DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ

Aykut Elmas

DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ

Öz

Yakın bir tarihte bir kez daha anlaşıldı ki deprem bugünün modern çağında dahi insanlık önünde en yıkıcı doğal afetlerden biri olarak durmaktadır. Yani geçmişten bugüne insanın deprem karşısındaki edilgen konumu değişmemiştir. Bu çalışmada, eski toplumların deprem tecrübelerine örneklik teşkil etmesi adına 10 Temmuz 1894 depremi ele alınmış ve temelde iki nokta üzerine odaklanılmıştır. Bunlardan ilki, depremin şehirde yarattığı etki, olay sonrası yaşanan gelişmeler ve gösterilen reflekslerdir. İkincisi ise, Mabeyn-i Hümayun mütercimlerinden Louis Sabuncu’nun, II. Abdülhamit’i deprem hakkında bilgilendirmek amacıyla kaleme aldığı layihadır. Bu bağlamda, çalışmanın giriş kısmında, genel hatlarıyla İstanbul’un 15. yüzyıl öncesi deprem tecrübeleri ve bu tecrübeleri aktaran kaynakların bazı özelliklerinden bahsedilmiştir. Ardından birinci bölümde kişisel özellikleri ve hayat serüveniyle oldukça ilginç bir karakter olan Louis Sabuncu’nun biyografisine yer verilmiştir. İkinci bölümde kronik ve araştırma kaynaklar üzerinden Osmanlı İstanbul’unun etkilendiği 1519, 1719 ve 1766 büyük depremleri hakkında bilgi verildikten sonra 1894 depremi, ağırlıklı olarak arşiv kayıtları ışığında ele alınmıştır. Son bölüm ise depremin ardından başlatılan arayı bilgilendirme girişimlerine ve Louis Sabuncu’nun deprem hakkındaki layihasına ayrılmıştır. Ayrıca bolümün sonunda bu layihanın günümüz Türkçesine aktarımı yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Yıldız Mütenevvi Maruzat (Y. MTV).
Hariciye Nezareti Tahrirat (HT. NT).
Hariciye Nezareti Paris Sefareti (HR. SFR.4).
İrade Taltifat (İ. TAL).
İrade Meclis-i Vala (İ. MVL).
Sadaret Mektubi Kalemi Deavi Evrakı (A. MKT. DV).
Sadaret Mektubi Kalemi Mühimme Evrakı (A. MKT. MHM).
Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO).

Hariciye Nezareti Tercüme Odası (HR. TO).
Yıldız Perakende Evrakı Tahrirat-ı Ecnebiyye ve Mabeyn Mütercimliği (Y. PRK. TKM).
İrade Dahiliye (İ. DH).
Yıldız Sadaret Hususi Evrakı (Y. A. HUS).
Yıldız Perakende Evrakı Arzuhal Jurnal (AZJ).
Yıldız Esas Evrakı (Y.EE).
Dahiliye Mektubi Kalemi (DH. MKT).
Şura-yı Devlet (ŞD).
Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TS. MA.e).
Yıldız Perakende Evrakı Mabeyn Erkanı ve Saray Görevlileri Maruzatı (SGE).
Yıldız Perakende Evrakı Başkitabet Dairesi Maruzatı (BŞK).
Yıldız Perakende Evrakı Yaveran ve Maiyyet-i Seniyye Erkan-ı Harbiye Dairesi (MYD).
Yıldız Perakende Evrakı Şehremaneti Maruzatı (ŞH).
İrade Evkaf (İ. EV).
İrade Maliye (İ. ML).
İrade Hususi (İ. HUS).
Afyoncu, E & Mete, Z. (2001).1766 İstanbul depremi ve toplum yaşantısına tesirleri. Tarih Boyunca Anadolu’da Doğal Âfetler ve Deprem Semineri (22-23 Mayıs 2000) (ss. 85-92). İstanbul: “Globus” Dünya Basımevi.
Anonim tevârîh-i âl-i Osman (F. Giese neşri). (1992). (Haz. Azamat, N). İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.
Balcı, S. (2013). Babıâli tercüme odası. İstanbul: Libra Yayınevi.
Cezar, M. (1963). Osmanlı devrinde İstanbul yapılarında tahribat yapan yangınlar ve tabii âfetler. Türk Sanatı Tarihi ve İncelemeleri, 1, 327-414.
Danişmend, İ. H. (1971). İzahlı osmanlı tarihi kronolojisi, 2, İstanbul: Türkiye Yayınevi.
Demirkent, I. (2005). Bizans tarihi yazıları: Makaleler-bildirilerincelemeler. İstanbul: Dünya Kitapları
Engin, V. (2001). II. Abdülhamit’in hususi iradeleri ışığında 1894 İstanbul depremi ve gündelik hayata etkisi. Tarih Boyunca Anadolu’da Doğal Âfetler ve Deprem Semineri (22-23 Mayıs 2000) (ss. 141-149). İstanbul: “Globus” Dünya Basımevi.
Hızlı, K. (2022). Yıldız Sarayı’nda muhalif bir gazeteci: Mâbeyn mütercimi Louis Sabuncu (1891-1908). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Johnson, R. C. (2020). Stranger fictions: A history of the novel in Arabic Translation. New York: Cornell University Press.
Kramer, M. (2009). Arab awakening and Islamic revival: The politics of ideas in the Middle East. New Jersey: Transaction Publishers.
Özcan, A. (1998a). Yerini bulamayan bir gazeteci: John Louis Sabuncu ve İstanbul yılları. İstanbul Araştırmaları, (5), 117-127.
Özcan, A. (1998b). İngiltere’de hilâfet tartışmaları, 1873-1909. İslâm Araştırmaları Dergisi, (2), 49-71.
Özcan, A. (2005). Osmanlı devletinin son döneminde Araplar arasında hilâfet karşıtı faaliyetler (1877-1909). Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, (12), 77-100.
Özger, Y. (2020). Sultan II. Abdülhamid döneminde İstanbul’da deprem tahmini tartışmaları ve Josef Nowack’ın padişaha gönderdiği rapor. History Studies, 12, (1), 227-253).
Özkılıç, S. K. (2011). 1894 depreminin İstanbul üzerindeki etkileri (Deprem sonrası imar faaliyetleri). Yayımlanmış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi-Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. İstanbul.
Sabuncuzade Louis Alberi. (2007). Yıldız Sarayı’nda bir papaz. (Haz. Kuzu, M). İstanbul: Selis Kitaplar.
Sezer, H. (1996). 1894 İstanbul depremi hakkında bir rapor üzerine inceleme. Tarih Araştırmaları Dergisi, 18, (29), 169-197.
Silâhdar Fındıklılı Mehmed Ağa. (2018). Nusretnâme: İnceleme – metin (1106-1133/1695-1721). (Haz.Topal, M). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
Solakzâde Mehmed Hemdemî Çelebi. (1297). Târîh-i Solakzâde. İstanbul: Mahmûd Bey Matbaası.
Şemdânîzâde Fındıklılı Süleyman Efendi. (1978). Mür’i’t-tevârih II A. (Haz. Aktepe, M). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
Ürekli, F. (1998). 1894 İstanbul depremi. İstanbul Araştırmaları, (5), 47-95.
Ürekli, F. (2000). İstanbul’da 1894 depremi. İstanbul: İletişim Yayınları.
Ürekli, F. (2010). Osmanlı döneminde İstanbul’da meydana gelen âfetlere ilişkin literatür. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 8, (16), 101- 130.
Vercleyen, F. (1997). Bizans döneminde İstanbul’da depremler: Halk üzerinde etki, (Çev.) Feda Şamil Arık, F. D). Tarih Araştırmaları Dergisi, 19, (30), 1997, 299-317.
Visser, R. (2013). Identities in early Arabic journalism: The case of Louis Sabunji. Inowroclaw: Totem s.c.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Aykut Elmas ^*
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

14 Haziran 2023

Yayımlanma Tarihi

14 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

17 Nisan 2023

Kabul Tarihi

17 Mayıs 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 3 Sayı: 4

IZ

https://izlik.org/JA62EM49DZ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Elmas, A. (2023). DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ. TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 3(4), 75-109. https://izlik.org/JA62EM49DZ

AMA

1.Elmas A. DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ. TÜRKAV KYE-SBD. 2023;3(4):75-109. https://izlik.org/JA62EM49DZ

Chicago

Elmas, Aykut. 2023. “DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ”. TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi 3 (4): 75-109. https://izlik.org/JA62EM49DZ.

EndNote

Elmas A (01 Haziran 2023) DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ. TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi 3 4 75–109.

IEEE

[1]A. Elmas, “DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ”, TÜRKAV KYE-SBD, c. 3, sy 4, ss. 75–109, Haz. 2023, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA62EM49DZ

ISNAD

Elmas, Aykut. “DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ”. TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi 3/4 (01 Haziran 2023): 75-109. https://izlik.org/JA62EM49DZ.

JAMA

1.Elmas A. DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ. TÜRKAV KYE-SBD. 2023;3:75–109.

MLA

Elmas, Aykut. “DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ”. TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, c. 3, sy 4, Haziran 2023, ss. 75-109, https://izlik.org/JA62EM49DZ.

Vancouver

1.Aykut Elmas. DEPREMİ SARAYA ANLATMAK: İSTANBUL’DA 1894 ZELZELE-İ AZÎMESİ VE LOUIS SABUNCU’NUN DEPREMİ BİLİMSEL AÇIDAN İZAH GİRİŞİMİ. TÜRKAV KYE-SBD [Internet]. 01 Haziran 2023;3(4):75-109. Erişim adresi: https://izlik.org/JA62EM49DZ