2018). Türkiye’s tourist profile: A document analysis for future implications. Journal of Tourism and Hospitality Management, 6(5), 222-239. https://doi.org/10.17265/2328-2169/2018.10.002
• Bozdağ, A. (2023). A spatial analysis for sustainable planning of tourism impacts: The case of Çeşme, Türkiye. Environment, Development and Sustainability, 25(9), 9877–9902. https://doi.org/10.1007/ s10668-022-02464-7
• Büyük, Ö., & Akkuş, G. (2024). Gelişmekte olan ülkelerin yükselişi ve Türkiye (medical tourism data and statistics: The rise of developing countries and Türkiye). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 12(2), 1105-1124. https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1427
• Çavdar, A. (2024, November 28). TIF 2024: Discourse and realities in Türkiye, Turizm Ajansı, https://www. turizmajansi.com/haber/tif-2024-de-soylemler-ve-turkiye-de-gercekler-h67551, Accessed: July 23, 2025.
• Çetinel, F., & Yolal, M. (2009). Public policy and sustainable tourism in Türkiye. TOURISMOS: An International Multidisciplinary Refereed Journal of Tourism, 4(3), 35–50.
• Çıplak, U. (2005). Ödemeler dengesinde net hata ve noksan kalemi üzerine bir değerlendirme. TCMB Yayınları. Dede, O. M., & Ayten, A. M. (2012). A proposed spatial planning model for sustainable tourism development in Türkiye. Tourism, 60(4), 431–445.
• Dincer, F. I., Dincer, M. Z., & Yilmaz, S. (2015). The economic contribution of Turkish tourism entrepreneurship on the development of tourism movements in Islamic countries. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 195, 413–422. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.06.483
• Döşkaya, T. (2024, October 14). The negative effects of high inflation on the tourism sector. Turizm Ajansı, https://www.turizmajansi.com/haber/yuksek-enflasyonun-turizm-sektorune-olan-olumsuz etkileri-h67143, Accessed: July 23, 2025.
• Duman, T., & Kozak, M. (2010). The Turkish tourism product: Differentiation and competitiveness. Anatolia, 21(1), 89–106. https://doi.org/10.1080/13032917.2010.9687092
• Dünya Gazetesi. (2024, December 16). Özgür Demirtaş proposes cryptocurrency for the tourism sector, Dünya Gazetesi, https://www.dunya.com/sektorler/ozgur-demirtastan-turizm-sektoru-icin-kripto para-onerisi-haberi-757037, Accessed: July 23, 2025.
• Dünya Gazetesi. (2024, December 5). Türkiye and Brazil recover the fastest, Dünya Gazetesi, https://www. dunya.com/sektorler/en-hizli-turkiye-ve-brezilya-toparlandi-haberi-755928, Accessed: July 23, 2025.
• Duymaz, M., & Temizel, G. (2022). Social tourism in the world and Türkiye. International Journal on Engineering, Science & Technology (IJonEST), 4(3), 220–231. https://doi.org/10.46328/ijonest.145
• Egresi, I., Bayram, B., Kara, F., & Kesik, O. A. (2012). Unlocking the potential of religious tourism in Türkiye. Journal of Tourism and Cultural Change, 10(1), 67–84.
• GM Dergi. (2024, December 5). Kuzey Kutbu ilk buzsuz gününü 2027 yazında yaşayabilir, GM Dergi, https:// www.gmdergi.com/sektorel-haberler/kuzey-kutbu-ilk-buzsuz-gununu-2027-yazinda-yasayabilir/, Accessed: July 23, 2025.
• Görener, A. (2016). A SWOT-AHP approach for assessment of medical tourism sector in Türkiye. Alphanumeric Journal, 4(2), 159-170. https://doi.org/10.17093/alphanumeric.277740
• Gök, G. (2025, February). Yenidoğan çetesinin anne adaylarının özel hastane tercihine etkisinin belirlenmesi [Conference presentation]. 2. International Paris Scientific Researches and Innovation Congress, Paris, France.
• Güçer, B. (2024, December 27). 2025’te 20 şehirde Türkiye Kültür Yolu Festivali olacak, GM Dergi, https:// www.gmdergi.com/guncel/2025te-20-sehirde-turkiye-kultur-yolu-festivali-olacak/, Accessed: July 23, 2025.
• Güçer, B. (2025, January 10). Türkiye’nin otel yatak kapasitesi 2 milyonu aştı. GM Dergi. https://l24.im/ iwO4, Accessed: July 23, 2025.
• Gündüz, C. (2024). Sustainable tourism in green key certified hotels in Türkiye: Evaluation of environmental practices and future perspectives. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 7(4), 630-645. https://doi. org/10.5281/zenodo.13958474
• Güneli, M. (2024, September 16). Panoptikon. Turizm Ajansı. https://www.turizmajansi.com/haber/ panoptikon-h66934, Accessed: July 23, 2025.
• Guzeloglu, F. T., & Gulc, A. (2021). Sustainable tourism projects in Türkiye. Academy of Management, 5(1), 59–73.
• Kahveci, E. (2023). Business strategies for small- and medium-sized tourism enterprises during COVID-19: A developing country case. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 6(4), 1569–1593. https://doi. org/10.1108/JHTI-08-2021-0232
• Karadaş, H. A. (2020). COVID-19: Is it a disaster for tourism in Türkiye? Journal of International Social Research, 13(74), 447–462. https://doi.org/10.17719/jisr.11168
• Kawach, N. (2024, November 17). Saudi, UAE seen growing on infrastructure projects, tourism. Zawya Projects. https://www.zawya.com/en/projects/construction/saudi-uae-seen-growing-on infrastructure-projects-tourism-at0j3t7t, Accessed: July 23, 2025.
• Kayral, İ. E., Sarı, T., & Tandoğan Aktepe, N. Ş. (2023). Forecasting the tourist arrival volumes and tourism income with combined ANN architecture in the post COVID-19 period: The case of Türkiye. Sustainability, 15, 15924. https://doi.org/10.3390/su152215924
• Kervankıran, İ., & Bağmancı, M. F. (2021). Spatial view of tourism in Türkiye in COVID-19 process: Which provinces were affected and how? Coğrafi Bilimler Dergisi/ Turkish Journal of Geographical Sciences, 19(1), 263–287. https://doi.org/10.33688/aucbd.897621
• Kişi, N. (2019). A strategic approach to sustainable tourism development using the A’WOT hybrid method: A case study of Zonguldak, Türkiye. Sustainability, 11(964), 1–19. https://doi.org/10.3390/su11040964
• Küçükaltan, D., & Terzioğlu, M. K. (2013). Economic impact of tourism demand: Evidence from Türkiye. Anatolia: An International Journal of Tourism and Hospitality Research, 24(3), 484-488. https://doi.or g/10.1080/13032917.2013.781045
• Kuk, H. (2024, November 2). Turizmin ekonomiyle imtihanı! Turizm Ajansı. https://www.turizmajansi. com/haber/turizmin-ekonomiyle-imtihani-h67305, Accessed: July 23, 2025.
• Kuzhan, K., & Gönen, S. (2024). Türkiye’de sağlık turizmi ve pazarı üzerine bir değerlendirme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(1), 27-50. https://doi. org/10.47147/ksuiibf.1382979
• Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. (2024). 2024 yılı kazı ve yüzey araştırma faaliyetleri. https:// kvmgm.ktb.gov.tr/TR-393463/2024-yili-kazi-ve-yuzey-arastirma-faaliyetleri.html, Accessed: July 23, 2025.
• Nagraj, A. (2024, November 5). UAE launches new strategy to boost FDI inflows to Dh1.3 trillion by 2031, T he National, https://www.thenationalnews.com/business/economy/2024/11/05/uae-launches strategy-to-boost-fdi-to-dh22-trillion-by-2031/, Accessed: July 23, 2025.
• Niñerola, A., Sánchez-Rebull, M.-V., & Hernández-Lara, A.-B. (2019). Tourism research on sustainability: A bibliometric analysis. Sustainability, 11(5), 1377. https://doi.org/10.3390/su11051377
• Okumuş, F., Avci, U., Kilic, I., & Walls, A. R. (2012). Cultural tourism in Türkiye: A missed opportunity. Journal of Hospitality Marketing & Management, 21(6), 638–658. https://doi.org/10.1080/19368623. 2012.627231
• Okuyucu, A. (2013). Tourism development in Türkiye: Development process, challenges and patterns. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(7), 815-827. https://doi.org/10.9761/JASSS1666
• Önder, K., & Durgun Kaygısız, A. (2008). Effects of tourism sector on the employment in Turkey: An econometric application. In Proceedings of the First International Conference on Management and Economics (Vol. 2, pp. 365-373). Tirane, Albania.
• Özdemir, Y., Demirel, T., & Çetin Demirel, N. (2009). Türkiye turizm sektörü için SWOT analizi ve strateji belirleme. In Proceedings of the 10th National Tourism Congress. Mersin, Türkiye.
• Özgeriş, M., & Karahan, F. (2021). Use of geopark resource values for a sustainable tourism: A case study from Türkiye (Cittaslow Uzundere). Environment, Development and Sustainability, 23, 4270–4284. https://doi.org/10.1007/s10668-020-00773-3
• Öztürk, Y., & Tuna, M. (1999). Türkiye turizminin İngiliz pazarında kuvvetli ve zayıf yönleri üzerine bir araştırma. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 10(1), 47-52.
• Pata, U. K., & Balsalobre-Lorente, D. (2022). Exploring the impact of tourism and energy consumption on the load capacity factor in Türkiye: A novel dynamic ARDL approach. Environmental Science and Pollution Research, 29(9), 13491–13503. https://doi.org/10.1007/s11356-021-16675-4
• Şahin, S. (2022). Net hata ve noksan hesabına bakış: Seçilmiş ülkelere yönelik analiz (1980-2018). İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi - Journal of Economic Policy Researches, 9(1), 103-120. https://doi. org/10.26650/JEPR1020460
• Sarıışık, M., Türkay, O., & Akova, O. (2011). How to manage yacht tourism in Türkiye: A SWOT analysis and related strategies. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 24, 1014–1025. https://doi.org/10.1016/j. sbspro.2011.09.041
• Saudi Press Agency (SPA). (2023, October 24). Saudi Arabia invests over $800 billion in tourism sector, Minister Al-Khateeb says, Saudi Press Agency, https://www.spa.gov.sa/en/N1985672, Accessed: July 23, 2025. Solarin, S. A., Ulucak, R., & Erdogan, S. (2023). Assessing the economic impacts of tourism markets and activities diversification: Evidence from a new dynamic regression approach. Journal of Travel Research, 63(8), 2078–2093. https://doi.org/10.1177/00472875231203395
• Sormaz, Ü., Kıdıraliyev, N., Turdubekova, S., Turganbaeva, N., İsokava, D., & Samatova, G. (2023). Sürdürülebilir turizm kapsamında Bişkek ili’nin gastronomi turizmi potansiyelinin SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 2(3), 137-154.
• Taşkın, G. A., Tuna, M., & Birkan, İ. (2024). Türkiye’s tourism success during and post COVID-19. Journal of Hospitality and Tourism Issues, 6(1), 1–15. https://doi.org/10.51525/johti.1400706-3580851
• Tatoglu, E., Erdal, F., Ozgur, H., & Azakli, S. (2002). Resident attitudes toward tourism impacts: The case of Kusadasi in Türkiye. International Journal of Hospitality & Tourism Administration, 3(3), 79–100. https://doi.org/10.1300/J149v03n03_07
• Tokmak, C. (2023). Turizm politikalarının sürdürülebilir turizm ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 22(Cumhuriyet’in 100. Yılı), 738-752. https://doi. org/10.21547/jss.1361469
• Tosun, C. (1999). An analysis of contributions of international inbound tourism to the Turkish economy. Tourism Economics, 5(3), 217–250. https://doi.org/10.1177/135481669900500301
• Tosun, C., Fyall, A., & Timothy, D. J. (2006). Türkiye: EU membership and sustainable tourism development. In D. Hall, M. Smith, & B. Marciszewska (Eds.), Tourism in the New Europe: The challenges and opportunities of EU enlargement (pp. 270–287). CABI. https://doi.org/10.1079/9781845931179.0270
• TÜİK. (2024, October 31). Turizm istatistikleri, III. çeyrek: Temmuz-Eylül, 2024. Accessed July 23, 2025, https:// data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turizm-Istatistikleri-III.-Ceyrek:-Temmuz-Eylul,-2024-53659
• TÜİK. (2025, January 31). Turizm istatistikleri, IV. çeyrek: Ekim-Aralık ve yıllık, 2024. Türkiye İstatistik Kurumu. Accessed July 23, 2025, https://l24.im/7oKI
• Turgut, E., Uçan, O., & Başaran, N. (2021). Turizm sektörünün Türkiye ekonomisine etkisi: ARDL sınır testi yaklaşımı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 45, 144–159. https://doi.org/10.52642/ susbed.898754
• Turizm Ekstra. (2024, December 4). EMEA Başkanı Dimitris Manikis, Türkiye ve dünyada konaklama sektörüne ilişkin değerlendirmelerini paylaştı. Turizm Ekstra. Accessed July 23, 2025, https://l24.im/J5EhHVB
• Turizm Gazetesi. (2024, July 20). Türkiye, turizm sürdürülebilirlik endeksinde ilk yirminin arasında değil. Turizm Gazetesi. Accessed July 23, 2025, https://l24.im/MgG50Z
• Turizm Güncel. (2024, December 16). Turizm eğitiminde büyük adım: Bakanlık ve YÖK’ten yeni protokol.
• Turizm Güncel. Accessed July 23, 2025, https://www.turizmguncel.com/haber/turizm-fakultelerinde yuzde-100-ingilizce-egitim-donemi
• Turizm Güncel. (2024, December 21). 11 ayda TGA payı ve konaklama vergisi için sektörden ne kadar toplandı? Turizm Güncel. Accessed July 23, 2025, https://l24.im/MP8cui
• Turizm Günlüğü. (2024, December 14). Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 2025 yılı bütçesi TBMM’den geçti: 53 milyar lira! Turizm Günlüğü. Accessed July 23, 2025, https://l24.im/3gDhHB
• Türker, N. (2013). Host community perceptions of tourism impacts: A case study on the World Heritage City of Safranbolu, Türkiye. Journal of Tourism and Cultural Change, 11(1-2), 1–17. https://doi.org/1 0.1080/14766825.2013.764257
• Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı. (2022). National sustainable tourism program of Türkiye acknowledged by GSTC. Global Sustainable Tourism Council. Accessed July 23, 2025, https://www. gstcouncil.org/wp-content/uploads/Elif-B-1_compressed.pdf
• TÜRSAB. (2024). 2024 yılı ilk çeyrek turizm gelir raporu. Accessed July 23, 2025, https://www.tursab.org.tr/ assets/assets/uploads/turizm-geliri-ve-gideri/2024/turizm-gelir-raporu-ocak-mart-2024.pdf
• T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024, April 8). Sağlık turizminde küresel merkez Türkiye. Accessed May 28, 2025, https://ticaret.gov.tr/haberler/saglik-turizminde-kuresel-merkez-turkiye
• Ünlü, H., & Erbaş, A. (2021). Trabzon’da otel yöneticilerinin eko turizm hakkındaki görüşleri. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 24(1), 142-160. https://doi.org/10.34189/ tfd.24.01.007
• Uslu, A., Alagöz, G., & Güneş, E. (2020). Socio-cultural, economic, and environmental effects of tourism from the point of view of the local community. Journal of Tourism and Services, 11(21), 1–21. https:// doi.org/10.29036/jots.v11i21.147
• Uzun, C. (2020). Turizm işletmelerinde inovasyon stratejileri. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 23(2), 271-294. https://doi.org/10.34189/tfd.23.02.003
• World Economic Forum. (2023, September). Driving Türkiye’s travel and tourism development: The challenges and opportunities of using big data for sustainable growth. World Economic Forum. Accessed July 23, 2025, https://www3.weforum.org/docs/WEF_Driving_Turkiyes_Travel_and_Tourism_ Development_2023.pdf
• World Travel & Tourism Council (WTTC). (2025, February 16). Travel & tourism economic impact 2024: Türkiye. Turizm Radar. Accessed July 23, 2025, https://turizmradar.com/turkiye-turizm-2024 raporu/
• Yeşiltaş, M., Öztürk, Y., & Hemmington, N. (2010). Tourism education in Türkiye and implications for human resources. Anatolia, 21(1), 55–71. https://doi.org/10.1080/13032917.2010.9687090
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12th ed.). Seçkin Yayınevi.
• Yıldırım, G., & Keleş, Y. (2022). Avrupa Birliği turizm politikaları ile Türkiye turizm politikalarının karşılaştırılması. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 25(2), 145-169. https://doi.org/10.55931/ahbvtfd.1177326
• Yücenur, G. N. (2017). Turizm sektöründe strateji seçimi için bulanık veriler yardımıyla hiyerarşik ağ modeli ve SWOT analizi: Türkiye örneği. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 21(5), 915-931. https://doi.org/10.16984/saufenbilder.337268
• Yüksel, A., & Yüksel, F. (2001). Managing customer satisfaction and retention: A case of tourist destinations, Türkiye. Journal of Vacation Marketing, 7(2), 153-168. https://doi.org/10.1177/135676670100700205