ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ

Hürriyet Gökdayı

ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ

Öz

Türkiye Türkçesi üzerine yapılan sözdizimi araştırmaları gözden geçirildiğinde bu alanda en çok çalışılan konulardan birisinin öbeklerin açıklanması olduğu görülmektedir. Sözdizimi ile ilgili birçok kaynakta kelime grubu, sözcük grubu veya belirtme grubu olarak adlandırılan öbeklerin oluşumu, adlandırılması ve sınıflandırılması hususları alan uzmanları tarafından uzun bir zamandan beri araştırılmaktadır. Bu araştırmalar sonucunda öbeklerle ilgili kapsamlı bir bilgi birikimi ortaya konmuştur. Kaynaklar, öbeklerle ilgili açıklamalarını anlam, biçim ve dizim ölçütlerine dayandırmaktadır. Hemen hemen bütün kaynaklar, öbekleri tanımlarken bu birimlerin yapı ve anlam yönünden bir bütünlüğe sahip söz dizileri olduklarını belirtmektedir. Buna rağmen söz dizimi kaynakları tarandığında öbekler hakkındaki açıklamaların büyük ölçüde yapısal ve dizimsel özelliklere dayandırıldığı, anlam ölçütü üzerinde yeterince durulmadığı ortaya çıkmaktadır. Bu yazıda, öbeklerin anlamsal niteliklerini belirginleştirmek amacıyla onları oluşturan sözcükler arasındaki anlam ilişkileri yeniden ele alınarak betimlenmeye çalışılacaktır. Bu amaçla öncelikle yazının kavramsal çerçevesi oluşturulacak, ardından kaynakların öbeklerde anlamla ilgili açıklamalarına yer verilecek, sonra da öbeklerin oluşumunu sağlayan anlamsal özellikler belirlenip sınıflandırılarak açıklanacaktır.

Anahtar Kelimeler

Türkçe,dilbilgisi,sözdizimi,öbek,anlam

Kaynakça

AKBAYIR, Sıdık (2007) Cümle ve Metin Bilgisi, Ankara: PegemA Yayıncılık.
ALYILMAZ, Semra (2015) “Türkçenin Sözdiziminde Seslenmeler ve Seslenme Öbekleri”, AÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 54, 31-50.
AKTAN, Bilal (2016) Türkiye Türkçesinin Söz Dizmi, 2. bs. Konya: Eğitim.
ALTUN, Mustafa (2011) Türkçede Kelime Grupları Çözümlemeleri. İstanbul: MVT
ATABAY, Neşe; KUTLUK, İbrahim ve ÖZEL, Sevgi (1983) Sözcük Türleri. Ankara: TDK.
BANGUOĞLU, Tahsin (1990) Türkçenin Grameri, 3. baskı, Ankara: TDK
BASKAKOV, A. N. (2011) Çağdaş Türkçede Kelime Grupları (Çev. Oktay Selim KARACA. İstanbul: Kesit.
BESEREK, Ahmet (1991) Türkçede Cümle Yapısı, İstanbul: MEB

BENZER, Ahmet (2012) “Belirtili Ad tamlamalarının Anlamları”, Türkbilig, 24, 33-40.
CEMİLOĞLU, İsmet (2001) Dede Korkut Hikâyeleri Üzerinde Söz Dizimi Bakımından Bir İnceleme, Ankara: TDK
DAŞDEMİR, Muharrem (2015) Türkçenin Yapısal-İşlevsel Söz Dizimi. Erzurum: Fenomen Yayınları.
DELİCE, H. İbrahim (2003) Türkçe Sözdizimi, İstanbul: Kitabevi.
DEMİR, Celal (2007) “Türkiye Türkçesi Gramerlerinde İsim Tamlaması Sorunu ve Bir Tasnif Denemesi”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 7, 1, 27-54.
DURUKAN, Erhan (2010) “Türkiye Türkçesinde Sözcük grupları ve Öğretimi Üzerine”, AÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 43, 145-166.
ERDEM, Mevlüt ve SARI, Mustafa (2010) “Sözcük Türlerinin Sözcük Öbekleriyle İlişkisi”, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 5, 4, 321-335.
ERGİN, Muharrem (1989) Türk Dil Bilgisi, 18. baskı, İstanbul: Bayrak Basım, Yayım, Tanıtım.
ERKMAN-AKERSON, Fatma (2000) Dile Genel Bir Bakış. İstanbul: Multilingual Yayınları.
ERKMAN-AKERSON, Fatma ve OZİL, S. N. Şeyda (2015) Türkçede Niteleme Sıfat işlevli Yan Tümceler. Ankara:TDK
ERKUL, Rasih (2007) Cümle ve Metin Bilgisi, Ankara: Anı.
ERTANE BAYDAR, Arzu Sema ve BAYDAR, Turgut (2001) “Türkiye Türkçesinde Kelime Grupları”, AÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 16, 27-46.
GÖKDAYI, Hürriyet (2010) “Türkiye Türkçesinde Öbekler”, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 5, 3, 1297-1319.
GÜVEN, Mine (2015) “Türkçede Kendi Zamiri ve Kendi Zamiri İle Oluşmuş Kelime Öbeklerinin Kuruluş Biçimi”, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 4, 341-356.
HATİPOĞLU, Vecihe (1982) Türkçenin Sözdizimi, 2. baskı, Ankara: DTCF Yayınları.
HATİPOĞLU, Vecihe (1964) Kelime Grupları ve Kuralları, TDAY-Belleten 1963, 203-244.
İMER, Kamile; KOCAMAN, Ahmet ve ÖZSOY, A. Sumru (2011) Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
KAHRAMAN, Tahir (2012) “Türkçedeki Belirtme Öbeklerinin Türleri ve Bunların Adlandırılması”, The Journal of Academic Social Science Studies, 5, 2, 173-181.
KARAAĞAÇ, Günay (2009) Türkçenin Söz Dizimi, İstanbul: Kesit.
KARADEMİR, Fevzi (2013) Türkiye Türkçesine İyelik Olgusu. İstanbul: Kesit.
KARAHAN, Leyla (1999) Türkçede Söz Dizimi, 6. baskı, Ankara: Akçağ Yayınları.
KARAÖRS, Metin (2004) Cümle Bilgisinde İsimlendirme, Sınıflandırma ve Tahlil Metotlarının Birliği, Türk Gramerinin Sorunları I içinde, Ankara: TDK, 21-30.
KERİMOĞLU, Caner (2006). “Türkçe Dil Bilgisi Öğretiminde Söz Dizimi ile İlgili Kabuller Üzerine I (Kelime Grupları)” Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 20 : 106-118.
KERİMOĞLU, Caner (2011). “Takısız Ad Tamlaması Tartışması ve Tür-Öbek İlişkisi”, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 6, 1, 1442-1456.
KERİMOĞLU, Caner (2016) Dilbilgisi Yazımı ve Öğretimi. Ankara: PegemA Yayıncılık.
KOÇ, Nurettin (2001) “Kelime Grubu Üzerine”, Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, 598, 491-497.
ÖZKAN, Abdurrahman (2004) “Türkiye Türkçesinde Kısaltma Grupları”, Arayışlar İnsan Bilimleri Araştırmaları, 6, 11, 144-127.
ÖZKAN, Abdurrahman; TOKER, Mustafa ve AŞÇI, Ufuk Deniz (2016) Türkiye Türkçesi Söz Dizimi. Konya: Palet
ÖZKAN, Mustafa ve SEVİNÇLİ, Veysi (2008) Türkiye Türkçesi Söz Dizimi, İstanbul: 3F Yayınevi.
ŞİMŞEK, Rasim (1987) Örneklerle Türkçe Sözdizimi, Trabzon: Kuzey Gazetecilik, Matbaacılık.
TOKYÜREK, Hacer ve PEKACAR, Çetin (2014) “Eski Türkçeden Günümüze Eksiz Ad Tamlaması Meselesi”, Dil Araştırmaları, 15, 9-38.
UĞUR, Nizamettin (2003) Anlambilim Sözcüğün Anlam Açılımı. İstanbul: Doruk.
USTA, Halil İbrahim (2000) Türkiye Türkçesinde Kelime Grupları İle İlgili Bir Sınıflandırma, Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, 579, 209-216.
USTA, Halil İbrahim (2007) “Kelime Gruplarını Nasıl tasnif Edelim?”, Uluslararası Türk Kültürü ve Edebiyatı Kongresi 27-28 Ağustos 2007, Türkçenin Söz Dizimi ve Üslup Arayışları Bildiriler c1, ed. Hayati Develi, İstanbul: Kültür Üniversitesi, 2009, 413-421.
UZUN, N. Engin (2000) Anaçizgileriyle Evrensel Dilbilgisi ve Türkçe. İstanbul: Multilingual.
UZUN, N. Engin ve AYDIN, Özgür (2006) Sözdizim, Dilbilim Temel Kavramlar Sorunlar Tartışmalar içinde, ed. Ahmet Kocaman, Ankara: Dil Derneği, 63-76.
VARDAR, Berke (1998) Dilbilgisi ve Dilbilim Terimleri Sözlüğü. İstanbul: ABC Kitabevi.
YAMAN, Ertuğrul (2000) Türkiye Türkçesi ve Özbek Türkçesinin Söz Dizimi Bakımından Karşılaştırılması. Ankara: TDK
YILMAZ, Engin (2004) Türkiye Türkçesinde Niteleme Sıfatları. İstanbul: Değişim Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hürriyet Gökdayı ^*
0000-0001-8526-3915

Yayımlanma Tarihi

17 Aralık 2017

Gönderilme Tarihi

3 Kasım 2017

Kabul Tarihi

19 Kasım 2017

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2017 Cilt: 1 Sayı: 11

IZ

https://izlik.org/JA44JD34DF

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Gökdayı, H. (2017). ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1(11), 1-25. https://izlik.org/JA44JD34DF

AMA

1.Gökdayı H. ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2017;1(11):1-25. https://izlik.org/JA44JD34DF

Chicago

Gökdayı, Hürriyet. 2017. “ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1 (11): 1-25. https://izlik.org/JA44JD34DF.

EndNote

Gökdayı H (01 Aralık 2017) ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1 11 1–25.

IEEE

[1]H. Gökdayı, “ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ”, TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, c. 1, sy 11, ss. 1–25, Ara. 2017, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA44JD34DF

ISNAD

Gökdayı, Hürriyet. “ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1/11 (01 Aralık 2017): 1-25. https://izlik.org/JA44JD34DF.

JAMA

1.Gökdayı H. ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2017;1:1–25.

MLA

Gökdayı, Hürriyet. “ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, c. 1, sy 11, Aralık 2017, ss. 1-25, https://izlik.org/JA44JD34DF.

Vancouver

1.Hürriyet Gökdayı. ÖBEKLERİ OLUŞTURAN SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi [Internet]. 01 Aralık 2017;1(11):1-25. Erişim adresi: https://izlik.org/JA44JD34DF