Soyut Sanat Akımlarında Aşkın (Transandantal)Gerçekliğin İfadesinde Kare Formu

Öz

Kare, sanat tarihinde rasyonel ve ölçülebilir biçim olarak ideal formların yaratılmasında sıklıkla başvurulan bir geometrik bir şekildir. Yirminci yüzyıla kadar sanatta ideal formların yaratılmasında temel geometrik form iken modern sanatta salt biçimsel bir varlık olarak resimlerin öznesidir. Açılarının ve kenarlarının eşit olmasından ötürü yoğun manevi simgesel bir biçimdir. Bu yüzden kare, özellikle soyut sanat eserlerinde fiziksel dünyayı aşan aşkın gerçekliğin simgesi olarak görülür. Bu bağlamda makalenin konusu, manevi simgesel bir biçim olarak karenin varlığını soyut sanat eserlerinin aşkın anlatımlarında irdelemektir. Makale, yirminci yüzyılın ilk yarısında etkili olmuş sanat eserlerinde kare imgesinin yarattığı aşkınlığı içermektedir. Bu araştırmada amaçlanan, duyu dünyasının ötesindeki gerçeği ifade etmede karenin simgeselliğini irdelemek ve yaşanan literatür eksikliğini gidermektir. Bu bağlamda araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi deseni tercih edilmiş olup soyut sanat örneklerinde karenin varlığı analiz edilmiştir. Makalede manevi simgeselliğiyle karenin sezgisel dünyayı duyumsama, üst gerçekliği kavrama, yüce ve ruhani deneyimi yaşama gibi fiziksel dünyayı aşan aşkın meselelerde bir imge olarak resim sanatında varlık bulduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Aşkın
• Biçim
• Kare
• Soyut sanat
• Üst gerçeklik

Destekleyen Kurum

Bu araştırma hiçbir dış fon tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma insan veya hayvan katılımcıları içermemektedir. Tüm prosedürler bilimsel ve etik ilkelere uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, atıfta bulunulan tüm çalışmalar uygun şekilde kaynak gösterilmiştir.

Teşekkür

Yazar herhangi bir kişi veya kuruma teşekkür etmek istememektedir.

The Square Form in the Expression of Transcendent Reality in Western Art

Öz

The square is a geometric shape that has frequently been used in the creation of ideal forms in art history, owing to its rational and measurable nature. While it was a basic geometric form in the creation of ideal forms in art until the twentieth century, it became the very subject of paintings as a purely formal entity in modern art. It is an intensely spiritual symbolic form due to its equal angles and sides. Therefore, the square is seen as a symbol of the transcendent reality that goes beyond the physical world, especially in abstract art works. In this context, the subject of the article is to examine the existence of the square as a spiritual symbolic image in the transcendent expressions of abstract art works. The article examines the square image in works of art that were influential in the first half of the twentieth century. The aim of this research is to examine the symbolism of the square in expressing the reality beyond the sensory world and to fill the gap in the literature. In this context, the document analysis design, one of the qualitative research methods, was preferred in the research and the presence of the square in abstract art examples was analyzed. The article concludes that the square, with its spiritual symbolism, finds expression in painting as an image addressing matters that go beyond the physical world, such as sensing the intuitive world, grasping the higher reality, and experiencing the sublime and spiritual.

Anahtar Kelimeler

• Abstract art
• Form
• Square
• Supra-reality
• Transcendent

Kaynakça

1. Bowlt, J. E. (Ed.). (1976). Russian art of the avant-garde: Theory and criticism, 1902–1934. The Viking Press.
2. Boyacı, M. (2021). Sanatta “kendinde şey” olarak renk: Mark Rothko ve Dan Flavin örneği üzerine. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 27(47), 561–569. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.974929
3. Cernuschi, C. (2012). Barnett Newman and Heideggerian philosophy. Lexington Books. https://doi.org/10.5771/9781611475203
4. Conrads, M., & Zucker, S. (2011). Rothko, No. 210/No. 211 (Orange). Khan Academy. https://tr.khanacademy.org/humanities/art-1010/post-war-american-art/abex/v/rothko-orange
5. Eco, U. (2018). Orta Çağ estetiğinde sanat ve güzellik. Can Yayınları.
6. Gooding, M. (2025). Modern sanat akımları: Soyut sanat. Hayalperest Yayınevi.
7. Harrison, C., Wood, P., & Gaiger, J. (Ed.). (1998). Art in theory: An anthology of changing ideas. Blackwell.
8. Hegel, G. W. F. (1998). Aesthetics: Lectures on fine art. Clarendon Press.

9. İpşiroğlu, N., & İpşiroğlu, M. (1979). Sanatta devrim: Yansıtmacılıktan oluşturmaya doğru. Ada Yayınları.
10. Kaiser, F. W. (Ed.). (2014). Mark Rothko: On the divine in art. National Gallery Museum of Art.
11. Koyunoğlu, E. (2024). “Özgün” modern Amerikan resmi ve postmodern sanata geçiş sürecinde öncü bir resim: Barnett Newman’ın Onement I’i. Sanat Tarihi Yıllığı, (33), 131–144. https://doi.org/10.26650/sty.2024.1389168
12. Krausse, A. C. (2005). Rönesans’tan günümüze resim sanatının öyküsü. Literatür Yayınları.
13. Lipsey, R. (2004). The spiritual in twentieth-century art. Dover Publications.
14. Lebriz Sanal Dergi. (2008). Piet Mondrian'ın hayatı, sanatı ve eserleri. Lebriz Sanal Dergi. http://www.lebriz.com/yazi-detay-adresi
15. Lucie-Smith, E. (1975). Movements in art since 1945. Thames & Hudson.
16. Malevich, K. (2003). The non-objective world: The manifesto of suprematism. Dover Publications.
17. Maleviç, K. (2021). Nesnesiz dünya: Süprematizm manifestosu. Ketebe Yayınları.
18. Malkondu, T. (2018). Soyut dışavurumcu sanatta Mark Rothko ve Barnett Newman’ın renk alanı yaklaşımlarının karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Giresun Üniversitesi].
19. Mansuroğlu, A. (2022). Rothko ile Gorky’nin eserleri bağlamında soyut dışavurumculuk akımının incelenmesi. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 11(98), 1439–1448.
20. Minor, V. H. (2023). Sanat tarihinin tarihi. Koç Üniversitesi Yayınları.
21. Mondrian, P. (1987). The new art—the new life: The collected writings of Piet Mondrian. Thames & Hudson.
22. Munari, B. (2023). Kare, daire, üçgen. Ketebe Yayınları.
23. Newman, B. (1992). Barnett Newman: Selected writings and interviews. University of California Press.
24. Newman, B. (2003). The sublime is now. C. Harrison & P. Wood (Ed.). Art in theory 1900–2000: An anthology of changing ideas içinde (ss. 572–574). Blackwell Publishing.
25. Pooke, G., & Newall, D. (Eds.). (2012). Fifty key texts in art history. Routledge.
26. Silverman, H. J. (2016). Lyotard: Philosophy, politics and the sublime. Routledge.
27. Spinoza, B. (2004). Etika. Dost Kitabevi.
28. Şahin, O. (2015). Anlam gelişimi açısından çağdaş sanatta kare formu [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi].
29. Thilly, F. (2007). Yunan ve Ortaçağ felsefesi. İzdüşüm Yayınları.
30. Tunalı, İ. (1981). Soyutun sanattaki anlamı. Felsefe Arkivi, (22–23), 83–92.
31. Tunalı, İ. (2008). Felsefenin ışığında modern resim. Remzi Kitabevi.
32. Yılmaz, E. (2009). Mondrian ve Maleviç’in sanatında metafizik ve felsefi arayışlar: Sanatçı metinleri ışığında bir değerlendirme [Yayımlanmamış doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi].