PSİKANALİZDE GÖSTERGEBİLİMSEL ANLATICI BAKIŞ AÇISI İÇİN

Öz

Bağlama (embrayage) ve ayrılma (débrayage), göstergebilimsel sözceleme kuramlarının temel kavramlarıdır. Başlangıçta mekanik bağlanma ve bağlantının kesilmesi metaforuyla ilişkilendirilen bu kavramlar, sözceleme edimi ile sözce arasındaki ilişkiyi açıklamak üzere göstergebilime aktarılmıştır. Bu makale, öncelikle Algirdas J. Greimas ve Jacques Courtés’nin göstergebilimsel çerçevesine ve Émile Benveniste tarafından geliştirilen sözceleme kuramına dayanarak, bağlama ve ayrılma kavramlarının psikanalitik söylem açısından taşıdığı önemi incelemektedir. Ayrılma, kişi, zaman ve mekâna ilişkin anlatısal kategorilerin kurulması yoluyla öznenin duygusal deneyimden mesafe almasını sağlarken; bağlama, söylemi “ben–sen” ve “burada–şimdi”nin öznel ve sözcelemsel boyutlarıyla yeniden ilişkilendirir. Makale, psikanalitik oturumu bu iki sürecin sürekli olarak etkileşim içinde bulunduğu ortaklaşa oluşturulmuş bir metin olarak kavramsallaştırmaktadır. Etkilenenin anlatıları, duygusal deneyimi temsil edilebilir ve anlatılabilir biçimlere dönüştürmek amacıyla ayrılma stratejilerinden yararlanabilirken, çözümleyenin müdahaleleri anlatısal malzemeyi duygusal ve aktarımsal kaynaklarıyla yeniden ilişkilendiren bağlama biçimleri olarak işlev görebilir. Makale, Bioncu psikanalitik kavramlardan da yararlanarak, bu süreçler arasındaki üretken salınımın simgesel dönüşüm ve ruhsal işleme açısından temel öneme sahip olduğunu ileri sürmektedir. Bununla birlikte, aşırı ayrılma duygusal kopuşa, aşırı bağlama ise analitik çalışma için gerekli olan simgesel alanın tehdit edilmesine yol açabilir.

Anahtar Kelimeler

• Bağlama ve ayrılma
• psikanaliz
• göstergebilim

Kaynakça

1. Barthes, R. (1989). The rustle of language. Univ of California Press.
2. Casetti, F. (1986). Dentro lo sguardo. Il film e il suo spettatore. Bompiani, Milano (english translation: Inside the Gaze. The Fiction Film and its Spectator. Indiana University Press, Bloomington 1999).
3. Eco, U. (1979). Lector in fabula. Bompiani, Milano.
4. Eliot, T. S. (1919). Hamlet and His Problems. In The Sacred Wood: Essays on Poetry and Criticism. Alfred A. Knopf, New York 1921.
5. Ferro, A. (1999). La psicoanalisi come letteratura e terapia. Raffaello Cortina Editore, Milano (english translation: Psychoanalysis as Therapy and Storytelling. Routledge, 2006).
6. Greimas, A.J., Courtés, J. (1979). Semiotics and Language: An Analytical Dictionary. Indiana University Press, Bloomington (1982 ed).
7. Pozzato, M. P. (2011). Semiotica del testo. Metodi, autori, esempi. Carocci editore, Roma.
8. Volli, U. (2000). Manuale di semiotica. Laterza, Bari.

9. Volli, U. (2008). Lezioni di filosofia della comunicazione. Editori Laterza, Bari