Finans Eğitiminde Yeni Bir İhtiyaç: Türev Piyasa Okuryazarlığı

Öz

Finansal piyasalardaki hızlı dijitalleşme ve ürün çeşitliliği, finans eğitiminin içeriğinin de bu dinamiklere paralel olarak güncellenmesini zorunlu kılmaktadır. Özellikle karmaşık yapısı ve risk yönetimi fonksiyonuyla öne çıkan türev piyasaların, üniversite öğrencileri tarafından doğru anlaşılması, geleceğin finans profesyonellerinin yerindeliği açısından kritik öneme sahiptir. Bu çalışmanın amacı, Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (İİBF) öğrencilerinin türev piyasalar ve ürünler hakkındaki bilgi düzeylerinin, farkındalıklarının ve eğitim gereksinimlerinin çok boyutlu olarak analiz edilmesidir. Araştırma kapsamında yüz yüze anket yöntemiyle 390 geçerli gözlemden veri toplanmış ve elde edilen veriler, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve çapraz tablo analizleri ile incelenmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin yüksek güvenilirlik düzeyine (Cronbach’s Alpha: 0,931) sahip olduğunu ve öğrencilerin algılarının; “Teknik Bilgi Düzeyi”, “Eğitim Gereksinimi”, “Piyasa Deneyimi”, “Ekonomik Etki Farkındalığı” ve “Risk Algısı” olmak üzere beş temel boyutta toplandığını göstermiştir. Araştırma bulgularına göre, öğrencilerin %59,3’ü yatırım yapma eğiliminde olsa da teknik bilgi düzeyleri bölümlere göre anlamlı farklılıklar göstermektedir. Özellikle Uluslararası Ticaret ve Finansman ile İşletme bölümü öğrencilerinin türev piyasalara yönelik farkındalık ve bilgi seviyelerinin; İktisat, Maliye ve Siyaset Bilimi öğrencilerine kıyasla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin büyük çoğunluğunun türev piyasaların gelecekteki önemine inandığı ve müfredatta bu konulara daha geniş yer verilmesini talep ettiği (Eğitim Gereksinimi faktörü) belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, finansal okuryazarlığın artırılması adına üniversite müfredatlarının teorik bilgiden ziyade simülasyon ve uygulama ağırlıklı içeriklerle zenginleştirilmesinin önemli bir ihtiyaç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türev Piyasalar
• Finansal Okuryazarlık
• Risk Algısı
• Finans Eğitimi
• Üniversite Öğrencileri.

A New Necessity in Finance Education: Derivatives Market Literacy

Öz

Rapid digitalization and product diversification in financial markets necessitate the updating of finance education content in parallel with these dynamics. It is of critical importance for the professional competence of future finance professionals that university students correctly understand derivatives markets, which are distinguished by their complex structures and risk management functions. The aim of this study is to multidimensionally analyze the knowledge levels, awareness, and educational requirements of Afyon Kocatepe University Faculty of Economics and Administrative Sciences (FEAS) students regarding derivatives markets and products. Within the scope of the research, data were collected from 390 valid observations using the face-to-face survey method, and the obtained data were examined using Exploratory Factor Analysis (EFA) and cross-tabulation analyses. The analysis results demonstrated that the scale possesses a high level of reliability (Cronbach’s Alpha: 0.931) and that students' perceptions are clustered under five fundamental dimensions: “Technical Knowledge Level,” “Educational Requirement,” “Market Experience,” “Economic Impact Awareness,” and “Risk Perception.” According to the research findings, although 59.3% of the students have a tendency to invest, their technical knowledge levels exhibit significant differences based on their departments. Specifically, it was determined that the awareness and knowledge levels regarding derivatives markets of students in the International Trade and Finance and Business Administration departments were higher compared to students in the Economics, Public Finance, and Political Science departments. Furthermore, it was determined that the vast majority of students believe in the future importance of derivatives markets and demand that these topics be given more extensive coverage in the curriculum (Educational Requirement factor). Consequently, the study indicates that enriching university curricula with simulation and application-oriented content, rather than solely theoretical knowledge, is a significant necessity for enhancing financial literacy.

Anahtar Kelimeler

• Derivatives Markets
• Financial Literacy
• Risk Perception
• Finance Education
• University Students.

Kaynakça

1. Avşar, T. (2004). Vadeli işlem piyasaları (türev piyasalar) ve vergilendirme (Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi).
2. Blue, L., Grootenboer, P., & Brimble, M. (2014). Financial literacy education in the curriculum: Making the grade or missing the mark? International Review of Economics Education, 16, 51-62.
3. Brigham E. F. ve Houston J. F., (2019). Fundamentals of Financial Management, Fifteenth Edition, USA.
4. Ceyhun, C. (2013). Türev ürünler ve riskten koruma (Yüksek lisans tezi, Okan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
5. Ergün, B., Şahin, A., & Ergin, E. (2014). Finansal Okuryazarlık: İşletme Bölümü Öğrencileri Üzerine Bir Çalışma. Journal Of International Social Research, 7(34).
6. Alkaya, A., & Yağlı, İ. (2015). Finansal Okuryazarlık-Finansal Bilgi, Davranış Ve Tutum: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi İİBF Öğrencileri Üzerine Bir Uygulama.
7. Gözgör, G. (2008). Finansal türev piyasaları: Forward, futures, opsiyon ve döviz üzerine bir uygulama (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
8. Gümüş, U. T., & Pailer, M. K. (2019). Öğrencilerin finans dersi alma durumunun finansal okur yazarlık seviyesine etkisi: Bir Nazilli örneği. OPUS International Journal of Society Researches, 11(18), 1494-1516.

9. Güvenç, H. (2017). Öğretim programlarımızda finansal okuryazarlık. İlköğretim Online, 16(3), 935-948.
10. Hasanca, D. (2020). Türkiye’de öğrenim gören üniversite öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeyinin ölçümüne yönelik bir araştırma (Yüksek lisans tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi, Finans Enstitüsü).
11. Hull, J.C. (2012) Options, Futures and Other Derivatives. 8th Edition, Prentice-Hall, Upper Saddle River.
12. Kayahan C., (2017), “Understanding the Financial Derivatives Instruments “ the Handbook of Research on Global Enterprise Operations and Opportunities edited by Mehdi Khosrow-Pour, pages 110-124, IGI Global.
13. Lyuu, Y. D. (2004). Financial Engineering and Computation. Cambridge University Press.
14. Mudzingiri, C., Muteba Mwamba, J. W., & Keyser, J. N. (2018). Financial behavior, confidence, risk preferences and financial literacy of university students. Cogent Economics & Finance, 6(1), 1512366.
15. Opletalova, A. (2015). Financial education and financial literacy in the Czech education system. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 171, 1176-1184.
16. Saputro, R. E. H., & Lestari, D. (2019). Effect of financial literacy and risk perception on student investment decisions in Jakarta. Review of Management and Entrepreneurship, 3(2), 107-132.
17. Schiller R., (2019). Finans ve İyi Toplum, Albaraka Yayınları, çev: Erhan Akkaş, İstanbul.
18. Sönmez, M. T. (2022). Erken dönemlerde finansal farkındalığın gelişmesi ve finansal okuryazarlık konularının matematik dersine entegrasyonu. Yaşadıkça Eğitim, 36(2), 569-589.
19. Yalçınkaya, E., & Er, T. (2019). Sosyal bilgiler eğitiminde finansal okuryazarlık. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9(1), 1-24.