KÖKTÜRK ABİDELERİNDE “+DA” EKİNİN KULLANILIŞ ŞEKİLLERİ, CÜMLELERDEKİ DURUMLARI VE FONKSİYON YÜKLERİ
Öz
Türk dili, tarihi, edebiyatı, sanatı, töresi hakkında önemli bilgiler veren Orhun Abideleri, Köktürk İmparatorluğu'nun ünlü hükümdarı Bilge Kağan devrinden kalma üç adet yazılı dikili taştır. Tonyukuk Abidesi, Kül Tigin (Köl Tigin) Abidesi, Bilge Kağan Abidesi. Bu çalışmada, bu üç Köktürk metnindeki “+DA” eki ve kullanıldığı cümleler tespit edilerek, bu cümlelerde bu ekin hangi işlevlerle, hangi tür fiillerle ve hangi tür yapılarda kullanıldığı örnekleri ile ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bunun sonucunda da bugün birçok lehçe, şive, Türkiye Türkçesi ağızlarında karşılaştığımız isim hâl eklerinin birbirinin yerine kullanılması veya fonksiyon kayması görüşleri, bu ekin çağrıştırdığı fiillerden farklı fiillerle kullanılmasının sonuçları, edatlı veya edatsız kullanımlarına göre isim-isim arasında ve isim-fiil arasında kurduğu ilişkiler, üstlendiği görevleri karşılayan farklı ekler (+DIn, +(K)A, +GArU, +(r)A) Köktürk metinlerinde tanıkları ile ortaya konulmaya çalışılacaktır. Ayrıca ek-kelime ilişkisinde hâl ekinin ismi bağladığı fiilin anlamının eke, ekin fonksiyonunun da fiile göre değişip değişmediği üzerinde durulacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ALYILMAZ, Cengiz, (1994). Orhun Yazıtlarının Sözdizimi, Erzurum.
- ALYILMAZ, Cengiz, (2004). Eski Türkçenin Söz Varlığının Düz ve Ters Dizimi, Kurmay Yayınları, Ankara.
- ALYILMAZ, Cengiz, (2005). Orhun Yazıtlarının Bugünkü Durumu, Kurmay Yayınları, Ankara.
- ALYILMAZ, Semra, “Türkiye Türkçesinde Bulunma Hâli Kategorisi”, Dil Araştırmaları, Sayı: 7 Güz 2010, s. 107-123.
- ATMACA, Emine-Ayşe YILMAZ (AYDIN), (2007). “Köktürk Yazıtlarında “teg” in Kullanılış Şekilleri ve Cümle İçinde Kazandığı Anlamlar”, SDÜ 1. Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Sempozyumu, 23–26 Ekim, Isparta.
- BARUTÇU, ÖZÖNDER, F.Sema, (1995). “tengri teg tengride bolmış türük bilge kagan ve tengri teg tengri yaratmış türük bilge kagan ibareleri Üzerine”, TKA 32/1-2 (Prof. Dr. Zeynep Korkmaz’a Armağan),TKAE Yay. S:89-95 Ankara.
- HACIEMİNOĞLU, Necmettin, (1984), Türk Dilinde Edatlar (En eski Türkçe Metinlerden Zamanımıza Kadar), Milli Eğitim Basımevi, İstanbul.
- ERASLAN, Kemal, Eski Türkçede Yönelme (dativ) Hâli. Yapı, Fonksiyon ve İfadeleri, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 29, İstanbul: İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları, 67-76.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
16 Nisan 2017
Gönderilme Tarihi
4 Şubat 2017
Kabul Tarihi
15 Mart 2017
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2017 Cilt: 1 Sayı: 9