SÖZLÜ KÜLTÜRDEN YAZILI KÜLTÜRE SALTIKNÂME
Öz
İslami dönem Türk destanları sözlü gelenekte teşekkül etmiştir. X-XIII. yüzyıldan başlayarak Battal-nâme, Dânişmentnâme ve Saltıknâme gibi eserler böylece ortaya çıkmıştır. Bu anlatılar çoğu zaman gerçek bir olaydan hareketle ortaya çıkmış halk muhayyilesinin bir ürünüdür. Bazı alp, alperen ya da erenler için sözlü kültürde oluşan anlatılar birtakım yazıcılar tarafından yazıya aktarılmıştır. Bu destanlar kurgusal olmakla birlikte içeriklerinde birçok tarihî unsurları da barındırdıkları söylenebilir ve destan yazıcılarının genellikle bir devlet büyüğünün isteği üzerine bir görevli tarafından yazıya geçirildiği görülmektedir. İslami dönem destanları sözlü aktarım süreci içerisinde bir teşekkül evresi geçirirler. Bu şekillenmenin temel iki kaynağını Türklerin İslâm öncesi kültür ve edebiyatları ile İslâm dinî ve tasavvufî düşünce yapısı oluşturmaktadır. Sözlü kültür ortamından yazılı kültür ortamına belli bir yapı içinde aktarılırlar. Destan, sözlü kültürde ayrı ayrı anlatılar halinde bulunmaktadır. Yazıcın biçimlendirmesiyle bir üst anlatı haline dönüşmüştür. Yazıcı anlatıları yazıya aktarırken belirli bir düzen ve zaman sırası gözetir. Yazıcının kitabı bir topluluk önünde okunmak üzere düzenlemiş olduğu anlaşılmaktadır. Kitapların bir topluluk önünde okunması ikinci sözlü kültür ortamını oluşturur. Bu bildiride amaç Saltıknâmenin sözlü kültürden yazılı kültür ortamına aktarımını örneklerle ortaya koymaktır. Saltıknâme, İslâmî dönem destansı eserlerinden biri olup Sarı Saltık’ın menkabelerini içermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AKARPINAR R. Bahar ve ARSLAN Mustafa (2010) “Tekke-Tasavvuf Edebiyatı”, (Editör: M. Öcal Oğuz), Türk Halk Edebiyatı El Kitabı, Grafiker Yayınları, Ankara, s. 339-392.
- ARSLAN Mustafa ve GÜLERER Salih (2011) “Ortak Bellekte Hacı Bektaş-ı Velî ve Hacım Sultan”, 1. Uluslararası Nevşehir Tarih ve Kültür Sempozyumu Bildirileri 2.cilt, 16-19 Kasım 2011, Nevşehir Üniversitesi Yayınları:2, Nevşehir, s. 275-284.
- ARSLAN Mustafa (2011) “Kültürel Hafıza ve Zamansallık Bağlamında Türk Mitolojisi”, Türk Yurdu Dergisi, S: 292, , s. 57-65.
- BORATAV Pertev Naili (2000) 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı, Gerçek Yayınevi, İstanbul.
- ÇOBANOĞLU Özkul (1998) “Sözlü Kompozisyon Teorisi ve Günümüz Halkbilimi Çalışmalarındaki Yeri”, Prof. Dr. Dursun Yıldırım Armağanı, Ankara.
- ÇOBANOĞLU Özkul (1999) “Sözlü Kültürden Yazılı Kültür Ortamına Geçiş Bağlamında Erken Dönem Osmanlı Tarihlerinden Âşıkpaşazâde’nin Epik Karakteri Üzerine Tespitler”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Özel sayı, s. 65-82.
- CEBECİOĞLU Ethem (2005) Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Anka Yayınları, İstanbul
- DEMİR Necati ve ERDEM Mehmet Dursun (2007) Saltıknâme, Destan Yayınları, Ankara.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
25 Haziran 2018
Gönderilme Tarihi
20 Mayıs 2018
Kabul Tarihi
12 Haziran 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 1 Sayı: 13