MEMLEKETÇİ ESTETİĞİN YEREL YANSIMALARI: ÇANAKKALE MUALLİMLER BİRLİĞİ DERGİSİNDE EDEBÎ METİNLER

Öz

Çanakkale Muallimler Birliği dergisi, Türkiye Muallimler Birliği Çanakkale Şubesi’nin (Çanakkale Muallimler Birliği) yayın organıdır. “Mesleki, ilmî, edebî, terbiyevi mecmuadır” alt başlığını taşıyan ve 28 Mayıs-31 Ağustos 1341 (1925) tarihleri arasında toplam beş sayı çıkan bu kısa ömürlü derginin sayfalarında eğitim, tarih, sağlık gibi alanlara dair çeşitli yazıların yanı sıra -az sayıda olmakla birlikte- birtakım edebî metinler de yer almıştır. Toplamda sekizi bulan bu edebî metinlerden beşi şiir (“Musul İçin”, “Musul Ne Diyor?”, “Millet ve Sultan”, “Torunlarıma”, “Bir Masal”), ikisi piyes (“İmtihan”, “Yoklukta”), biri de hikâye (“Kafadar Dayı”) türündedir. Bu edebî metinler, yayımlandıkları dönemin hâkim siyasi, ideolojik ve estetik paradigmalarıyla uyumlu bir nitelik arz etmektedirler. Başka bir ifadeyle, söz konusu metinler -belli ölçülerde- kurucu felsefenin Cumhuriyet’in inşa sürecindeki durumuna ve bu felsefenin estetik bir uzantısı olarak kabul edilebilecek Memleket Edebiyatı anlayışına yaslanmaktadır. Bu çalışmada Çanakkale Muallimler Birliği dergisinin edebî yönüne ışık tutmak amacıyla ilgili metinler estetik arka planı da gözetilerek içerik ve biçim özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Bu kapsamda edebî metinlerin içerik açısından geleneksel Osmanlı düzeninin eleştirisi, yeni düzenin övgüsü veya savunusu, Musul Sorunu, Anadoluculuk gibi hususlar üzerinden şekillendiği; biçim açısından ise dönemin dilsel ve türsel iklimiyle uyumlulaştığı, aynı zamanda kanonik yazarlardan esintiler taşıdığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Memleket Edebiyatı
• kurucu felsefe
• şiir
• piyes
• hikâye.

LOCAL REFLECTIONS OF HOMELAND-ORIENTED AESTHETICS: LITERARY TEXTS IN THE ÇANAKKALE MUALLİMLER BİRLİĞİ JOURNAL

Öz

The journal Çanakkale Muallimler Birliği was the official publication of the Çanakkale Branch of the Turkish Teachers’ Union. Subtitled “a professional, scientific, literary, and pedagogical journal,” it was a short-lived periodical that published five issues between May 28 and August 31, 1925. Alongside articles on education, history, and health, it also included a small number of literary texts. In total, eight literary works appeared: five poems (“For Mosul,” “What Mosul Says?,” “The Nation and the Sultan,” “To My Grandchildren,” “A Tale”), two plays (“The Examination,” “In Absence”), and one short story (“Uncle Kafadar”). These texts reflect the dominant political, ideological, and aesthetic paradigms of their time. In other words, they align -within certain limits- with the founding philosophy of the early Republic and the literary movement known as “Homeland Literature,” regarded as its aesthetic extension. This study examines these literary texts in terms of content and form, taking their aesthetic background into account. It finds that, content-wise, they focus on themes such as criticism of the traditional Ottoman order, praise or defense of the new regime, the Mosul Question, and Anatolianism; formally, they conform to the period's linguistic and generic conventions while also bearing traces of canonical authors.

Anahtar Kelimeler

• Homeland Literature
• founding philosophy
• poetry
• play
• short story.

Kaynakça

1. Atabay, M. (2015). Çanakkale basın tarihi. Paradigma Akademi Yayınları.
2. Atabay, M. (2015). Çanakkale basın tarihi. Paradigma Akademi Yayınları.
3. Atatürk, M. K. (2021). Nutuk. Alfa Basım Yayım.
4. Atatürk, M. K. (2021). Nutuk. Alfa Basım Yayım.
5. Ayın. Selçuk. (1341a). Torunlarıma. Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 14.
6. Ayın. Selçuk. (1341a). Torunlarıma. Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 14.
7. Ayın. Selçuk. (1341b). Bir masal. Çanakkale Muallimler Birliği, 2, 16.
8. Ayın. Selçuk. (1341b). Bir masal. Çanakkale Muallimler Birliği, 2, 16.

9. Ayın. Selçuk. (1341c). İmtihan. Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 15-16.
10. Ayın. Selçuk. (1341c). İmtihan. Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 15-16.
11. Borak, S. (1998). Atatürk ve edebiyat. Kaynak Yayınları.
12. Borak, S. (1998). Atatürk ve edebiyat. Kaynak Yayınları.
13. Büyükbaba. (1341a). Kafadar dayı. Çanakkale Muallimler Birliği, 2, 14-15.
14. Büyükbaba. (1341a). Kafadar dayı. Çanakkale Muallimler Birliği, 2, 14-15.
15. Büyükbaba. (1341b). Kafadar dayı. Çanakkale Muallimler Birliği, 3, 12-13.
16. Büyükbaba. (1341b). Kafadar dayı. Çanakkale Muallimler Birliği, 3, 12-13.
17. Büyükbaba. (1341c). Kafadar dayı. Çanakkale Muallimler Birliği, 4, 13-14.
18. Büyükbaba. (1341c). Kafadar dayı. Çanakkale Muallimler Birliği, 4, 13-14.
19. Cenab Muhiddin. (1341). Musul için. Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 13.
20. Cenab Muhiddin. (1341). Musul için. Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 13.
21. Çamlıbel, F. N. (1969). Han duvarları. Milli Eğitim Basımevi.
22. Çamlıbel, F. N. (1969). Han duvarları. Milli Eğitim Basımevi.
23. Enginün, İ. (2009). Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı. Dergâh Yayınları.
24. Enginün, İ. (2009). Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı. Dergâh Yayınları.
25. İlk söz. (1341). Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 1-4.
26. İlk söz. (1341). Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 1-4.
27. Koçu, R. E. (1971). İstanbul ansiklopedisi (c. 11). Koçu Yayınları.
28. Koçu, R. E. (1971). İstanbul ansiklopedisi (c. 11). Koçu Yayınları.
29. Kılıç, S. (2008). Musul Sorunu ve Lozan. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 24(71), 319-340. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/676945
30. Kılıç, S. (2008). Musul Sorunu ve Lozan. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 24(71), 319-340. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/676945
31. Mehmed Gayur. (1341). Yoklukta. Çanakkale Muallimler Birliği, 5, 13-15.
32. Mehmed Gayur. (1341). Yoklukta. Çanakkale Muallimler Birliği, 5, 13-15.
33. Muzaffer Nâmî. (1341a). Millet ve sultan. Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 13-14.
34. Muzaffer Nâmî. (1341a). Millet ve sultan. Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 13-14.
35. Muzaffer Nâmî. (1341b). Millet ve sultan. Çanakkale Muallimler Birliği, 2, 15.
36. Muzaffer Nâmî. (1341b). Millet ve sultan. Çanakkale Muallimler Birliği, 2, 15.
37. Muzaffer Nâmî. (1341c). Musul ne diyor? Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 13.
38. Muzaffer Nâmî. (1341c). Musul ne diyor? Çanakkale Muallimler Birliği, 1, 13.
39. Özkırımlı, A. (1995). Tarih içinde Türk edebiyatı. Ümit Yayıncılık.
40. Özkırımlı, A. (1995). Tarih içinde Türk edebiyatı. Ümit Yayıncılık.
41. Parlatır, İ. (1995). Edebiyat dünyası ve Atatürk. Atatürk Kültür Merkezi.
42. Parlatır, İ. (1995). Edebiyat dünyası ve Atatürk. Atatürk Kültür Merkezi.
43. Pustu, Y. (2017). Türkiye Muallimler Birliği genel merkezi ve şubelerinin neşrettiği mecmualar. Çukurova Araştırmaları Dergisi, 3(2), 56-91. https://doi.org/10.18560/cukurova.1085
44. Pustu, Y. (2017). Türkiye Muallimler Birliği genel merkezi ve şubelerinin neşrettiği mecmualar. Çukurova Araştırmaları Dergisi, 3(2), 56-91. https://doi.org/10.18560/cukurova.1085
45. Pustu, Y. (2019). Teşkilat yapısı ve faaliyetleriyle Türkiye Muallimler Birliği (1921-1936). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 35(99): 51-99. https://doi.org/10.33419/aamd.557989
46. Pustu, Y. (2019). Teşkilat yapısı ve faaliyetleriyle Türkiye Muallimler Birliği (1921-1936). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 35(99): 51-99. https://doi.org/10.33419/aamd.557989
47. Safa, P. (1990). Türk inkılâbına bakışlar. Ötüken Neşriyat.
48. Safa, P. (1990). Türk inkılâbına bakışlar. Ötüken Neşriyat.
49. Sanyürek, M.B. (2019). Musul Sorunu (1918-1926). International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 5(26), 1823-1829. http://dx.doi.org/10.31576/smryj.394
50. Sanyürek, M.B. (2019). Musul Sorunu (1918-1926). International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 5(26), 1823-1829. http://dx.doi.org/10.31576/smryj.394
51. Soğukömeroğulları, M. (2020). Cenap Muhittin Kozanoğlu. Türk Edebiyatında İsimler Sözlüğü. Şubat 5, 2026, https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/kozanoglu-cenap-muhittin adresinden alınmıştır.
52. Soğukömeroğulları, M. (2020). Cenap Muhittin Kozanoğlu. Türk Edebiyatında İsimler Sözlüğü. Şubat 5, 2026, https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/kozanoglu-cenap-muhittin adresinden alınmıştır.
53. Todorov, T. (2008). Poetikaya giriş (K. Şahin, Çev.). Metis Yayınları.
54. Todorov, T. (2008). Poetikaya giriş (K. Şahin, Çev.). Metis Yayınları.
55. Toprak, Z. (2020). Atatürk kurucu felsefenin evrimi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
56. Toprak, Z. (2020). Atatürk kurucu felsefenin evrimi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.