IN TURKEY TURKISH DIALECTS THE HA, HA HA HA, HĀ, ḤĀ, HÂ, ḪĂ, HAA, XA INTERJECTION

Öz

It is a lyric with a high level of abilities and self-expression in Turkish. It is possible to see the traces of it in every work that will be done in depth on every subject, and to discover the features hidden in it. In terms of how many different functions are used in a given case, it carries different functions to all kinds of meaningful or assigned members in Turkish. Sometimes in Turkish the same function fulfills different task or meaningful elements. Interjections are also one of the many types of words used in various functions. Because interjections are structures that can express emotions and thoughts in the shortest and most effective way. It is necessary to consider interjections not only as official words, but also as meaningful words. Because interjections can sometimes be expressed more effectively with a single word that can be expressed with one sentence or even with multiple sentences. Turkey Turkish dialects are extremely rich in interjections. Turkey Turkish many interjection in the mouth, are used in a variety of functions. The present study in Turkey Turkish dialects used in the HA, HA HA HA, HĀ, ḤĀ, HÂ, ḪĂ, HAA, XA interjection presented to the attention of the witness, which functions as used in the examples; even just an interjection in Turkey Turkish dialects in many different ways and it now has been demonstrated that fulfill many different functions.

Anahtar Kelimeler

• Turkey Turkish dialects
• interjection
• HĀ
• ḤĀ
• HAA
• the functions of HA

HA, HA HA HA, HĀ, ḤĀ, HÂ, ḪĂ, HAA, XA ÜNLEMİNİN TÜRKİYE TÜRKÇESİ AĞIZLARINDAKİ İŞLEVLERİ

Öz

Türkçe ifade kabiliyeti ve kıvraklığı çok üst seviyede olan bir dildir. Onun her konusu üzerinde derinlemesine yapılacak her çalışmada bunun izlerini görmek, onda saklı olan özellikleri keşfetmek mümkündür. Kelime türleri arasındaki geçişlerden tutun da bir hâl ekinin kaç değişik işlevde kullanıldığına kadar Türkçe her türlü anlamlı ya da görevli elemanına çok değişik sayıda işlev yüklemiştir. Türkçede bazen de farklı görevli ya da anlamlı elemanlar aynı işlevi yerine getirmektedir. Ünlemler de çok değişik işlevlerde kullanılan kelime türlerinden biridir. Çünkü ünlemler duygu ve düşünceleri en kısa ve en etkili şekilde ifade edebilen yapılardır. Ünlemleri sadece görevli kelimeler olarak değil, aynı zamanda anlamlı kelimeler olarak değerlendirmek gerekmektedir. Çünkü ünlemler bazen bir cümle ile hatta birden çok cümle ile ifade edilebilecekleri tek kelime ile hem de daha etkili bir biçimde anlatabilmektedir. Türkiye Türkçesi ağızları da ünlemler bakımından son derece zengindir. Türkiye Türkçesi ağızlarında çok sayıda ünlem, çok değişik işlevlerde kullanılmaktadır. Eldeki yazıda da Türkiye Türkçesi ağızlarında kullanılan HA, HA HA HA, HĀ, ḤĀ, HÂ, ḪĂ, HAA, XA ünleminin hangi işlevlerde kullanıldığı tanıklı örneklerle dikkatlere sunulmuş; böylece sadece bir ünlemin dahi Türkiye Türkçesi ağızlarında kaç değişik şekilde geçtiği ve çok değişik işlevi yerine getirdiği ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Türkçesi ağızları
• ünlem
• HA
• HA HA HA
• HĀ
• ḤĀ
• HÂ
• ḪĂ
• HAA
• XA ünlemi
• XA ünleminin işlevleri

Kaynakça

1. Akalın, Şükrü Halûk (1999), “Türkiye Türkçesinde Ünlem”, Türk Gramerinin Sorunları II, Ankara: TDK Yay., s.476-491
2. Atabay, Neşe-Kutluk, İbrahim-Özel, Sevgi (1983), Sözcük Türleri, Ankara: TDK Yay., s.181-201
3. Ay, Özgür (2009), Türkiye Türkçesi Ağızlarında Fiil Çekimi, Ankara: TDK Yay.
4. Banguoğlu, Tahsin (1995), Türkçenin Grameri, 4.bs., Ankara: TDK Yay., s.396-399
5. Başkan, Özcan (1989), “İnsan Dilinin Doğuşu”, TDAY-Belleten 1968, 2.bs., Ankara: TDK Yay., s.143-156
6. Başkan, Özcan (2006), Dilde Yaratıcılık, İstanbul: Multılıngual
7. Baydar, Turgut (2013), Ünlemlerin Türkiye Türkçesi Ağızlarındaki Kullanılışları ve İşlevleri, Ankara: Hakan Basın Yayın Dağıtım
8. Baydar, Turgut (2016), “Ünlem Üzerine”, Türük Dergisi, S.: 7, s.127-151

9. Bilgegil, M. Kaya (1963), Türkçe Dilbilgisi, Ankara: Güzel İstanbul Matbaası, s.229-239
10. Buran, Ahmet (1996), Anadolu Ağızlarında İsim Çekim (Hâl) Ekleri, Ankara: TDK Yay.
11. Deny, Jean (1941), Türk Dili Grameri, Çev. Ali Ulvi Elöve, İstanbul: Maarif Matbaası, s.676-705
12. Ediskun, Haydar (1992), Türk Dilbilgisi, 4.bs., İstanbul: Remzi Kitabevi, s.322
13. Emre, Ahmet Cevat (1931), Yeni Bir Gramer Metodu Hakkında Layiha, İstanbul: Devlet Matbaası, s.77-78
14. Ergin, Muharrem (1989), Türk Dil Bilgisi, 18.bs., İstanbul: Bayrak Yay., s.329-332
15. Gencan, Tahir Nejat (1979), Dilbilgisi, Ankara: TDK Yay., s.479-492
16. Hacıeminoğlu, Necmettin (1984), Türk Dilinde Edatlar, 3.bs., İstanbul: MEB Yay., s.269-283; 284-289; 290-292; 293-305; 306-308
17. Karahan, Leylâ (1996), Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması, Ankara: TDK Yay.
18. Korkmaz, Zeynep (2003b), Türkiye Türkçesi Grameri -Şekil Bilgisi-, Ankara: TDK Yay., s.1140-1193
19. Kornfilt, Jaklin (1997), Turkish, London, s.517-518
20. Kurtoğlu, Fatma Süreyya (1995), Türkiye Türkçesinde Ünlemler ve Fonksiyonları, Ankara: (Gazi Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi)
21. Lewis, Geoffry L. (1967), Turkish Grammar, Oxford, s.137-138
22. Redhouse, Sir James W. (1884), A Simplifted Grammar of The Ottoman-Turkish Language, London: Trübner & Co., Ludgate Hill, s.157
23. Tâhir Ken-ân (2004), Kavâid-i Lisân-ı Türkî, Hzl. Leylâ Karahan-Ülkü Gürsoy, Ankara: TDK Yay., s.65-191
24. Türk Gramerinin Sorunları II (1999), “Türkiye Türkçesinde Ünlem Tartışmaları”, Ankara: TDK Yay., s.496-533
25. Underhill; Robert (1980), Turkish Grammar, London, s.421-423
26. Üstüner, Ahad (2000), Anadolu Ağızlarında Sıfat-Fiil Ekleri, Ankara: TDK Yay.
27. Zülfikar, Hamza (1999), “Ünlemler ve Ses Yansımalı Kelimeler”, Türk Gramerinin Sorunları II, Ankara: TDK Yay., s.492-495