Araştırma Makalesi

A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model

Cilt: 9 Sayı: 2 29 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model

Öz

This study argues that the use of artificial intelligence in quality assurance processes should be designed not only along the axis of performance and speed, but also along the axes of explainability, human oversight, and institutional legitimacy. Under the impact of digital transformation, quality assurance in higher education has turned into a governance domain that relies increasingly on indicators and data flows. Institutional self-evaluation reports, performance indicators, student feedback, graduate tracking data, and decision dashboards are no longer merely tools for storing information; they are mechanisms that shape institutional priorities and influence the way decisions are justified. While this transformation generates efficiency, comparability, and early-warning capacity, it also creates a new problem area in terms of the transparency and accountability of decision processes. The success criterion for AI-supported quality assurance practices in higher education should not be limited to faster reporting and broader data-processing capacity. The decisions produced must be understandable, justifiable, and contestable for institutional actors. Accordingly, this study proposes a seven-component model under the heading of Explainable Quality Assurance. The core of the model consists of the principles of data transparency, indicator justification, algorithmic traceability, human oversight, contextuality, ethical compliance, and contestability. The study evaluates the current quality assurance architecture of the Turkish Higher Education Quality Council (THEQC/YÖKAK) in relation to ESG 2015, UNESCO’s guidance on generative AI, NIST’s approach to explainable AI, ENQA’s texts on AI and external quality assurance, and the European Union Artificial Intelligence Act. As a result, it argues that the future of AI-supported quality assurance should be sought not in technical automation, but in an explainable, auditable, and humanly balanced regime of algorithmic governance.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Altukhi, Z. M., & Pradhan, S. (2025). Systematic literature review: Explainable AI definitions and challenges in education. arXiv. https://arxiv.org/abs/2504.02910
  2. Çebi, A., Aydın, M., Yıldız, A., Atasoy, M., & Aşıcı, B. (2025). Yükseköğretimde kurumsal iç değerlendirme süreçlerinin dijital dönüşümü: Hızlı prototipleme ile kalite yönetimi. Journal of University Research, 8(3), 438-450. https://doi.org/10.32329/uad.1700914
  3. DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147-160. https://doi.org/10.2307/2095101
  4. European Association for Quality Assurance in Higher Education. (2015). Standards and guidelines for quality assurance in the European Higher Education Area (ESG 2015). https://www.enqa.eu/wp-content/uploads/2015/11/ESG_2015.pdf
  5. European Association for Quality Assurance in Higher Education. (2025a). Guidelines for the responsible use of AI in external QA. https://www.enqa.eu/wp-content/uploads/ENQA-AI-guidelines-final-2025.pdf
  6. European Association for Quality Assurance in Higher Education. (2025b). Workshop report: Responsible use of artificial intelligence in quality assurance. https://www.enqa.eu/wp-content/uploads/ENQA-AI-workshop-report-2025_final.pdf
  7. European Union. (2024). Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32024R1689
  8. Gašević, D., Dawson, S., & Siemens, G. (2015). Let’s not forget: Learning analytics are about learning. TechTrends, 59(1), 64-71. https://doi.org/10.1007/s11528-014-0822-x

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Yükseköğretimde Kalite Güvencesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

20 Nisan 2026

Kabul Tarihi

22 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kurt, H. (2026). A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model. Journal of University Research, 9(2), 212-224. https://izlik.org/JA96YP59TZ
AMA
1.Kurt H. A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model. Journal of University Research. 2026;9(2):212-224. https://izlik.org/JA96YP59TZ
Chicago
Kurt, Hakan. 2026. “A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model”. Journal of University Research 9 (2): 212-24. https://izlik.org/JA96YP59TZ.
EndNote
Kurt H (01 Haziran 2026) A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model. Journal of University Research 9 2 212–224.
IEEE
[1]H. Kurt, “A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model”, Journal of University Research, c. 9, sy 2, ss. 212–224, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA96YP59TZ
ISNAD
Kurt, Hakan. “A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model”. Journal of University Research 9/2 (01 Haziran 2026): 212-224. https://izlik.org/JA96YP59TZ.
JAMA
1.Kurt H. A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model. Journal of University Research. 2026;9:212–224.
MLA
Kurt, Hakan. “A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model”. Journal of University Research, c. 9, sy 2, Haziran 2026, ss. 212-24, https://izlik.org/JA96YP59TZ.
Vancouver
1.Hakan Kurt. A Model Proposal For Quality Assurance in Higher Education: The Explainable Quality Assurance Model. Journal of University Research [Internet]. 01 Haziran 2026;9(2):212-24. Erişim adresi: https://izlik.org/JA96YP59TZ

Articles published in the Journal of University Research (Üniversite Araştırmaları Dergisi - ÜAD) are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) License 32353.