Yıl 2019, Cilt 23 , Sayı 2, Sayfalar 255 - 270 2019-11-12

Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n)

Cihan DOĞAN [1] , Harun KAYA [2]


Türkçe ile Moğolca tarihī süreçte birbirlerini yoğun olarak etkilemiş iki dildir. Asya ve Avrupa coğrafyasında kimi zaman iç içe, kimi zaman ayrı ayrı yaşamış bu iki topluluğun arasındaki dil etkileşimleri sürekli devam etmiştir. Bu bağlamda Türkler ile Moğollar arasında dile ve kültüre dair öğelerin ortaklaşa kullanıldığı veya ödünçlendiği bir alan ortaya çıkmıştır. 13. yüzyıla kadar Türk dilinin Moğolca üzerindeki etkisi yoğunken, 13. yüzyıldan sonra Moğolcanın Türk dilleri üzerindeki etkisi daha fazla olmuştur. Moğol istilası sebebiyle göç eden Türk topluluklarında Moğolca tesiri daha az görülmekte iken, Orta Asyada Moğollarla iç içe yaşamaya devam eden Türk topluluklarına Moğolcanın tesiri çok daha fazla olmuştur. Bu duruma en açık örnek Harezm-Altın Ordu sahası metinlerinin söz varlığındaki alıntı kelimelerdir. Aynı zamanda söz varlığı ile sınırlı kalmayan bu dilsel temas Moğolcadan alıntılanan ekler yoluyla Türkçenin morfolojik yapısına da etki etmiştir. Bu çalışmada Moğolca sıfat-fiil -(U)GsA(n) ekinin Türkçeye yapım eki olarak alıntılanması değerlendirilecektir. Morfemin ekleştiği tek örnek olan ölügse(n) yapısı üzerine bilim adamlarının Türkçeyle ilişkilendirdikleri görüşler tartışılacak ve yeni bir bakış açısı ortaya konulacaktır.

Orta Türkçe, Moğolca, Ödünçleme, morfoloji
  • ATA, Aysu. (2010). "Moğol Fütuhatı ve Doğu-Batı Türk Yazı Dili Kavramları Üzerine". Ankara Üni. D.T.C.F. Türkoloji Dergisi, C. 17/1, ss. 29-37
  • BROCKELMANN C. (1954). Osttürkische Grammatik Der Islamischen Litteratursprachen Mittelasiens. Leiden-Brill.
  • ECKMANN, Janos (2009), Çağatayca El Kitabı. (çev. Prof. Dr. Günay Karaağaç), İstanbul: Kesit Yayınları.
  • ECKMANN, Janos (2014), Nehcü'l-Ferādīs Uştmaḫlarnıŋ Açuq Yolı (Cennetlerin Açık Yolu). (Haz. Semih Tezcan-Hamza Zülfikar). TDK Yayınları. Ankara.
  • EMİNOĞLU, Emin. (2011) Abbas İbni Hamza es-Sabrānī Kitābü'l-Ef'āl -Kıpçakça Satır Arası Sözlük. Akçağ Yayınları. Ankara
  • UÇAR Erdem, MELTEM Filiz. (2011). Çağatay Türkçesinde İsim. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Kayseri.
  • GÜLENSOY, Tuncer (1974). "Eski ve Orta Türkçede Moğolca Kelimeler ve Moğolca-Türkçe Müşterek Kelimeler Üzerine Notlar". Ankara Üni. D.T.C.F. Türkoloji Dergisi, C. 6/1: 235-259
  • GÜNER, Galip. (2016). Codex Cumanıcus Bağlamında Kumanların / Kıpçakların Gündelik Hayatına Dair Söz Varlığı: Eşya Adları. TEKE Dergisi. say. 5/4. ss. 1544-1560.
  • JANHUNEN, Juha. (2005). The Mongolic Languages. Routledge Language Family Series. London
  • KALSIN, Şirvan. (1996). Nehcü'l-Feradis'te Sözcük Yapımı. Mersin Üni. Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Mersin.
  • KALSIN, Şirvan. (2004). Harezm Türkçesinde İsim. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara
  • KORKMAZ, Zeynep. (2009). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi. TDK Yayınları. Ankara.
  • KÖK, Abdullah. (2004). Karahanlı Türkçesi Satır Arası Kur’an Tercümesi (TİEM 73, 1v/235v/2), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
  • KULLMANN R.-TSERENPILL D. (2001). Mongolian Grammar. Ulaanbaatar.
  • PAÇACIOĞLU, Burhan. (2016). VIII.-XVI. Yüzyıllar Arasında Türkçenin Sözcük Dağarcı. Kesit Yay. İstanbul.
  • POPPE, Nicholas. (2009). Mukaddimetü'l-Edeb Moğolca-Çağatayca Çevirinin Sözlüğü. (Çev. Mustafa S. Kaçalin). TDK Yay. Ankara.
  • POPPE, Nicholas. (2016). Moğol Yazı Dilinin Grameri. Çev. Günay Karaağaç. TDK Yay. Ankara.
  • RAMSTEDT, G. J. (1952). Einfuhrung In Die Altaische Sprachwissenschaft II Formenlehre. Helsinki
  • RASANEN M. (1957). Materialien zur Morphologie der türkischen Sprachen. Societas Orientalis Fennica. Helsinki
  • SAĞOL, Gülden. (1993). Harzem Türkçesi Satır Arası Kur’an Tercümesi, Giriş- Metin-Sözlük. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul.
  • ŞÇERBAK, A. M. (2011). "Türk-Moğol Dil İlişkileri (Dillerin Birbirinden Etkilenme ve Birbirlerine Karışma Sorunu Üzerine". Çev. Leyla Babatürk. Manas Üni. Sosyal Bilimler Dergisi, Say. 25, ss. 9-32
  • TARAMA SÖZLÜĞÜ. (2009). 4. Baskı. TDK Yay. Ankara
  • TERES, Ersin. (2009). Çağataycada Söz Yapımı. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayınlanmamış Doktora Tezi. İstanbul
  • UÇAR, Erdem-YENER Mustafa Levent (2009). "Türkmencedeki Moğolca Alıntılar Üzerine (Deneme)". I. Uluslararası TÜRK Dünyası Kültür Kurultayı Bildiri Kitabı. ss. 2185-2193
  • ÜŞENMEZ, E. (2013). Türkçe İlk Kur'ān Tercümelerinden Özbekistan Nüshası Satır-Arası Türkçe-Farsça Tercümeli (Giriş-İnceleme-Metin-Sözlük-Ekler Dizini-Tıpkıbasım). Akademik Kitaplar. İstanbul.
Birincil Dil tr
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Yazar: Cihan DOĞAN (Sorumlu Yazar)
Kurum: AYDIN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Yazar: Harun KAYA
Kurum: AYDIN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Başvuru Tarihi : 28 Ocak 2019
Kabul Tarihi : 19 Ekim 2019
Yayımlanma Tarihi : 12 Kasım 2019

Bibtex @konferans bildirisi { turkoloji518675, journal = {Türkoloji Dergisi}, issn = {}, eissn = {2602-4934}, address = {Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, 06100 Sıhhiye/ANKARA}, publisher = {Ankara Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {23}, pages = {255 - 270}, doi = {}, title = {Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n)}, key = {cite}, author = {DOĞAN, Cihan and KAYA, Harun} }
APA DOĞAN, C , KAYA, H . (2019). Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n). Türkoloji Dergisi , 23 (2) , 255-270 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkoloji/issue/50187/518675
MLA DOĞAN, C , KAYA, H . "Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n)". Türkoloji Dergisi 23 (2019 ): 255-270 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkoloji/issue/50187/518675>
Chicago DOĞAN, C , KAYA, H . "Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n)". Türkoloji Dergisi 23 (2019 ): 255-270
RIS TY - JOUR T1 - Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n) AU - Cihan DOĞAN , Harun KAYA Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Türkoloji Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 255 EP - 270 VL - 23 IS - 2 SN - -2602-4934 M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Türkoloji Dergisi Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n) %A Cihan DOĞAN , Harun KAYA %T Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n) %D 2019 %J Türkoloji Dergisi %P -2602-4934 %V 23 %N 2 %R %U
ISNAD DOĞAN, Cihan , KAYA, Harun . "Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n)". Türkoloji Dergisi 23 / 2 (Kasım 2019): 255-270 .
AMA DOĞAN C , KAYA H . Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n). Türkoloji Dergisi. 2019; 23(2): 255-270.
Vancouver DOĞAN C , KAYA H . Orta Türkçede Moğolcadan Alıntı Bir Ek -(U)gsA(n). Türkoloji Dergisi. 2019; 23(2): 270-255.