İstanbul'da Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımı ve Gelecek Politikaları

Öz

İstanbul, Türkiye'nin enerji tüketiminin yaklaşık %20'sini karşılayan ve ekonomik ağırlığı yüksek bir metropoldür. Fosil yakıtlara bağımlılık, artan nüfus ve sanayileşme nedeniyle sürdürülebilir enerji kaynaklarına geçiş kritik önem taşımaktadır. Coğrafi konumu, İstanbul'u güneş, rüzgar, biyokütle, jeotermal ve hidroelektrik gibi yenilenebilir kaynakların kullanımına yönlendirse de mevcut kapasite ihtiyacı karşılamaktan uzaktır.Güneş Enerjisi: Yıllık 2.600 saat güneşlenme süresine rağmen potansiyel sınırlıdır. Çatı tipi sistemler ve büyük santraller (İstanbul Havalimanı Santrali, yılda 65 milyon kWh) öne çıkan projelerdir. Rüzgar Enerjisi: Çatalca ve Silivri'deki santraller (50 MW kapasite) şehrin ihtiyacını destekler, ancak yoğun yapılaşma ve altyapı eksikliği yaygınlaşmayı engellemektedir. Biyokütle ve Atık Enerjisi: Günlük 6 milyon ton atık, İSTAÇ tesisleri gibi projelerle enerjiye dönüştürülerek hem çevresel hem ekonomik fayda sağlanmaktadır. Jeotermal ve Hidroelektrik: Sınırlı kaynaklara sahip İstanbul, çevresindeki barajlar (Terkos, Büyükçekmece) ve jeotermal ısıtma projeleriyle enerji çeşitliliğini artırmaktadır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı ile 2030’a kadar sera gazı emisyonlarını %40 azaltmayı, yenilenebilir enerji payını artırmayı hedeflemektedir. 2024-2028 İstanbul Bölge Planı, yeşil ekonomiye geçişi hızlandıracak 25 tedbir ve 12 proje öngörülmektedir. Ancak, finansman eksikliği, yetki dağılımındaki belirsizlikler ve teknolojik altyapı yetersizliği başlıca engeller olarak öne çıkmaktadır. Özetle, İstanbul’un enerji dönüşümü için kamu-özel iş birliği, merkezi politikaların yerelle uyumu ve vatandaş bireysel katılımı şarttır. Mevcut projelerin ölçeklendirilmesi, teşviklerin artırılması ve akıllı şehir uygulamalarıyla sürdürülebilir bir enerji geleceği mümkün görünmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İstanbul
• yenilenebilir enerji
• güneş enerjisi
• stratejik plan
• kamu
• İBB

The Use of Renewable Energy Sources in Istanbul and Future Policy Directions

Öz

Istanbul, a metropolis with significant economic weight, accounts for approximately 20% of Turkey’s energy consumption. Due to its dependence on fossil fuels, growing population, and industrialization, transitioning to sustainable energy sources has become critically important. While its geographical location encourages the use of renewable resources such as solar, wind, biomass, geothermal, and hydropower, the current capacity remains insufficient to meet demand. Solar Energy: Despite an annual 2,600 hours of sunshine, solar potential remains underutilized. Rooftop systems and large-scale projects like the Istanbul Airport Solar Plant (generating 65 million kWh annually) are notable initiatives. Wind Energy: Wind farms in Çatalca and Silivri (50 MW capacity) support the city’s energy needs, but dense urbanization and inadequate infrastructure hinder widespread adoption.Biomass and Waste-to-Energy: Daily 6 million tons of waste are converted into energy through projects like İSTAÇ facilities, offering both environmental and economic benefits. Geothermal and Hydropower: Istanbul’s limited geothermal resources are supplemented by nearby dams (e.g., Terkos, Büyükçekmece) and geothermal heating projects to diversify its energy mix. The Istanbul Metropolitan Municipality (IBB) aims to reduce greenhouse gas emissions by 40% by 2030 and increase renewable energy adoption through its Sustainable Energy and Climate Action Plan. The 2024-2028 Istanbul Regional Plan outlines 25 measures and 12 projects to accelerate the transition to a green economy. However, challenges such as funding gaps, unclear authority distribution, and insufficient technological infrastructure remain major obstacles. In conclusion, Istanbul’s energy transformation requires public-private collaboration, alignment of central policies with local needs, and citizen engagement. Scaling existing projects, enhancing incentives, and integrating smart-city technologies could pave the way for a sustainable energy future.

Anahtar Kelimeler

• Istanbul
• renewable energy
• solar energy
• strategic plan
• public
• IMM.

Kaynakça

1. Şenoğlu, G., Topal, Y.E., Gürsoy, B.H., 2022, Yenilenebilir Enerji Kullanımı ve Artırılmasına İlişkin Politika Önerileri: İstanbul Örneği. İdealkent, doi: 10.31198/idealkent.986475.
2. Yılmaz, M., 2012, Türkiye’nin Enerji Potansiyeli ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Açısından Önemi, Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 4(2), 33-54. doi: 10.1501.
3. TÜİK, 2019a, İl bazında gayrisafi yurt içi hasıla, iktisadi faaliyet kollarına göre, cari fiyatlarla, 2004-2018. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Gross-Domestic-Product-by-Provinces-2019-3366
4. T.C. İstanbul Valiliği, 2021, Türkiye’nin ticaret, iş, yatırım, finans ve turizm başkenti: İstanbul. Erişim adresi: http://www.istanbul.gov.tr/turkiyenin-ticaret-is-yatirim-finans-ve-turizm-baskenti-istanbul
5. Görgülü, S., 2019, Atatürk Havalimanı verileri kullanılarak rayleigh dağılım yöntemiyle İstanbul’un rüzgâr karakteristiğinin tahmini. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 17, 103-108. doi: 10.31590/ejosat.604739.
6. Çelikyay, H. H., 2017, İstanbul perspektifinden akıllı şehirlere bakış: Şehirleri akıllı kılan sadece teknoloji mi? Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1 (Özel Sayı-4), 505-512.
7. Dedeoğlu, Ç., 2015, NATO’s Energy Security Agenda and US Strategy, Enerji ve Diplomasi, Cilt. 1, Sayı 1, ss. 80-97.
8. Özkaya, S. Y., 2014, Yenilenebilir Enerji Kaynakları, Yenilenebilir Enerji Kaynakları / T.C. Dışişleri Bakanlığı (mfa.gov.tr).

9. Bıçakcı, E., Balabanlı C., ve Acar, E., 2023, Tarım ve Mera Alanlarında Rüzgâr ve Güneş Enerji Sistemleri Kurulması Hakkında Değerlendirmeler. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 13 (1), 700-712. doi:/10.21597/jist.1180929.
10. Kılınç, P., 2019, 500 KW’lık Güneş Enerjisi Panel Tasarımında Optimizasyon Ve Ekonomik Analiz. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Isparta.
11. Yeşil Haber, 2024, https://yesilhaber.net/istanbul-havalimani-gunes-enerjisiyle-calisan-ilk-havalimani-olma-yolunda/ (Ziyaret Tarihi: 17 Mart 2025).
12. İBB Yeşil İstanbul, 2024, Erişim adresi: https://yesil.istanbul/haber_istanbul-buyuksehir-belediyesi-gunes-enerjisi-sistemleri-yatirimlarina-devam-ediyor.
13. İBB, 2024, İstanbul Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı, https://cevre.ibb.istanbul/wp-content/uploads/2024/03/SECAP-TR-1.pdf (Ziyaret Tarihi: 30 Mart 2025).
14. Sultanbeyli Belediyesi 2022, İl Afet Risk Azaltma Planı, https://www.sultanbeyli.bel.tr/wp-content/uploads/2022/04/irap_istanbul.pdf (Ziyaret Tarihi: 30 Mart 2025).
15. İstanbul Kalkınma Ajansı 2024, 2024-2028 İstanbul Bölge Planı, https://www.istka.org.tr/media/133574 (Ziyaret Tarihi: 30 Mart 2025).
16. Enerjisa, 2023, Üretim Faaliyet Raporu, https://faaliyetraporu.enerjisauretim.com/uretim. (Ziyaret Tarihi: 22 Mart 2025).
17. Çevre İBB, 2023, https://cevre.ibb.istanbul/atik-yonetimi-mudurlugu-sube-mudurlugu/atik-yakma-ve-enerji-uretim-tesisi/ (Ziyaret Tarihi: 22 Mart 2025).
18. Gürel, B., 2020, Türkiye’deki Güncel Biyokütle Potansiyelinin Belirlenmesi ve Yakılmasıyla Enerji Üretimi İyi Bir Alternatif Olan Biyokütle Atıklar İçin Sektörel Açıdan ve Toplam Yanma Enerji Değerlerinin Hesaplanması. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 8 (2), 407-416. doi: 10.21923/jesd.671767.
19. Arslan, S., Darıcı, M., Karahan, Ç., 2001, “Türkiye’nin Jeotermal Enerji Potansiyeli,” Jeotermal Enerji Semineri Bildiri Kitabı, İzmir, s. 21-28.
20. Türkyılmaz, O., Bayrak, Y., Aytaç, O., 2017, Türkiye’de Enerji Görünümü Panel Bildirisi Kitabı, ODTÜ MD, Ankara, s. 99-105.
21. Kendirli, B., Çakmak, B., 2009, “Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Sera Isıtmasında Kullanımı,” Ankara Üniversitesi Çevre Bilimleri Dergisi, sayı 2 (1), s. 95-103.
22. İSKİ, 2021, Faaliyet Raporu https://iski.istanbul/kurumsal/stratejik-yonetim/faaliyet-raporlari/ (Ziyaret Tarihi: 27 Mart 2025).
23. Yıldırım, O., Nuri, İ., 2018, Yenilenebilir Enerji ve Sürdürülebilir Kalkınma İlişkisi, Journal Of International Bankıng Economy And Management Studies, 1(1), 105-143.
24. TEİAŞ (Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi), 2024, Elektrik Üretim Tüketim Raporları. Erişim adresi: https://www.teias.gov.tr/aylik-elektrik-uretim-tuketim-raporlari.