Kronik Hastalığın Anlamı Üzerine Metaforik Çağrışımlar: Palyatif Bakım Sürecindeki Hasta ve Hasta Yakınlarının Deneyimleri

Öz

Bu çalışma, palyatif bakım sürecine dâhil olan hasta yakınlarının kronik hastalık, maneviyat ve bakım kavramlarına yönelik geliştirdikleri metaforik çağrışımları ve bu kavramlara yükledikleri derin anlamları incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji (olgubilim) deseniyle yürütülen çalışmanın örneklemini, İstanbul’daki bir devlet hastanesinin palyatif bakım ünitesinde tedavi gören üç hasta ve onlara refakat eden on altı hasta yakını (N=19) oluşturmaktadır. Araştırma verileri, katılımcılarla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmış ve elde edilen metinler içerik analizi tekniğiyle titizlikle değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları; katılımcıların kronik hastalığı “çaresizlik” ve “yarım kalmış hayat”; maneviyatı “Allah/inanç” ve “fedakârlık”; bakım verme sürecini ise “kuyu”, “hapishane” ve “nar” metaforları üzerinden anlamlandırdıklarını ortaya koymuştur. Özellikle "nar" metaforu, bakım veren müracaatçıların dış dünyaya karşı sergiledikleri güçlü duruş ile iç dünyalarında yaşadıkları duygusal parçalanmışlık ve ağır bakım yükü arasındaki paradoksal durumu simgelemektedir. Araştırma sonucunda, metaforik anlatımların müracaatçıların dile getirmekte zorlandıkları karmaşık duyguları ve manevi baş etme mekanizmalarını anlamada kritik birer araç olduğu saptanmıştır. Bu bağlamda, metaforların palyatif bakımda psikososyal dayanıklılığı artıracak kültürel duyarlılığa sahip sosyal hizmet müdahaleleri planlamada temel bir değerlendirme aracı olarak kullanılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• palyatif bakım
• sosyal hizmet
• metafor
• maneviyat
• bakım veren yükü

Metaphorical Associations With The Meaning of Chronic İllness: Experiences Of Patients and Family Caregivers İn The Palliative Care Process

Öz

This study aims to examine the metaphorical associations developed by family caregivers in the palliative care process regarding the concepts of chronic illness, spirituality, and caregiving. Using a qualitative phenomenological design, the study’s sample consists of three patients and sixteen family caregivers (N=19) in a palliative care unit of a public hospital in Istanbul. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using the content analysis technique. The findings reveal that participants conceptualize chronic illness through metaphors of “helplessness” and “incomplete life”; spirituality through “faith/Allah” and “sacrifice”; and the caregiving process through “well,” “prison,” and “pomegranate.” Specifically, the “pomegranate” metaphor symbolizes the paradoxical tension between the strong outward appearance of caregivers and their internal emotional fragmentation. The study concludes that metaphorical expressions are vital tools for understanding the complex emotions and spiritual coping mechanisms that clients struggle to articulate. Consequently, it is recommended that metaphors be utilized as a fundamental assessment tool in planning culturally sensitive social work interventions to enhance psychosocial resilience in palliative care settings

Anahtar Kelimeler

• palliative care
• social work
• metaphor
• Spirituality
• Caregiver Burden

Kaynakça

1. Adelman, R. D., Tmanova, L. L., Delgado, D., Dion, S., & Lachs, M. S. (2014). Caregiver burden: A clinical review. JAMA, 311(10), 1052–1060. https://doi.org/10.1001/jama.2014.304
2. Ayten, A. (2012). Maneviyat, başa çıkma ve sağlık: Psikoloji, ilahiyat ve tıp perspektifinden çok disiplinli bir bakış. Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları.
3. Bilgin Kılıç, Ö. (2024). Palyatif bakım hizmetlerinin sosyal hizmet ve maneviyat perspektifinden değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi.
4. Bury, M. (1982). Chronic illness as biographical disruption. Sociology of Health & Illness, 4(2), 167–182.
5. Canda, E. R., & Furman, L. D. (2009). Spiritual diversity in social work practice: The heart of helping (2. baskı). Oxford University Press.
6. Charmaz, K. (1999). Stories of suffering: Subjective tales and research narratives. Qualitative Health Research, 9(3), 362–382.
7. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev.). Eğiten Kitap.
8. Çelik, H., & Yıldırım, A. (2025). Yaralı anlatıların izinde: Palyatif bakım hastalarının ve ailelerinin deneyimlerine yönelik fenomenolojik bir çalışma. Sosyal Hizmet Akademisi Dergisi, 7(2), 89-108.

9. Demir, S. (2025). Türkiye'de aile bakımı ve toplumsal beklentiler: Palyatif bakım verenlerin rol aşırı yüklenmesi. Gazi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 45-62.
10. Duyan, V., & Gelbal, S. (2008). Sosyal hizmette metaforların kullanımı. Toplum ve Sosyal Hizmet, 19(1), 51–61.
11. Duyan, V., & Saktanber, A. (2022). Maneviyat ve sosyal hizmet: Kavramsal bir çerçeve. Sosyal Hizmet Dergisi, 36(2), 415–432.
12. Ferrell, B., & Coyle, N. (Ed.). (2008). Oxford textbook of palliative nursing (3. baskı). Oxford University Press.
13. Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Polity Press.
14. Frank, A. W. (1995). The wounded storyteller: Body, illness, and ethics. University of Chicago Press.
15. Frank, A. W. (2003). At the will of the body: Reflections on illness. Mariner Books.
16. Hudson, P. L., Remedios, C., & Thomas, K. (2010). A systematic review of psychosocial interventions for family caregivers of palliative care patients. BMC Palliative Care, 9, 17.
17. Karahan, A., & Yanardağ, U. (2023). Palyatif bakım sürecindeki hasta yakınlarının bakım yükü ve sosyal destek mekanizmalarının incelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 34(2), 145-165.
18. Kitwood, T. (1997). Dementia reconsidered: The person comes first. Open University Press.
19. Koenig, H. G. (2004). Religion, spirituality, and medicine: Research findings and implications for clinical practice. Southern Medical Journal, 97(12), 1194–1200.
20. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.