+DIr- EKİ ÜZERİNE
Öz
Gramercilik geleneğimizde
yaygın olarak “bildirme eki” terimiyle karşılanan; Eski Uygur
Türkçesinden itibaren tur- fiilinin anlam kırıntısını taşıyan ekleşmiş
biçimiyle cevheri ek fiil fonksiyonunu icra eden bir morfolojik unsurun varlığı
başından beri dilcilerin dikkatini çekmiştir.
Türk dilinde kelime
+/- ek ilişkisinin ortaya çıkardığı sonuçların tespitinde birtakım
gelenekçi yaklaşımların tesiriyle üst ve alt kategorileri ve bunlar arasındaki
hiyerarşik ilişkileri tespit etmede zorluk çekildiği aşikardır. Bu zorluklardan
biri de gramer külliyatımızda genellikle “+DIr bildirme eki” diye anılan
unsurun tespit, tarif ve tasnif sürecinde kendini göstermiştir.
Bu makalede +DIr-
cevheri ek fiilinin özellikle kelimeden eke dönüştükten sonraki süreçte ne olup
ne olmadığıyla ilgili ortaya çıkan değerlendirmelerden oluşan ve son haliyle
oldukça karmaşık görünen gramerlik yorumlar, münhasıran bu ek üzerine yazılmış
metinler üzerinden takip edilmek suretiyle bir incelemeye tabi tutulacaktır.
Sonuç olarak yeterince tartışılmadığı düşünülen +DIr- cevheri ek fiilli cümlelerin bir başka cümlenin öğesi olarak görevlendirilmesi durumunda ortaya çıkan ve kelimenin veya cümlenin yapısındaki değişimle ilişkilendirilen örneklerin aslında böyle bir değişime yol açmadığı vurgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AKALIN, Şükrü Halûk (2004): “Eski Anadolu Türkçesinde ki’si Düşmüş Birleşik Cümleler Üzerine”, Zeynep Korkmaz Armağanı, TDK Yayınları, Ankara, s. 51-60.
- BASSARAK, Armin (1997), “New Considerations About the Turkish -dir Suffix”, International Journal of Central Asian Studies 2, s.114-126.
- BAYDAR, Turgut (2012), “+DIr Bildirme Eki Üzerine”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 32, s. 37-54.
- DOĞAN, Enfel (2013), “Zarf Tümleçleri -DIR Bildirme Ekli Bir Kelime Veya Kelime Grubu Olan Cümlelerin Yapısı Üzerine”, Turkish Studies, C. 8/9, s. 233-240.
- ERCİLASUN, Ahmet B. - Akkoyunlu, Ziyat (2014), Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin, TDK Yayınları, Ankara.
- ERİMER, Kayahan (1967), -dir Eki Üzerine, Ankara.
- GABAIN, Annemarie Von (1953), “Türkçede Fiil Birleşmeleri”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, TDK Yayınları, Ankara, s. 16-28.
- KILICOĞLU, Vecihe (1953a). “Türk Gramerinde Yeni Araştırmalar1”, Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, TDK Yayınları, C. 2, S. 18, s. 372-378.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2015
Gönderilme Tarihi
2 Eylül 2015
Kabul Tarihi
15 Kasım 2015
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2015 Cilt: 1 Sayı: 6