Kamu Üniversitelerinde Sert ve Ilımlı İnsan Kaynakları Yönetimi: Batı Akdeniz Bölgesi Üniversitelerinin Stratejik Planları Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu araştırma, Batı Akdeniz Bölgesi'nde faaliyet gösteren beş kamu üniversitesinin güncel stratejik planlarında yer alan insan kaynakları yönetimine ilişkin amaç, hedef ve performans göstergelerini sert ve ılımlı insan kaynakları yönetimi yaklaşımları çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu üniversiteler Antalya, Burdur ve Isparta illerinde faaliyet göstermekte olup araştırmanın evrenini oluşturan tüm kurumların stratejik planları incelemeye dahil edilmiştir. Nitel araştırma deseniyle yürütülen çalışmada belge incelemesi ve içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır. İçerik analizi sonucunda bulgular; eğitim ve insan kaynağının geliştirilmesi, araştırma performansı ve akademik üretkenlik, kalite ve akreditasyon ile çalışan bağlılığı olmak üzere dört tema altında toplanmıştır. Bulgular, sert ve ılımlı insan kaynakları yönetimi yaklaşımlarının birbirini dışlayan iki ayrı modelden ziyade aynı örgütsel yapı içinde birlikte var olabilen hibrit bir anlayış oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte stratejik planlarda performans, verimlilik ve ölçülebilir çıktılara dayalı göstergelerin görece daha baskın olması, Yeni Kamu Yönetimi anlayışıyla birlikte yükseköğretimde güç kazanan performans odaklı yönetim yaklaşımının insan kaynakları yönetimi uygulamalarına da yansıdığını göstermektedir. Öte yandan çalışan memnuniyeti ve kurumsal aidiyet gibi ılımlı insan kaynakları yönetiminin temel bileşenlerine ilişkin göstergelerin stratejik planlarda sınırlı düzeyde yer alması, çalışan bağlılığı boyutuna stratejik planlarda yeterli ağırlığın verilmediğini düşündürmektedir. Ayrıca bulgular, sert ve ılımlı insan kaynakları yönetimi çerçevesinin yükseköğretim kurumlarının stratejik planlarında yer alan insan kaynakları göstergelerini sınıflandırma ve yorumlamada kullanılabilecek işlevsel bir kuramsal araç sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sert ve Ilımlı İnsan Kaynakları Yönetimi
• Yükseköğretim
• Stratejik Plan
• Performans Yönetimi
• Yeni Kamu Yönetimi

Hard and Soft Human Resource Management in Public Universities: A Study of Strategic Plans in the Western Mediterranean Region of Türkiye

Öz

This study aims to examine the objectives, targets, and performance indicators related to human resource management in the current strategic plans of five public universities operating in the Western Mediterranean Region of Türkiye within the framework of hard and soft human resource management approaches. These universities are located in the provinces of Antalya, Burdur, and Isparta, and all strategic plans of the institutions constituting the research population were included in the analysis. Adopting a qualitative research design, the study employed document analysis and content analysis methods. The findings were organized under four themes: training and human resource development, research performance and academic productivity, quality and accreditation, and employee commitment. The results reveal that hard and soft human resource management approaches do not constitute two mutually exclusive models; rather, they coexist within the same organizational structure as a hybrid human resource management approach. However, the predominance of performance-, efficiency-, and output-oriented indicators in strategic plans suggests that the performance-oriented management approach strengthened by New Public Management has also been reflected in human resource management practices in higher education. On the other hand, the limited presence of indicators related to core components of soft human resource management, such as employee satisfaction and organizational commitment, indicates that employee commitment has not been given sufficient emphasis in strategic planning processes. Furthermore, the findings demonstrate that the hard–soft human resource management framework provides a useful theoretical tool for classifying and interpreting human resource management indicators included in the strategic plans of higher education institutions.

Anahtar Kelimeler

• Hard and Soft Human Resource Management
• Higher Education
• Strategic Planning
• Performance Management
• New Public Management

Kaynakça

1. Aboramadan, M., Albashiti, B., Alharazin, H., & Zaidoune, S. (2020). Human resources management practices and organizational commitment in higher education. International Journal of Educational Management, 34(1), 154–174. Akçakaya, M. (2012). Kamu sektöründe performans yönetimi ve uygulamada karşılaşılan sorunlar. Karadeniz Araştırmaları, 32, 171–202.
2. Alach, Z. (2017). Performance measurement maturity in a national set of universities. International Journal of Productivity and Performance Management, 66(2), 216–230.
3. Alanlı, A. (2022). İnsan kaynakları yönetiminin tarihsel gelişimi. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi, 1(1), 53–72.
4. Alanlı, A. (2025). Türk kamu üniversitelerinde insan kaynakları yönetimi anlayışı: iş tanımları üzerinden nitel analiz. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(4), 1604-1626.
5. Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64–84.
6. Alpaydın, Y., & Türkmenoğlu, G. (2018). Türk üniversitelerinde öğretim üyeliğine yükseltme ve atama kriterlerinin incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 47(47), 1-22. Aguinis, H. (2014). Performance management (3rd ed.). Pearson.
7. Bach, S., & Edwards, M. R. (2013). Managing human resources (5th ed.). Wiley.
8. Bahar, E., & Özbozkurt, O. B. (2020). Üniversitelerin stratejik planlarında insan kaynakları yetkinlik analizinin yeri: Nitel bir araştırma. Turkish Studies - Social Sciences, 15(4), 1717–1735.

9. Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120. Beardwell, J., & Thompson, A. (2014). Human resource management: A contemporary approach (8th ed.). Pearson.
10. Becker, G. S. (1962). Investment in human capital: A theoretical analysis. Journal of Political Economy, 70(5, Part 2), 9–49.
11. Becker, B., & Gerhart, B. (1996). The impact of human resource management on organizational performance: Progress and prospects. Academy of Management Journal, 39(4), 779–801.
12. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. Bratton, J., & Gold, J. (2015). Towards critical human resource management education (CHRME): A sociological imagination approach. Work, Employment and Society, 29 (3). 496 – 507
13. Bryson, J. M., & George, B. (2024). Strategic planning for public and nonprofit organizations: A guide to strengthening and sustaining organizational achievement (6th ed.). Wiley.
14. Collings, D. G., & Wood, G. (2009). Human resource management: A critical approach. In D. G. Collings & G. Wood (Eds.), Human resource management: A critical approach (pp. 1–17). Routledge.
15. Collins, C. J., & Smith, K. G. (2006). Knowledge exchange and combination: The role of human resource practices in the performance of high-technology firms. Academy of Management Journal, 49(3), 544–560. Cregan, C., Kulik, C. T., Johnston, S., & Bartram, T. (2021). The influence of calculative (“hard”) and collaborative (“soft”) HRM on the layoff-performance relationship in high performance workplaces. Human Resource Management Journal, 31(1), 202–224.
16. Cristiani, A., & Peiro, J. M. (2019). Calculative and collaborative HRM practices, turnover and performance: Evidence from Uruguay. International Journal of Manpower, 40(4), 616–642. Çiftçi, L. (2026). Public service motivation and university students’ career choices. Journal of University Research, 9(2), 158–167.
17. Deadrick, D. L., & Stone, D.L. (2014). Human resource management: Past, present, and future. Human Resource Management, 24(3), 193–195.
18. Deem, R., & Brehony, K. J. (2005). Management as ideology: The case of new managerialism in higher education. Oxford Review of Education, 31(2), 217–235.
19. Delery, J. E., & Doty, D. H. (1996). Modes of theorizing in strategic HRM. Academy of Management Journal, 39(4), 802–835. Dobija, D., Gorska, A. M., Grossi, G., & Strzelczyk, W. (2019). Rational and symbolic uses of performance measurement: Experiences from Polish universities. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 32(3), 750–781. Druker, J., White, G., Hegewisch, A., & Mayne, L. (1996). Between hard and soft HRM: Human resource management in the construction industry. Construction Management and Economics, 14(5), 405–416.
20. Durmuş Şenyapar, H. N., & Bayındır, R. (2024). Quality assurance in higher education in the 21st century: Strategies and practices for new generation universities. Higher Education Governance and Policy, 5(2), 115-133.
21. Einarsdottir, A., Bevort, F., Sandvik, A. M., Rizov, M., Smale, A., & Tengblad, S. (2025). Sometimes collaboration is the better strategy: Institutional context and the calculative and collaborative HRM-performance relationship in the Nordics, 1999–2021. The International Journal of Human Resource Management, 36(12), 2051–2082.
22. Esen, M., & Esen, D. (2015). Öğretim üyelerinin performans değerlendirme sistemine yönelik tutumlarının araştırılması. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 5(1), 52–67.
23. Fraumann, G., & Güney, I. (2015). Human resources management, internationalization and academic staff mobility. In A. Pausits (Ed.), Human resource management in higher education: Case studies and future scenarios (pp. 79–96). Danube University Krems.
24. Gill, C., & Meyer, D. (2011). The role and impact of HRM policy. International Journal of Organizational Analysis, 19(1), 5-28. Gooderham, P. N., Nordhaug, O., & Ringdal, K. (1999). Institutional and rational determinants of organizational practices: Human resource management in European firms. Administrative Science Quarterly, 44(3), 507–531.
25. Grek, S., & Russell, I. (2024). Beyond Bologna? Infrastructuring quality in European higher education. European Educational Research Journal, 23(2), 215–236.
26. Guest, D. E. (1987). Human resource management and industrial relations. Journal of Management Studies, 24(5), 503–521.
27. Guthrie, J. P., Flood, P. C., Liu, W., & MacCurtain, S. (2009). High performance work systems in Ireland: Human resource and organizational outcomes. The International Journal of Human Resource Management, 20(1), 112–125. Harvey, L., & Williams, J. (2010). Fifteen years of quality in higher education (Part two). Quality in Higher Education, 16(2), 81–113.
28. Hatry, H. P. (2006). Performance measurement: Getting results (2nd ed.). Washington, DC: Urban Institute Press. Huselid, M. A., Jackson, S. E., & Schuler, R. S. (1997). Technical and strategic human resource management effectiveness as determinants of firm performance. Academy of Management Journal, 40(1), 171–188.
29. Ishak, N. K., Abdullah, F. Z., & Ramli, Z. A. (2011). The association between hard and soft human resource management orientations in Malaysian hotel organizations. International Journal of Business and Social Science, 2(22), 213–220.
30. Jenkins, S., & Delbridge, R. (2013). Context matters: Examining “soft” and “hard” approaches to employee engagement in two workplaces. The International Journal of Human Resource Management, 24(14), 2670–2691.
31. Kalemci Tüzün, İ. (2009). The impact of identification and commitment on job satisfaction: The case of a Turkish service provider. Management Research News, 32(8), 728–738. Kamoche, K. (1991). Human resource management: A multiparadigmatic Analysis. Personnel Review, 20(4), 3–15. Kallio, K. M., & Kallio, T. J. (2014). Management-by-results and performance measurement in universities: Implications for work motivation. Studies in Higher Education, 39(4), 574–589.
32. Karabacak, N., Küçük, M., & Korkmaz, İ. (2020). Yükseköğretimde performansa dayalı akademik teşvik uygulamasının incelenmesi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(3), 831-864.
33. Keenoy, T. (1990). HRM: A case of the wolf in sheep’s clothing? Personnel Review, 19(2), 3–9.
34. Legge, K. (2005). Human resource management: Rhetorics and realities. Macmillan.
35. Leisink, P., Borst, R. T., Knies, E., & Battista, V. (2021). Human resource management in a public-sector context. In E. Parry, M. J. Morley, & C. Brewster (Eds.), The Oxford handbook of contextual approaches to human resource management (pp. 413–430). Oxford University Press.
36. Merriam, S. B. (2009). Qualitative Research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2007). Higher education and regions: Globally competitive, locally engaged. OECD Publishing
37. Patton, M.Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE. Przytula, S., Sulkowski, L., & Kulikowski, K. (2025). Human resource management in higher education institutions: An international perspective. Routledge
38. Rainey, H. G. (2009). Understanding and managing public organizations (4th ed.). Jossey-Bass.
39. Resmî Gazete. (2003, 24 Aralık). 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu (Sayı: 25326). Sallan Gül, S., & Gül, H. (2016). Türkiye’de yükseköğretimin gelişimi, güncel durumu ve eleştirisi. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 8(17), 51-66.
40. Sarvan, F., & Yapıcı Akar, N. (2011). Türkiye yükseköğretiminde yeni yöneticiliğin değerlendirilmesi: Akdeniz Üniversitesi’nde stratejik planlama üzerine bir örnek olay çalışması. İçinde H. Gümrükçü (Ed.), Bologna süreci ve Türkiye (pp. 90–110). Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yayınları.
41. Savickiene, I., & Pilkiene, S. (2026). Analyzing quality culture in higher education: A screening framework applied to university practices. Frontiers in Education, 11, Article 1820196.
42. Storey, J. (1989). From personnel management to human resource management. In J. Storey (Ed.), New perspectives on human resource management (pp. 1–18). Routledge.
43. Storey, J., Ulrich, D., & Wright, P. M. (2019). Strategic human resource management: A research overview. Routledge.
44. Şenel, M. (2025). Eğitim fakültesi öğrencilerinin akademik kariyer farkındalıklarının araştırılması. Journal of University Research, 8(4), 622–631.
45. Truss, C., Gratton, L., Hope‐Hailey, V., McGovern, P., & Stiles, P. (1997). Soft and hard models of human resource management: A reappraisal. Journal of Management Studies, 34(1), 53–73.
46. Ulrich, D. (1997). Measuring human resources: An overview of practice and a prescription for results. Human Resource Management, 36(3), 303–320.
47. Van Helden, J., & Argento, D. (2020). New development: Our hate–love relationship with publication metrics. Public Money & Management, 40(2), 174–177.
48. Wright, P. M., & McMahan, G. C. (1992). Theoretical perspectives for strategic human resource management. Journal of Management, 18(2), 295–320.
49. Yılmaz, K. (2003). Kamu kuruluşları için stratejik planlama uygulaması. Sayıştay Dergisi, 50–51, 67–86. Zengin, O., & Karahanoğulları, Y. (2014). Asistanlar Bağırıyor: Üniversite Hocaları Çıplak! Mülkiye Dergisi, 30(251), 101-113.