ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ “YETMİŞ İKİ FARZ” ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM)

Ümit Eker

ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ “YETMİŞ İKİ FARZ” ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM)

Öz

Bu çalışmada Çağatay Türkçesiyle yazılmış “Yetmiş İki Farz” adlı eserdeki kelime grupları incelenmiştir. Dil özelliklerine bakıldığında metnin Çağatay Türkçesinin klasik sonrası devrinde (M. 1600 – 1921) yazıldığı söylenebilir. Metnin konusu adından da anlaşılacağı üzere İslam’ın yetmiş iki farzını ortaya koymaktır. Türk dünyasında X. yüzyıldan itibaren “Otuz İki Farz”, “Elli Dört Farz”, “Yetmiş İki Farz” adlarıyla birçok eser kaleme alınmıştır.

Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde metindeki kelime grupları incelenmiştir. Metinde yer alan bütün kelime grupları değerlendirme kapsamına alınmış, bunların istatistikleri çıkarılmıştır. İkinci bölümde metnin çevriyazısı yapılmış, üçüncü bölümde metin Türkiye Türkçesine aktarılmış, dördüncü ve son bölümde ise tıpkıbasım verilmiştir. Metinde en fazla sıfat tamlaması kullanılmıştır. Sıfat tamlamasını isim tamlaması izlemiştir. İsim tamlamalarıyla metindeki kavramlar birbirleriyle ilişkilendirilmiş, sıfat tamlamalarıyla da bu kavramların içerikleri yalın bir biçimde yansıtılmıştır. Bu durum metnin konusuyla uyumluluk arz eder. Bu tarz eserlerin çeşitli yönleriyle ortaya konulması, hem Çağatay Türkçesinin teorik dil birikimine hem de kültür dünyamıza önemli katkılar sunacaktır.

Anahtar Kelimeler

Çağatay Türkçesi,Çağatayca,Yetmiş İki Farz,Kelime Grupları,Söz Dizimi

Kaynakça

AKTAN, Bilal (2016), Türkiye Türkçesinin Söz Dizimi, Konya: Eğitim Yayınevi.
ALTUN, Mustafa (2011), Türkçede Kelime Grupları Çözümlemeleri, İstanbul: MVT Yayıncılık.
BERDAK, Yusuf ve Tulum, Mehmet Mahir (1994), Sözlük - Özbekistan Türkçesi - Türkiye Türkçesi, Türkiye Türkçesi – Özbekistan Türkçesi, İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
BODROGLİGETİ, A. J. E. (2001), A Grammar of Chagatay, Muenchen: Lincom Europa, Languages of the World/Materials 155.
CAFER, Muhammed (bin) (1967), Târîhu'r-Rusül ve'l-Mülûk, Beyrut: Dâru’t-Turâs.
DELİCE, H. İbrahim (2007), Türkçe Sözdizimi, İstanbul: Kitabevi Yayınları.
DEMİR, Necati ve AYDOĞDU, Özkan (2015), Oğuzname, İstanbul: Kesit Yayınları.
DEVELLİOĞLU, Ferit (1997), Osmanlıca - Türkçe Ansiklopedik Lugat, Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.

DİLÇİN, Cem (1983), Yeni Tarama Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
ECKMANN, Janos (1988), Çağatayca El Kitabı, (1. Baskı). (G. Karaağaç, Çev.), İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
__________ (2003), Harezm Kıpçak ve Çağatay Türkçesi Üzerine Araştırmalar, (2. Baskı). (O. F. Sertkaya, Çev.), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
EDİSKUN, Haydar (2004), Türk Dilbilgisi, İstanbul: Remzi Kitabevi.
ERGİN, Muharrem (1993), Türk Dil Bilgisi, İstanbul: Bayrak Basım / Yayım / Tanıtım.
ERKUL, Rasih (2007), Cümle Metin Bilgisi, Ankara: Anı Yayıncılık.
GABAIN, A. V. (1995), Eski Türkçenin Grameri, (2. Baskı). (M. Akalın, Çev.), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
GENCAN, Tahir Nejat (2007), Dilbilgisi, Ankara: Tek Ağaç Eylül Yayıncılık.
GÜLENSOY, Tuncer (2011), Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
HATİBOĞLU, Vecihe (1981), Türk Dilinde İkileme, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
__________ (1972), Türkçenin Söz Dizimi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
HAZAR, Mehmet (2011), “Çağatay Türkçesinde Oğuzca Özellikler ve Benzerlikler” International Journal of Social Science, Volume 4, Issue 1, 31-63.
HENGİRMEN, Mehmet (2002), Türkçe Temel Dilbilgisi, Ankara: Engin Yayınevi.
HİŞAM, Abdulmelik (bin) (1955), es-Sîretü'n-Nebeviyye, Mısır: Matbaatu Mustafa el-Bâbî.
İNAYET, Alimcan (2007), “Divanü Lûğat-it-Türk’te Geçen ‘Çin’ ve ‘Maçin’ Adı Üzerine” Turkish Studies, İnternational Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 2/4, Fall, 1174-1184.
KARAAĞAÇ, Günay (2009), Türkçenin Söz Dizimi, İstanbul: Kesit Yayınları.
__________ (2013), Türkçenin Dil Bilgisi, Ankara: Akçağ Yayınları.
KARAHAN, Leyla (1997), Türkçede Söz Dizimi, Ankara: Akçağ Yayınları.
__________ (2017), Türkçede Söz Dizimi, Ankara: Akçağ Yayınları.
KANAR, Mehmet (2000), Farsça – Türkçe Sözlük, İstanbul: Deniz Kitabevi.
__________ (2011). Eski Anadolu Türkçesi Sözlüğü, İstanbul: Say Yayınları.
KAYMAZ, Zeki (2004), “Çağatay Türkçesinde Oğuzca Unsurlar Üzerine” Amancolovskie Çiteniya, Kazakistan/Öskemen, 7-8 Ekim 2004: 204-210
KOCAOĞLU, Timur (2003), “Tarihi Türk Lehçeleri Metinlerinin Transkripsiyonlanmasında Kapalı é/i Meselesi”, Türk Kültürü, 483-484, 266-281.
KORKMAZ, Zeynep (2009), Türkiye Türkçesi Grameri, Şekil Bilgisi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
MUTÇALI, Serdar (2014), Arapça - Türkçe Sözlük, İstanbul: Dağarcık Yayınları.
NECİP, E. N. (1995). Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü, (1. Baskı). (İ. Kurban, Çev.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
ÖZEK, Fatih (2014), Tarihî Türk Lehçelerinde Ünlüler, Ankara: Akçağ Yayınları.
ÖZKAN, Mustafa, SEVİNÇLİ, Veysi (2017), Türkiye Türkçesi Söz Dizimi, İstanbul: Akademik Kitaplar.
ÖZMEN, Mehmet (2013), Türkçenin Sözdizimi, Adana: Karahan Kitabevi.
ÖZTÜRK, Mürsel (1995), Farsça Dilbilgisi, Ankara: Murat Kitapevi Yayınları.
ÖZTÜRK, Rıdvan (1997), Uygur ve Özbek Türkçelerinde Fiil, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
ÖZTÜRK, Mustafa (2016), Kur’an-ı Kerim Meâli, Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri, Ankara Okulu Yayınları, Ankara.
SA’D, Muhammed (bin) (1968), et-Tabakâtü'l-Kübrâ, Beyrut: Dâru Sâdır.
SAMİ, Şemsettin (1989), Kâmûs-ı Türkî, İstanbul: Enderun Kitabevi.
STEINGASS, F. J. (2005), A Comprehensive Persian - English Dictionary, İstanbul: Çağrı Yayınları.
TEKİN, Talat (1995), Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
__________. (2003), Orhon Türkçesi Grameri, İstanbul: Sanat Kitabevi Yayınları.
TİMURTAŞ, Faruk Kadri (1994), Eski Türkiye Türkçesi, XV. Yüzyıl, Gramer - Metin - Sözlük, İstanbul: Enderun Yayınları.
ÜNLÜ, Suat (2012), Karahanlı Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi.
__________ (2013), Çağatay Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi.
ÜŞENMEZ, Emek (2010), Karahanlı Türkçesinin Sözlüğü, İstanbul: Doğu Kitabevi.
ÜŞENMEZ, Emek, BOLTABAYEV, Saidbek (2016), Özbekçe Türkçe Sözlük, İstanbul: Türk Dünyası Vakfı.
YAKUB, A., Geyurani, G., vd. (2011), Hazırkı Zamân Uygur Tilining İzahlık Lugati, Urumçi: Milletler Neşriyatı.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ümit Eker ^*
0000-0002-4380-1815

Yayımlanma Tarihi

27 Eylül 2018

Gönderilme Tarihi

5 Temmuz 2018

Kabul Tarihi

22 Eylül 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 1 Sayı: 14

IZ

https://izlik.org/JA26UH83SY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Eker, Ü. (2018). ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ “YETMİŞ İKİ FARZ” ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM). TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1(14), 218-246. https://izlik.org/JA26UH83SY

AMA

1.Eker Ü. ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ “YETMİŞ İKİ FARZ” ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM). TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2018;1(14):218-246. https://izlik.org/JA26UH83SY

Chicago

Eker, Ümit. 2018. “ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ ‘YETMİŞ İKİ FARZ’ ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM)”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1 (14): 218-46. https://izlik.org/JA26UH83SY.

EndNote

Eker Ü (01 Eylül 2018) ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ “YETMİŞ İKİ FARZ” ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM). TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1 14 218–246.

IEEE

[1]Ü. Eker, “ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ ‘YETMİŞ İKİ FARZ’ ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM)”, TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, c. 1, sy 14, ss. 218–246, Eyl. 2018, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA26UH83SY

ISNAD

Eker, Ümit. “ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ ‘YETMİŞ İKİ FARZ’ ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM)”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1/14 (01 Eylül 2018): 218-246. https://izlik.org/JA26UH83SY.

JAMA

1.Eker Ü. ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ “YETMİŞ İKİ FARZ” ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM). TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2018;1:218–246.

MLA

Eker, Ümit. “ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ ‘YETMİŞ İKİ FARZ’ ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM)”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, c. 1, sy 14, Eylül 2018, ss. 218-46, https://izlik.org/JA26UH83SY.

Vancouver

1.Ümit Eker. ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ “YETMİŞ İKİ FARZ” ADLI ESERİN SÖZ DİZİMİ ÖZELLİKLERİ (KELİME GRUBU İNCELEMESİ – ÇEVRİYAZI – AKTARIM – TIPKIBASIM). TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi [Internet]. 01 Eylül 2018;1(14):218-46. Erişim adresi: https://izlik.org/JA26UH83SY