DİL BİLGİSİ ÇALIŞMALARINDA DİLİN DİZGE OLUŞUNUN İZLERİ
Öz
XX. yüzyılda Ferdinand de Saussure ile başlatılan dil bilimi akımının sonucunda dili bir dizge olarak benimsemek eğilimi yaygınlaşır; dile bakış, buna bağlı olarak da dil incelemelerinin yönü değişir. Sesten cümleye, hatta cümleüstü birimlere kadar tüm dil birimlerinin sisteme hizmet etmek için kodlandığı; en küçük anlamlı birimin kök olmadığı; ek, sözcük vb. bütün dil birimlerinin anlamlı olduğu; dilin sözcüklerden değil göstergelerden oluştuğu; dizgede yer alan dil birimlerinin yatay ve düşey ilişkiler içinde bulunduğu; dilin yüzey yapı ve derin yapı kapsamında ele alınması gerektiği tarzı söylemler, dil araştırmalarında varlık bulur. Bunun sonucunda alıcı, anlamsal ilişki, bağdaşıklık, biçimsel ilişki, bildirim, çıkarım, çizgisellik, değişken öge, derin yapı, dil içi gönderme, dil dışı gönderme, dil bilgisel işlev, dizge, düşey ilişkiler, eksik tekrar, eksiklik, eksilti, gönderge, gönderme, görev adı, gösteren, gösterge, gösterilen, koşutluk, öge dışlama, öge ekleme, öge silme, sezdirim, sıfır tekrar, sözlüksel işlev, ters tekrar, tutarlılık, verici, yatay ilişkiler, yüzey yapı, zorunlu öge vb. terimler öne çıkar.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adalı, Oya (1979). Türkiye Türkçesinde Biçimbirimler, Ankara: TDK Yayınları.
- Akçataş, Ahmet (2007a). “Türkiye Türkçesinde Yapı, İşlev ve Anlam İlişkileri Açısından Cümle Grupları ve Cümle Türleri Üzerine Bir Deneme I”, Belleten, 2007/1, s. 7-19.
- Akçataş, Ahmet (2007b). “Türkiye Türkçesinde Yapı, İşlev ve Anlam İlişkileri Açısından Cümle Grupları ve Cümle Türleri Üzerine Bir Deneme II”, Belleten, 2007/2, s. 7-13.
- Alyılmaz, Cengiz (1994). Orhun Yazıtlarının Söz Dizimi, Erzurum: Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Yayınları.
- Aydın, Hasene (2009). Oktay Akbal’ın Hayri Beyli Üsküdar Adlı Öyküsünde Cümlelerarası Anlam İlişkileri, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (basılmamış yüksek lisans tezi), Bursa.
- Aydın, Hasene (2012). “Dilde Sıfır Birim ve Sıfır Biçim Birimin Kullanımı”, Turkish Studies, Ankara, S. 7 / 2, s. 169-181.
- Aydın, Hasene (2015). “Dilin Dizge Olarak Algılanması, Dil Bilgisi Çalışmalarına Nasıl Yön Verir?”, X. Uluslararası Büyük Türk Dili Kurultayı Bildirileri (28 Eylül-1 Ekim 2015 Saraybosna), Ankara: Bilkent Üniversitesi Yayınları, s. 635-645.
- Aydın, Hasene (2016). Türkiye Türkçesinde Dilbilgisel Zaman: Oktay Akbal Öyküleri Örneği, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (basılmamış doktora tezi), Bursa.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
27 Eylül 2018
Gönderilme Tarihi
30 Haziran 2018
Kabul Tarihi
4 Eylül 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 1 Sayı: 14