VAROLUŞ KAYGISI VE METAFİZİK İSYAN: SAMET AĞAOĞLU’NUN HİKÂYELERİ ÜZERİNE ONTOLOJİK BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, Samet Ağaoğlu’nun hikâyelerini ontolojik bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Cumhuriyet dönemi Türk hikâyesinde çoğunlukla siyasal kimliği ve psikolojik çözümlemeleriyle ele alınan Ağaoğlu’nun anlatıları, bu çalışmada bireyin varoluşsal konumunu merkeze alan bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. İnceleme kapsamında yazarın Babam, Büyük Aile, Ahmet Sâi’nin Korkusu, Sokak ve Bir Hastane Hatırası adlı hikâyeleri, ölüm ve varoluş temalarını yoğun biçimde işlemeleri nedeniyle örneklem olarak seçilmiştir. İncelemede ölüm, Tanrı, kader ve kaygı kavramlarının hikâyelerdeki kuruluş biçimleri ve bu kavramların anlatı kişilerinin varlık algısını nasıl şekillendirdiği üzerinde durulmuştur. Metin merkezli çözümleme yöntemiyle, hikâyeler yazarın biyografisi ve tarihsel bağlamdan bağımsız olarak metnin kendi iç yapısı üzerinden değerlendirilmiştir. Bulgular, ölümün yalnızca biyolojik bir son değil, insanın anlam arayışını belirleyen temel bir varlık problemi olarak kurgulandığını; Tanrı’ya yöneltilen soruların ve isyanların ise inançla birlikte yaşanan ontolojik gerilimin anlatısal yansımaları olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, Ağaoğlu’nun hikâyelerini psikolojik ve sosyolojik okumaların ötesine taşıyarak ontolojik boyutunu görünür kılmayı ve literatürdeki indirgemeci yaklaşımlara alternatif bir yorum sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Samet Ağaoğlu
• ontolojik yaklaşım
• ölüm
• Tanrı
• kader
• kaygı

EXİSTENTİAL ANXİETY AND METAPHYSİCAL REBELLİON: AN ONTOLOGİCAL EXAMİNATİON OF SAMET AĞAOĞLU'S STORİES

Öz

This study aims to examine Samet Ağaoğlu's short stories from an ontological perspective. Ağaoğlu's narratives, often discussed in terms of their political identity and psychological analysis within the context of Republican-era Turkish short stories, are evaluated in this study using an approach that centers on the individual's existential position. The stories "My Father," "The Big Family," "Ahmet Sâi's Fear," "The Street," and "A Hospital Memory" were selected as examples due to their intense treatment of themes of death and existence. The study focuses on how the concepts of death, God, fate, and anxiety are constructed in the stories and how these concepts shape the characters' perception of existence. Using a text-centered analysis, the stories are evaluated based on their internal structure, independent of the author's biography and historical context. The findings show that death is not merely a biological end, but a fundamental existential problem that determines humanity's search for meaning and that the questions and rebellions directed at God are narrative reflections of the ontological tension experienced alongside faith. This study aims to reveal the ontological dimension of Ağaoğlu's stories by going beyond psychological and sociological readings and to offer an alternative interpretation to reductionist approaches in the literature.

Anahtar Kelimeler

• Samet Ağaoğlu
• ontological approach
• death
• God
• fate
• anxiety

Kaynakça

1. Ağaoğlu, S. (2023). Bütün Öyküleri. Yapı Kredi Yayınları.
2. Albert Camus. (2010). Başkaldıran İnsan (Tahsin Yücel, Çev.). Can Yayınları.
3. Aristotales. (2017). Metafizik (Arslan, Ahmet, Çev.). Sosyal Yayınlar.
4. Aslan, C. (2008). Ürkek Bir Realist, Hayalperest Bir İdealist Samet Ağaoğlu. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), (9), 53-73. https://izlik.org/JA97JY38AM
5. Atay, S. (2023). Samet Ağaoğlu’nun “Büyük Aile” Adlı Hikâyesinde Şiddetin Biçimlenişi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 7(2), 1524-1538. https://doi.org/10.34083/akaded.1315616
6. Baydar, M. (2024). Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar? İletişim Yayınları.
7. Cevizci, A. (2012). Felsefe Tarihi. Say Yayınları.
8. Çandır, M. (2001). Samet Ağaoğlu'nun hayatı ve edebi eserleri üzerinde bir araştırma [Doktora]. Ege Üniversitesi.

9. Dere, M. (2015). Samet Ağaoğlu’nun “Ahmet Sâi’nin Korkusu” Hikâyesi Üzerine Bir İçerik İncelemesi. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2(1), 127-139. DOI: 10.16985/MTAD.2015118791
10. Enginün, İ. (2005). Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı. Dergâh Yayınları.
11. Heidegger, M. (2008). Varlık ve Zaman (Kaan H. Ökten, Çev.). Agora Kitaplığı.
12. Karadişoğulları, E. (1999). Samet Ağaoğlu: İnsan-eser [Doktora]. Atatürk Üniversitesi.
13. Nicolai Hartmann. (2008). Ontolojide Yeni Yollar. İlya Yayınevi.
14. Ömer Ayhan. (2019). Samet Ağaoğlu’ndan Şiddet ve Cinnet Öyküleri. Türk Dili Dergisi, 103-108.
15. Sarıçoban, G. (2013). Demokrat Partiden Bir Siyasi Portre: Samet Ağaoğlu. Journal of Modern Turkish History Studies / Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi (CTAD), (17), 77-104.