Amatör Spor Kulüplerinde Gönüllülük Yönetimi, Motivasyonel Sönümlenme ve Kurumsal Aidiyet: Fenomenolojik Bir Araştırma

Öz

Bu araştırma, amatör spor kulüplerinde görev alan gönüllülerin motivasyon kaynaklarını, yönetim süreçlerinde karşılaştıkları yapısal ve yönetsel engelleri ve bu süreçte yaşadıkları kurumsal aidiyet dönüşümünü derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımlarından fenomenoloji (olgubilim) deseniyle tasarlanan çalışmanın grubunu, Yalova ilinde faaliyet gösteren beş farklı branştaki (futbol, basketbol, voleybol, atletizm ve hentbol) amatör spor kulüplerinde en az bir yıl kesintisiz görev yapmış, amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş 15 gönüllü oluşturmuştur. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla Ocak–Mart 2026 tarihleri arasında toplanmış; yorumsal fenomenolojik perspektiften beslenen tematik analizle çözümlenerek beş ana tema altında kategorileştirilmiştir. Bulgular, katılımcıların gönüllülüğe başlangıçta yüksek içsel motivasyonla yöneldiklerini; ancak yönetsel ilgisizlik, karar süreçlerinden dışlanma, rol belirsizliği, kaynak kısıtları ve takdir eksikliği nedeniyle ‘motivasyonel sönümlenme’ yaşadıklarını ortaya koymaktadır. Ayrıca beklenti–gerçeklik uyuşmazlığının psikolojik sözleşmeyi zedelediği ve bu durumun kurumsal aidiyeti aşındırarak kulüpten ayrılma niyetini güçlendirdiği saptanmıştır. Bu bulgular doğrultusunda, amatör spor kulüplerinde gönüllü yönetiminin operasyonel bir destek mekanizması olarak değil, stratejik bir paydaş yönetimi anlayışıyla ele alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Resmi gönüllü yönetim sistemlerinin kurulması, düzenli geri bildirim kanallarının işletilmesi ve kurumsal takdir kültürünün geliştirilmesi, sürdürülebilir gönüllü katılımı için zorunlu stratejik adımlar olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Amatör Spor Kulübü
• Fenomenoloji
• Gönüllülük Yönetimi
• Kurumsal Aidiyet
• Motivasyonel Sönümlenme.

Proje Numarası

PROTOKOL NO: 2026/283 14.05.2026

Volunteer Management, Motivational Erosion and Organizational Belonging in Amateur Sports Clubs: A Phenomenological Study

Öz

This study aims to provide an in-depth examination of the motivational sources of volunteers serving in amateur sports clubs, the structural and managerial barriers they encounter, and the transformation of their organizational belonging throughout their volunteering experience. The research was designed using a phenomenological qualitative approach rooted in the interpretive (hermeneutic) tradition. The study group consisted of 15 volunteers who had served continuously for at least one year in amateur sports clubs across five different branches (football, basketball, volleyball, athletics and handball) operating in the province of Yalova, Türkiye. Participants were selected through purposive sampling; data were collected between January and March 2026 via a semi-structured interview form and analyzed using phenomenological thematic analysis (Braun & Clarke, 2006; van Manen, 1990), with findings categorized under five main themes. Participants initially approached volunteering with high intrinsic motivation; however, they experienced ‘motivational erosion’ — defined here as a cumulative, gradual decline of intrinsic motivation through accumulated negative organizational experiences — due to managerial indifference, exclusion from decision-making, role ambiguity, resource constraints and lack of appreciation. Moreover, the expectation–reality gap damaged their psychological contract, eroded organizational belonging and reinforced intentions to leave the club. In light of these findings, volunteer management in amateur sports clubs should be framed not as operational support but as strategic stakeholder management; establishing formal volunteer management systems, operating regular feedback channels and cultivating a culture of institutional recognition are prerequisites for sustainable volunteer engagement.

Anahtar Kelimeler

• Amateur Sports Club
• Phenomenology
• Volunteer Management
• Organizational Belonging
• Motivational Erosion.

Proje Numarası

PROTOKOL NO: 2026/283 14.05.2026

Kaynakça

1. Allen, Joseph A. And Meuller, Stephanie L., "The Revolving Door: A Closer Look At Major Factors In Volunteers’ Intention To Quit" (2013). Psychology Faculty Publications. 73. Https://Digitalcommons.Unomaha.Edu/Psychfacpub/73
2. Başoğlu, B. Ve Aytaç, K. Y. (2016). Gençlik Hizmetleri Ve Spor İl Müdürlerinin Liderlik Davranışı Ve Tükenmişlik Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi, International Periodical For The Languages, Literature And History Of Turkish Or Turkic, 11 (3), 465-478.
3. Berber, S., & Terekli, M. S. (2019). Spor Etkinliklerinde Gönüllü Yönetimi Ve Motivasyonu. Gsı Journals Serie A: Advancements İn Tourism Recreation And Sports Sciences, 2(1), 95-121. https://doi.org/10.5281/zenodo.3360339
4. Beşikçi, T., Dinler, K., & Atalmiş, E. H. (2023). Examination Of The Relationship Between Volunteering Motivation For Sports Activities And Attitudes Towards Sports Of Students In An Elite University: Elit Bir Üniversitedeki Öğrencilerin Spor Etkinlikleri Gönüllü Motivasyonu Ile Spora Yönelik Tutumlari Arasindaki Ilişkinin Incelenmesi. Journal Of Human Sciences, 20(4), 567-583. Https://Doi.Org/10.14687/Jhs.V20i4.6417
5. Biçer, A. B., Çolakoğlu, T., Ve Eraslan, A. (2022). Türkiye’deki Spor Kulüplerinin Yönetsel Sorunlari: Futbol Kulüpleri Örneği. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 5(3), 365-382. Doi: Https://Doi.Org/10.38021asbid.1140380
6. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
7. Clary, E. G., Snyder, M., Ridge, R. D., Copeland, J., Stukas, A. A., Haugen, J., & Miene, P. (1998). Understanding And Assessing The Motivations Of Volunteers: A Functional Approach. Journal Of Personality And Social Psychology, 74(6), 1516–1530. Https://Doi.Org/10.1037/0022-3514.74.6.1516
8. Cleveland, M., Gray, D., Manning, R., & Bradley-Cole, K. (2025). Volunteers’ Psychological Contracts: Exploring Experiences And Expectations Before And During The Covid-19 Pandemic. Nonprofit And Voluntary Sector Quarterly, 0(0). Https://Doi.Org/10.1177/08997640251396043

9. Creswell, J.W. And Poth, C.N. (2018) Qualitative Inquiry And Research Design Choosing Among Five Approaches. 4th Edition, Sage Publications, Inc., Thousand Oaks.
10. Cuskelly, G., Taylor, T., Hoye, R., & Darcy, S. (2006). Volunteer Management Practices and Volunteer Retention: A Human Resource Management Approach. Sport Management Review, 9(2), 141–163. https://doi.org/10.1016/S1441-3523(06)70023-7
11. Çobanoğlu, H. O. (2020). Spor Organizasyonlarinda Gönüllülük Ve Gönüllü Yönetimi. Özgür Karataş (Ed.), Spor Bilimlerinde Teori Ve Araştirmalar Ii Içinde (S. 287-302). Ankara: Gece Kitapliği.
12. De Clerck T, Aelterman N, Haerens L, Willem A. Enhancing Volunteers Capacity In All-Volunteer Nonprofit Organizations: The Role Of Volunteer Leaders' Reliance On Effective Management Processes And (De)Motivating Leadership. Nonprofit Management And Leadership. 2021; 31: 481–503. Https://Doi.Org/10.1002/Nml.21444
13. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “What” And “Why” Of Goal Pursuits: Human Needs And The Self-Determination Of Behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. Https://Doi.Org/10.1207/S15327965pli1104_01
14. Devecioğlu, S., Karakaya, Y. E., & Kaya, O. (2020). Spor Organizasyonlarında Gönüllülük Faaliyetlerinin Yönetim Stratejileri Ve Uygulamaları. Spor Ve Performans Araştırmaları Dergisi, 11(1), 80-93. Https://Doi.Org/10.17155/Omuspd.481928
15. Duman, G., Duman, S., Şahin, H. M., Uluç, E. A., & Bulut, Ç. (2021). Spor Turizmi Ve Gönüllülük. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 6(4), 384-395. Https://Doi.Org/10.31680/Gaunjss.1019029
16. Erturan Öğüt, E. (2019). Amatör Spor Kulüplerinde Etkili Yönetim. Spor Yayınevi Ve Kitabevi.
17. Er, B., Gürbüz, P. G. (2021). Uluslararası Spor Organizasyonlarında Gönüllü Motivasyonu İle Serbest Zaman Doyum Düzeyi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(1),152-172. Doi.Org/10.25307/Jssr.906958
18. Fernandes, T., & Matos, M.A. (2023). Towards a better understanding of volunteer engagement: self-determined motivations, self-expression needs and co-creation outcomes. Journal of Service Theory and Practice.
19. Fişne, M., & Karagöz, Y. (2016). Uluslararası Spor Organizasyonları İçin Gönüllü Motivasyonları Ölçeği’nin Türkçe’ye Uyarlanması. Journal Of Sport Sciences Research, 1(1), 1-16. Https://Doi.Org/10.25307/Jssr.271322
20. Hallmann Kzehrer A Fairley S Rossi L. Gender And Volunteering At The Special Olympics: Interrelationships Among Motivations, Commitment, And Social Capital. J Sport Manag. (2020) 34(1):77–90. 10.1123/Jsm.2019-0034
21. Hannawacker A, Rose Ld, Preuss H. Key Factors Influencing Long-Term Engagement: A Quantitative Analysis Of Special Olympics World Games 2023 Volunteers. Front Sports Act Living. 2025 Feb 26;7:1503863. Doi: 10.3389/Fspor.2025.1503863. Pmid: 40078443; Pmcid: Pmc11897502.
22. Li, C., Hu, X., Wu, Y., Kee, Y. H., & Cho, H. (2023). Work Climate, Motivation, Emotional Exhaustion, And Continuance Intention In Sport Volunteers: A Two-Wave Prospective Survey. Asian Journal Of Sport And Exercise Psychology, 3(2), 137-143. Https://Doi.Org/10.1016/J.Ajsep.2023.08.004
23. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic Inquiry. Sage Publications.
24. Morse Jl, Dik Bj, Shimizu Ab, Reed Ka. Volunteerism And Burnout: Does Satisfaction Of Motives For Volunteering Protect Against Symptoms? Voluntas: International Journal Of Voluntary And Nonprofit Organizations. 2022;33(2):229-241. Doi:10.1007/S11266-020-00257-Y
25. Morse J. M. (1995). The Significance Of Saturation. Qualitative Health Research, 5(2), 147–149. Https://Doi.Org/10.1177/104973239500500201
26. Moustakas, C. (1994). Phenomenological Research Methods. Sage Publications, Inc., Https://Doi.Org/10.4135/9781412995658 Özman, C., Özsoy, D., Güneş, Ş. & Özer, İ. (2022). Spor Gönüllülerinde Kariyer Adanmışlığı Ve Girişimci Davranış İlişkisinin İncelenmesi. Beden Eğitimi Spor Sağlık Ve Efor Dergisi, 1 (1), 39-52.
27. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs In Motivation, Development, And Wellness. Guilford Press.
28. Siyahtaş, A., Çavuşoğlu, S. B., & Kantar, A. N. (2023). Spor Gönüllülerinin Motivasyonları İle Kariyer Gelecekleri ve Adanmışlıkları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Beden Eğitimi Ve Spor Araştırmaları Dergisi, 15(1), 49-63. Https://Doi.Org/10.55929/Besad.1243177
29. Şahin, M. Y. (2017). Amatör Spor Kulüplerinin Sorunları: Açımlayıcı Bir Araştırma. Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe Üniversitesi. Https://Doi.Org/10.17644/Sbd.356710
30. Van Manen, M. (1997). Researching Lived Experience: Human Science For An Action Sensitive Pedagogy (2nd Ed.). Routledge. Https://Doi.Org/10.4324/9781315421056
31. Wang, C., & Yu, L. (2015). Managing Student Volunteers For Mega Events: Motivation And Psychological Contract As Predictors Of Sustained Volunteerism. Asia Pacific Journal Of Tourism Research, 20(3), 338–357.
32. Yılmaz, M., Sertbaş, K., & Gumus, H. (2019). Gönüllülerin Faaliyetlere Katılım Nedenleri Ve Motivasyonel Faktörlerin Analizi: Gençlik Merkezleri Örneği. Beden Eğitimi Ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(3), 117-127. Https://İzlik.Org/Ja98nl77wc