Erasmus Öğrenim Hareketliliğinin Türk Öğrencileri Üzerindeki Etkisinin Elektrofizyolojik ve Özbildirim Ölçümleriyle İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada, Erasmus programı kapsamında yurt dışında eğitim alma fırsatı bulan öğrencilerin gruplar arası önyargıları ve 21. yüzyıl becerilerindeki değişim düzeyleri incelenmiştir. Bu amaçla özbildirim ölçekleri, bireysel görüşmeler ve elektroensefalografi ölçümleri bir arada kullanılmış; bu yönüyle çalışma, literatürdeki ilk bütüncül yaklaşım olma özelliği taşımaktadır. Araştırma, İstanbul’daki bir vakıf üniversitesinde öğrenim gören benzer demografik özelliklere sahip toplam 11 öğrenciden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüş; bu öğrencilerden altısı deney, beşi kontrol grubuna atanmıştır. İki aşamalı olarak tasarlanan çalışmada, öntest ve sontest uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Gruplar arası önyargı düzeyleri Örtük Çağrışım Testi eşliğinde kaydedilen elektroensefalografi verileriyle, 21. yüzyıl becerileri ise dört farklı özbildirim ölçeği ile değerlendirilmiştir. Erasmus deneyimine ilişkin nitel veriler ise bireysel görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Nicel bulgular, deney grubunda Erasmus deneyimi sonrasında uyumlu bloklardaki tepki sürelerinde hızlanma ve D skorlarında artış eğilimi olduğunu ortaya koymuştur. Elektrofizyolojik verilerde, N400 bileşeninin son test genliklerinin ön teste göre azaldığı ve özellikle uyumsuz blok koşullarında marjinal anlamlılık düzeyinde bir düşüş eğilimi sergilediği gözlenmiştir. Bu bulgu, katılımcıların kültürel olarak uyumsuz uyaranlara karşı bilişsel çaba gereksinimlerinin azaldığını ve sosyal bilişsel uyum düzeylerinde artış olabileceğini düşündürmektedir. Nitel veriler, Erasmus deneyiminin katılımcılar tarafından genellikle olumlu bir şekilde değerlendirildiğini göstermiştir. Katılımcı sayısının düşük olması, elde edilen bulguların genellenebilirliğini sınırlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Erasmus
• gruplar arası önyargı
• EEG
• Örtük Çağrışım Testi
• 21. yüzyıl becerileri

Examination the Impact of the Learning Mobility of Erasmus on Turkish Students Through Electrophysiological and Self-Report Measures

Abstract

This study investigated the extent to which students who had the opportunity to study abroad through the Erasmus program experienced changes in intergroup bias and 21st-century skills. Combining self-report scales, individual interviews, and electroencephalography, this research represents the first comprehensive study in the literature employing such a multi-method approach. The study was conducted with a total of 11 students from a foundation university in Istanbul, who shared similar demographic characteristics. Six students were assigned to the experimental group and five to the control group. The study followed a two-phase pretest–posttest design. Intergroup bias was assessed using an Implicit Association Test administered during electroencephalography recordings, while four different self-report scales were used to evaluate 21st-century skills. Erasmus-related experiences were explored through semi-structured individual interviews. Quantitative findings indicated a trend toward faster reaction times in congruent blocks and increased D scores in the experimental group following the Erasmus experience. Electrophysiological data revealed a decrease in the post-test amplitudes of the N400 component compared to the pre-test, exhibiting a downward trend at a level of marginal significance, particularly in the incongruent block conditions. This finding suggests that participants required less cognitive effort to process culturally incongruent stimuli, potentially reflecting an increase in social-cognitive adaptability. Qualitative data showed that participants generally evaluated their Erasmus experience positively. However, the small sample size limits the generalizability of the findings.

Keywords

• Erasmus program
• intergroup bias
• EEG
• implicit association test
• 21st-century skills

Kaynakça

1. Ajanović, E., Çizel, B., & Çizel, R. (2016). Effectiveness of Erasmus programme in prejudice reduction: Contact theory perspective. Turističko poslovanje, (17), 47-60. https://doi.org/10.5937/TurPos1617047A
2. Allport, G. W., Clark, K., & Pettigrew, T. (1954). The nature of prejudice. Addison-Wesley Publishing Company.
3. Amoruso, L., Gelormini, C., Aboitiz, F., Alvarez González, M., Manes, F., Cardona, J. F., & Ibanez, A. (2013). N400 ERPs for actions: building meaning in context. Frontiers in human neuroscience, 7, 57. https://doi.org/10.3389/fnhum.2013.00057
4. Arslan, M. M., & Bahadır, H. (2007). Bologna süreci ve Türkiye. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(2), 222-229.
5. Atak, H., & Çok, F. (2008). The Turkish version of Inventory of the Dimensions of Emerging Adulthood (The IDEA). International Journal of Humanities and Social Sciences, 3(7), 148-154.
6. Banse, R., Seise, J., & Zerbes, N. (2001). Implicit attitudes towards homosexuality: Reliability, validity, and controllability of the IAT. Zeitschrift für experimentelle Psychologie, 48(2), 145-160. https://doi.org/10.1026//0949-3946.48.2.145
7. Boyacı, A. (2011). Erasmus değişim programı öğrencilerinin geldikleri ve Türkiye’de öğrenim gördükleri üniversitedeki sınıf yönetimine ilişkin karşılaştırmalı görüşleri (Anadolu Üniversitesi Örneği). Eğitim ve Bilim, 36(159), 270-282.
8. Boysen, G.A., Vogel, D.L., Madon, S. (2006). A public versus private administration of the implicit association test. European Journal of Social Psychology, 36(6), 845-856. https://doi.org/10.1002/ejsp.318

9. Chen, G. M., & Starosta, W. J. (2000). The development and validation of the intercultural sensitivity scale. Human Communication, (3), 1-15. https://doi.org/10.1037/t61546-000
10. Dillon, D. G., Cooper, J. J., Grent, T., Woldorff, M. G., & LaBar, K. S. (2006). Dissociation of event-related potentials indexing arousal and semantic cohesion during emotional word encoding. Brain and cognition, 62(1), 43-57. https://doi.org/10.1016/j.bandc.2006.03.008
11. Doğan A., (01 Nisan, 2021). Türkiye’de yılda 60 bin öğrenci ‘Erasmuslu’ oluyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/turkiyede-yilda-60-ogrenci-erasmuslu-oluyor/2195201#
12. Dunham, Y., Baron, A. S., & Banaji, M. R. (2008). The development of implicit intergroup cognition. Trends in cognitive sciences, 12(7), 248-253. https://doi.org/10.1016/j.tics.2008.04.006
13. Vandystadt, N., & Waldstein, J., (20 Mayıs, 2019). Erasmus+: a turning point in the lives of 5 million European Students. European Commission. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_2548.
14. Fabi, S., & Leuthold, H. (2018). Racial bias in empathy: Do we process dark-and fair-colored hands in pain differently? An EEG study. Neuropsychologia, 114, 143-157. https://doi.org/10.1016/j.neuropsychologia.2018.04.024
15. Facione, P. (1990). Critical thinking: A statement of expert consensus for purposes of educational assessment and instruction (The Delphi Report).
16. Forbes, C. E., Cameron, K. A., Grafman, J., Barbey, A., Solomon, J., Ritter, W., & Ruchkin, D. S. (2012). Identifying temporal and causal contributions of neural processes underlying the Implicit Association Test (IAT). Frontiers in Human Neuroscience, 6, 320. https://doi.org/10.3389/fnhum.2012.00320
17. Göksel, A., & Şenyuva Ö. (Kasım 2019). Ana Eylem 2’nin etkisiyle ilgili araştırma projesi: Yenilik ve İyi Uygulamaların Değişimi için İş Birliği (RAY-INNO) Ülke Raporu. T.C. Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı. Türkiye Ulusal Ajansı.
18. Greenwald, A.G., McGhee, D.E. and Schwartz, J.L.K. (1998) Measuring Individual Differences in Implicit Cognition: The Implicit Association Test. Journal of Personality and Social Psychology, 74(6), 1464. http://dx.doi.org/10.1037/0022-3514.74.6.1464
19. Greenwald, A. G., Nosek, B. A., & Banaji, M. R. (2003). Understanding and using the Implicit Association Test: I. An improved scoring algorithm. Journal of Personality and Social Psychology, 85(2), 197–216. https://doi.org/10.1037/0022-3514.85.2.197
20. Healy, G. F., Boran, L., & Smeaton, A. F. (2015). Neural Patterns of the Implicit Association Test. Frontiers in Human Neuroscience, 9, 605. http://doi.org/10.3389/fnhum.2015.00605
21. Hewstone, M., Rubin, M., & Willis, H. (2002). Intergroup bias. Annual review of psychology, 53(1), 575-604. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.53.100901.135109
22. İlgar, S. C. ve İlgar, M. Z. (2014). Nitel veri analizinde bilgisayar programları kullanılması. İZÜ Sosyal Bilimler Dergisi/IZU Journal of Social Science, 5: 31-78.
23. Jarrell, B. (2019). Experiential Learning of Students on a Study Abroad Trip to Australia: A Qualitative Study. Master›s Thesis, University of Tennessee.
24. Kılıç, E., H., & Şen, İ., A., (2014). UF/EMI Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeğini Türkçeye Uyarlama Çalışması. Eğitim ve Bilim, 39(176). http://dx.doi.org/10.15390/EB.2014.3632
25. Li, W., & Han, S., (2019). Behavioral and electctrophysiological evidence for enhanced sensitivity to subtle variations of pain expressions of same-race than other-race faces. Journal of Neuropsychologia, 129, 302-309. https://doi.org/10.1016/j.neuropsychologia.2019.04.008
26. Lusardi, A., & Tufano, P. (2015). Debt literacy, financial experiences, and overindebtedness. Journal of pension economics & finance, 14(4), 332-368. https://doi.org/10.1017/S1474747215000232
27. Mizikaci, F., & Arslan, Z. U. (2019). A European Perspective in Academic Mobility: A Case of Erasmus Program. Journal of International Students, 9(2), 705-726. https://doi.org/10.32674/jis.v9i2.1138
28. O’Toole, C., Barnes-Holmes, D. (2009). Electrophysiological activity generated during the implicit association test: a study using event-related potentials. The Psychological Record, 59, 207–20. https://doi.org/10.1007/BF03395659
29. Özcan, A., & Serap, E. L. P. E. (2024). Erasmus Programının Öğrencilere Sağladığı Olanaklar İle Bireysel Gelişimleri İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 7(4).
30. Özdağoğlu, G., Damar, M., Özdağoğlu, A., Damar, H. T., & Bilik, Ö. (2020). 80’lerden günümüze yükseköğretimde kalite çalışmaları: Küresel ölçekte bilimetrik bakış. Kastamonu Education Journal, 28(1), 482-493.
31. Özdem, G., (2013). Yükseköğretim Kurumlarında Erasmus Programının Değerlendirilmesi (Giresun Üniversitesi Örneği). Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 1(1), 61-98.
32. Özdoğru, A. A. (2022). Revisiting effective instructional strategies for twenty-first-century learners. In Y. Alpaydın & C. Demirli (Eds.), Educational theory in the 21st century: Science, technology, society and education (pp. 175-195). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-981-16-9640-4_8
33. Reifman, A., Arnett, J. J., & Colwell, M. J. (2007). Emerging adulthood: Theory, assessment, and application. Journal of Youth Development, 2(1), 37-48. https://doi.org/10.5195/jyd.2007.359
34. Saribay, S. A., Biten, A. F., Meral, E. O., Aldan, P., Třebický, V., & Kleisner, K. (2018). The Bogazici face database: Standardized photographs of Turkish faces with supporting materials. PloS one, 13(2), e0192018. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0192018
35. Sarıgül, H. (2014). Finansal Okuryazarlık: Üniversite Öğrencilerinin Bilgi, Tutum ve Davranışları Arasındaki İlişki Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 51(593), 53-76.
36. Sassenberg, K., & Matschke, C. (2010). The impact of exchange programs on the integration of the hostgroup into the self concept. European Journal of Social Psychology, 40(1), 148-159. https://doi.org/10.1002/ejsp.621
37. Schindler, S., & Wolff, W. (2015). Cerebral correlates of automatic associations towards performance enhancing substances. Frontiers in psychology, 6, 1923. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.01923
38. Souto-Otero, M., Huisman, J., Beerkens, M., De Wit, H., & Vujić, S. (2013). Barriers to international student mobility: Evidence from the Erasmus program. Educational Researcher, 42(2), 70-77. https://doi.org/10.3102%2F0013189X12466696
39. Steffens, M. C., & Buchner, A. (2003). Implicit Association Test: separating transsituationally stable and variable components of attitudes toward gay men. Experimental Psychology, 50(1), 33-48. https://doi.org/10.1026/1618-3169.50.1.33
40. Sutton, S., Braren, M., Zubin, J., & John, E. R. (1965). Evoked-potential correlates of stimulus uncertainty. Science, 150(3700), 1187-1188. https://doi.org/10.1126/science.150.3700.1187
41. Şenyurt, A. Y., Coşkun, H., & Ünlü, E. S. (2020). Örtük çağrışım testi’ni Türkçe’ye uyarlama çalışması. OPUS International Journal of Society Researches, 15(26), 4437-4453. https://doi.org/10.26466/opus.632149
42. Teichler, U. (2004). Temporary Study Abroad: The Life of ERASMUS Students. European Journal of Education, 39(4), 395–408. http://www.jstor.org/stable/1503867
43. Tekin, U., & Gencer, H., A. (2013). Effects of the Erasmus Programme on Turkish Universities and University Students. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 109- 122.
44. Önder, R. K., & Balcı, A. (2010). Erasmus öğrenci öğrenim hareketliliği programının 2007 yılında programdan yararlanan Türk öğrenciler üzerindeki etkileri. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, 9(2), 93-116. https://doi.org/10.1501/Avraras_0000000150
45. Özbaşaran, S. (2015). Erasmus students self-reports: does the program improve their proficiency in English. Canakkale Onsekiz Mart University. Trabajo fin de grado para el departamento de English Language Teaching, Canakkale.
46. Ulusal Ajans (2025). Temel-istatistikler-06-01-2025-güncel. https://www.ua.gov.tr/media/2tjeyb22/temel-istatistikler-06-01-2025-güncel.pdf.
47. Üstün, E. (2011). Öğretmen adaylarının kültürlerarası duyarlılık ve etnikmerkezcilik düzeylerini etkileyen etmenler (Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri ABD: İstanbul. https://doi.org/10.17679/inuefd.354129
48. Vogel, E. K., & Luck, S. J. (2000). The visual N1 component as an index of a discrimination process. Psychophysiology, 37(2), 190-203. https://doi.org/10.1111/1469-8986.3720190
49. Yalı, S. (2017). Avrupa Birliği’nde Yükseköğretim Çalışmaları: Bologna Süreci ve Türkiye Üniversiteleri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(2), 143-154.
50. Yeldoğan, R. (2023). Rekreasyon bölüm başkanlarının Bologna süreci kapsamında lisansüstü rekreasyon öğrenimine ilişkin görüşlerinin incelenmesi.
51. Williams Jr, R. M. (1947). The reduction of intergroup tensions: A survey of research on problems of ethnic, racial, and religious group relations. Social Science Research Council Bulletin. https://doi.org/10.1177/000271624825800168
52. Williams, J. K., & Themanson, J. R. (2011). Neural correlates of the implicit association test: evidence for semantic and emotional processing. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 6(4), 468-476. https://doi.org/10.1093/scan/nsq065
53. Zhai, L., & Scheer, S. D. (2002). Influence of international study abroad programs on agricultural college students. Journal of International Agricultural and Extension Education, 9(3), 23-29.