Diplomatik Arşiv Belgelerinde Türkiye-Latin Amerika İlişkilerinin Tesis Ediliş Süreci (1945-1950)

Öz

Türkiye’nin Latin Amerika ile Osmanlı dönemine kadar uzanan ilişkileri, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından bu yana karşılıklı güven ve dostluk çerçevesinde yeniden şekillendirilmiş ve sürdürülmüştür. Ancak söz konusu ilişkiler uzun yıllar boyunca coğrafi uzaklık ve farklı dış politika öncelikleri sebebiyle arzu edilen düzeye ulaşamamıştır. Bu bağlamda, Türkiye’nin Birleşmiş Milletler nezdinde yürüttüğü çok taraflı diplomasi faaliyetlerinde Latin Amerika ülkelerinin desteğine duyduğu ihtiyaç giderek daha belirgin hâle gelmiştir. Bu çalışmada, 1950 yılı Türkiye’nin Bolivya, Dominik Cumhuriyeti, Ekvador, Honduras, Kosta Rika, Nikaragua, Panama, Peru ve Venezuela ile diplomatik ilişkiler kurduğu yıl olması nedeniyle bir dönüm noktası olarak ele alınmaktadır. Söz konusu yıl, Türkiye’nin Latin Amerika’ya yönelik dış politikasında dağınık ve sınırlı temaslardan daha planlı ve kurumsal bir diplomatik temsil ağına geçişi ifade etmektedir. Araştırmanın temel amacı, 1950 yılı öncesindeki hazırlık sürecini ve bu tarihten itibaren atılan kurumsal adımları diplomatik arşiv belgeleri ışığında analiz etmektir. Bu doğrultuda, 1945-1950 yılları arasına ait diplomatik yazışmalar, iç raporlar ve bilgi notları veri seti olarak kullanılmıştır. Çalışma, Türkiye’nin Latin Amerika’daki diplomatik temsil ağını nasıl yapılandırdığını ve sürecin hangi stratejik ve siyasi saiklerle şekillendiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle çalışma, Türkiye-Latin Amerika ilişkilerinin kuruluş dönemine dair arşiv belgelerine dayalı özgün bir analiz sunarak literatüre katkıda bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Latin Amerika
• Türkiye
• Diplomatik Arşiv
• Çoklu Akreditasyon
• Diplomasi

The Process of Establishing Türkiye-Latin American Relations in Diplomatic Archive Documents (1945-1950)

Öz

Turkey’s relations with Latin America, which date back to the Ottoman period, have been reshaped and maintained within the framework of mutual trust and friendship since the establishment of the Republic of Turkey. However, these relations have not reached the desired level for many years due to geographical distance and differing foreign policy priorities. In this context, Turkey’s need for the support of Latin American countries in its multilateral diplomatic activities at the United Nations has become increasingly evident. This study considers the year 1950 as a turning point because it was the year Turkey established diplomatic relations with Bolivia, the Dominican Republic, Ecuador, Honduras, Costa Rica, Nicaragua, Panama, Peru, and Venezuela. The year in question marks the transition of Turkey’s foreign policy toward Latin America from scattered and limited contacts to a more planned and institutionalized diplomatic representation network. The main objective of the research is to analyze the preparatory process before 1950 and the institutional steps taken from that date onward in light of diplomatic archive documents. In this context, diplomatic correspondence, internal reports, and information notes from the years 1945-1950 have been used as the dataset. The study aims to reveal how Turkey structured its diplomatic representation network in Latin America and the strategic and political motivations that shaped the process. In this regard, the study contributes to the literature by providing an original analysis based on archival documents from the founding period of Turkey-Latin America relations.

Anahtar Kelimeler

• Latin America
• Turkey
• Diplomatic Archives
• Multiple Accreditation
• Diplomacy

Kaynakça

1. Alpar, S. (2007). “Türkiye–Latin Amerika–Hızla Gelişen İlişkiler”, 22 Ağustos 2025 tarihinde https://www.mfa.gov.tr/turkiye---latin-amerika-_-hizla-gelisen-iliskiler-.tr.mfa adresinden erişildi.
2. Ankara Üniversitesi LAMER. (2021). 1950: Türkiye–Latin Amerika İlişkilerinde Bir Dönüm Noktası. Arşiv Belgeleri. Ankara Üniversitesi Latin Amerika Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
3. Armaoğlu, F. H. (1963). Kıbrıs Meselesi, 1954–1959: Türk Hükümeti ve Kamuoyunun Davranışları, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 14(2),57–86.
4. Baba, G. ve Karagül S. (2012). Türk Dış Politikasında Çok Taraflılığa Geçiş Çabaları: 1965 Çok Uluslu Güç Projesi ve 1 Mart 2003 Tezkeresi, LAÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 3 (1), 18–42.
5. Bağcı, H. (2014). Türk dış politikasında 1950’li yıllar. ODTÜ Yayıncılık.
6. Balcı, A. ve Hazar A. (2020). Turkey in the UN Security Council during the Cold War: Elections, Voting Motivations and Alliance Commitments, Middle Eastern Studies, 57 (2), 279–291.
7. Barreto, N. (2019). Las buenas intenciones no bastan: la política exterior de Estados Unidos hacia América Latina en el siglo XX, Historia XLIII. (1), 113-154.
8. Bermúdez, C. (2011) Proyectos de Integración en América Latina durante el siglo XX: La Expectativa del Mercosur al comenzar el siglo XXI, Revista UIS Humanidades. 39(1), 29-50.

9. Cancelado, H., Uscátegui Pastrana J. J. ve Forero Delgado K. A. (2008). Análisis cuantitativo y cualitativo de las votaciones de América Latina en la Asamblea General de las Naciones Unidas (1994-2007). Revista de Relaciones Internacionales, Estrategia y Seguridad 3(2), 41-58.
10. Cánovas, R. (2006). Voces inmigrantes en los confines del mundo: de los árabes. Anales de Literatura Chilena 7, 153-170.
11. Dilek, M. (2016). Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Devleti–Küba Siyasi İlişkileri, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20 (2), 467–492.
12. Fırat, M. (1999). Kıbrıs Sorununun Türk Dış Politikasına Etkileri (1955-1997), Çağdaş Türk Diplomasisi 200 Yıllık Süreç, TTK Yayınları, 553-566.
13. García, H. A. O., Cvitanic Oyarzo, F. J. ve Olano-Leiva H. (2017). Globalización de las Relaciones entre la Unión Europea y América Latina: El Caso de Chipre y Colombia, Justicia Juris, 13 (1), 40–55.
14. Kayacık, Z. (2025). Yeni Dünya’da Osmanlı İzleri: Şilili Benedicto Chuaqui’nin Hatıratında Göç, Kimlik ve Uyum Süreci, History Studies, 17(2), 437-454.
15. Karpat, K. H. (1975). Turkey’s Foreign Policy in Transition: 1950–1974. Brill Archive.
16. Kayıran, K. (2022). Demokrat Parti dönemi Türk diplomasisinin Latin Amerika’daki lobi faaliyeti. J. Martínez González, E. C. Çerçioğlu, M. Yazıcı Çangur, & M. Blanco Ruiz (Eds.), Actas del IV Simposio Internacional sobre Literatura y Cultura Hispánicas, (6-18), Ankara Üniversitesi Yayınları.
17. Koca, M. (2022). Türkiye’nin Afrika ülkeleriyle ilişkilerinin gelişmesinde Kıbrıs meselesi ve iyi niyet heyetlerinin rolü, Akdeniz Havzası ve Afrika Medeniyetleri Dergisi, 4(2), 101-109.
18. Kumek, İ. (2022). Türk Dış Politikasında Statü Arayışı: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Geçici Üyeliği (1951-52, 1954-55, 1961, 2009-2010). Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 77(3), 559-582.
19. Kurtçu, E. (2021). Türkiye'nin Latin Amerika'daki Kamu Diplomasisi Faaliyetleri ve Yumuşak Güç Unsuru. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi] Ankara Üniversitesi.
20. Kutlu, M. N. (2019). “Başlangıcından XX. Yüzyıla Kadar Osmanlı–Brezilya İlişkileri Hakkında Düşünceler”, F. Öznur Seçkin (ed.), XIX. Yüzyıl Boyunca Osmanlı İmparatorluğu–Latin Amerika İlişkileri, (s.46–59). Ankara Üniversitesi LAMER Yayınları
21. Kutlu, M. N. (2020, Ekim 15). Latin Amerika ülkeleriyle diplomatik ilişkilerimizin 70. yılı ve açılım politikamız. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/latin-amerika-ulkeleriyle-diplomatik-iliskilerimizin-70-yili-ve-acilim-politikamiz/2006976.
22. Levaggi, A. G. (2013). Turkey and Latin America: A New Horizon for a Strategic Relationship, Perceptions: Journal of International Affairs, 18 (4), 99–116.
23. Lorenzo, R. ve Castrizano, M. (2022). Panamericanismo como arma de dominación, Política Internacional, 4(3), 82-88.
24. Lynch, J., Córtes R., Gallo, C. E., Rock, D., Torre, J. C. ve Riz L. (2001). Historia de Argentina.
25. Müezzinoğlu, E. (2023). Kıbrıs Meselesi Bağlamında Bir Diplomasi Aracı Olarak İyi Niyet Heyetleri (1964–1965), Türk Dünyası Araştırmaları, 135 (266), 65–92.
26. Önsoy, M. (2017). Latin America–Turkey Relations: Reaching Out to Distant Shores of the Western Hemisphere, M. Önsoy (ed.), Turkish Foreign Policy: International Relations, Legality and Global Reach. (s. 237–258).
27. Özyuvalı, K. (2024). Türkiye’nin Latin Amerika ve Karayiplere Yönelik Politikası Kapsamında Ankara–Havana Siyasi İlişkilerinin Analizi, Uluslararası İlişkiler Çalışmaları Dergisi, 4 (1), 1–17.
28. Pettiná, V. (2018). Historia mínima de la Guerra Fría en América Latina.
29. Pınar, L. ve Güven, İ. F. (2019). Türk Dış Politikasında 1960’lı Yıllar: Çok Yönlülüğe Geçiş”, Latif Pınar vd. (ed.), Darbeden Muhtıraya Türk Dış Politikası (1960–1971). (s. 1–20.)
30. Seçkin, F. Ö. (2019). Osmanlı İmparatorluğu’ndan Arjantin’e Göçler ve İki Ülke Arasındaki Karşılıklı Diplomatik İlişkilerin Başlangıcı, F. Ö. Seçkin (ed.), XIX. Yüzyıl Boyunca Osmanlı İmparatorluğu–Latin Amerika İlişkileri (s. 145), Ankara Üniversitesi LAMER Yayınları.
31. Temel, M. (2017). Cumhuriyet Arşivi Belgelerine Göre Türkiye–Meksika İlişkileri, Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Dergisi, 18 (39), 60–80.
32. Urcan, C. (2023). Geçmişten Günümüze Türkiye-Latin Amerika İlişkileri. B. Karabulut & F. Purtaş (Ed.), Türk Dış Politikasının 100 Yılı (1923–2023). (s. 257–274).
33. Vagni, J. J. (2024). América Latina y el Mediterráneo Sur y Oriental: Migraciones y Discursos, deSignis, (40), 187–200.
34. Yetim, M. (2019). Liberal Temelde Kurumsallaşan Türkiye–Latin Amerika İlişkileri, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (1), 167–178.
35. Yturralde, J.A. (2017) Breve análisis político de América Latina de mediados del siglo XX a inicios del siglo XXI, Alternativas, 18(2), 80-85.