POPÜLER KÜLTÜR ALANI OLARAK TÜRK SİNEMASINDA GENÇLİK MİTİ: HABABAM SINIFI SERİSİ ÜZERİNE SÖYLEM ANALİZİ

Öz

Sinema söylemler ve temsiller aracılığıyla toplumsal anlamların üretildiği ve dolaşıma sokulduğu bir popüler kültür alanıdır. Bu çalışmanın amacı, popüler kültür alanı olarak Türk sinemasında gençlik mitinin nasıl temsil edildiğini anlamaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada, gençlik biyolojik bir yaş kategorisi olarak değil, tarihsel ve kültürel bağlamda toplumsal olarak inşa edilen bir sosyal kategori olarak ele alınmakta ve sinema da bu inşa sürecinin temel mecralarından biri olarak konumlandırılmaktadır. Kuramsal çerçeve, İngiliz Kültürel Çalışmalar geleneği ve Stuart Hall’un temsil kuramı temelinde oluşturulmuştur. Araştırmada 1970’ler Türk sinemasının toplumsal dolaşımı güçlü örneklerinden biri olan Hababam Sınıfı serisi incelenmiştir. Yöntem olarak, Carpentier ve De Cleen’in Söylemsel Kuramsal Analiz ile Braun ve Clarke’ın Tematik Analiz yaklaşımı bütünleştirilmiştir; bu sayede gençlik temsilleri, yalnızca anlatısal ve görsel göstergeler değil, ideolojik eklemlenme süreçleri bağlamında ele alınmıştır. Analiz bulguları, gençliğin sinemada doğal bir biyolojik evre değil, yaşanılan dönemin toplumsal yapısı çerçevesinde tanımlanan kültürel bir kimlik olarak inşa edildiğini göstermektedir. 1970’li yıllarda Türkiye’deki toplumsal dönüşümlerle ilişkili olarak, Hababam Sınıfı gençliği hem sevimli ve “bizden” bir özne olarak kurmakta hem de denetlenmesi ve yönlendirilmesi gereken bir kategori olarak konumlandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kültürel çalışmalar
• popüler kültür
• Türk sineması
• söylem
• temsil
• gençlik miti

Teşekkür

Değerli katkılarından ötürü Doç. Dr. Haktan Ural'a teşekkür ederim.

THE YOUTH MYTH IN TURKISH CINEMA AS A FIELD OF POPULAR CULTURE: A DISCOURSE ANALYSIS OF THE HABABAM SINIFI SERIES

Öz

Cinema functions as a field of popular culture where social meanings are produced and circulated through discourses and representations. The aim of this study is to understand how the youth myth is represented in Turkish cinema as a field of popular culture. Accordingly, the study approaches youth not as a biological age category but as a socially constructed category shaped by historical and cultural contexts. The research focuses on the Hababam Sınıfı film series, one of the most culturally pervasive examples of 1970s Turkish cinema. Methodologically, the study combines Carpentier and De Cleen’s Discourse Theoretical Analysis with Braun and Clarke’s Thematic Analysis, allowing youth representations to be examined not only as narrative and visual markers but also as processes of ideological articulation. The findings indicate that youth is constructed in cinema not as a natural biological stage but as a cultural identity defined within the normative and ideological boundaries of the period. In relation to the social transformations of 1970s Turkey, Hababam Sınıfı constructs youth both as a charming, familiar social subject and as a category that requires supervision and guidance.

Anahtar Kelimeler

• cultural studies
• popular culture
• Turkish cinema
• discourse
• representation
• youth myth

Teşekkür

I am grateful to Assoc. Prof. Dr. Haktan Ural for his significant contributions.

Kaynakça

1. Abadan Unat, N. (1961). Üniversiteli öğrencilerin boş zaman faaliyetleri: Ankara yüksek öğrenim gençliği üzerinde bir araştırma. Ajans-Türk Matbaası.
2. Abisel, N. (2005). Türk sineması üzerine yazılar. Phoenix Yayınevi.
3. Barthes, R. (1972). Mythologies. Hill and Wang.
4. Bayhan, V. (1997). Üniversite gençliğinde anomi ve yabancılaşma. Kültür Bakanlığı Yayınları.
5. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
6. Carpentier, N., & De Cleen, B. (2007). Bringing discourse theory into media studies: The applicability of discourse theoretical analysis for the study of media practises and discourses. Journal of Language and Politics, 6(2), 265–293. https://doi.org/10.1075/jlp.6.2.08car
7. Dede, K. (2020). Arzunun sürekliliği ya da yetmişlerden günümüze Ertem Eğilmez sineması. M. K. Kaynar (Der.), Türkiye’nin 1970’li yılları içinde (ss. 959-970). İletişim Yayınları.
8. Doherty, T. (1988). Teenagers and teenpics: The juvenilization of American movies in the 1950s. Unwin Hyman.

9. Eisenstadt, S. N. (1956). From generation to generation: Age groups and social structure. Free Press.
10. Fiske, J. (1989). Understanding popular culture. Unwin Hyman.
11. Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison. Vintage Books.
12. Giroux, H. A. (1996). Fugitive cultures: Race, violence, and youth. Routledge.
13. Gökçe, B. (1976). Gecekondu gençliği. Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
14. Hall, S. (1980). Encoding/decoding. S. Hall, D. Hobson, A. Lowe, ve P. Willis (Eds.), Culture, media, language içinde (ss. 128–138). Hutchinson.
15. Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage.
16. Hall, S., & Jefferson, T. (Eds.). (1976). Resistance through rituals: Youth subcultures in post-war Britain. Hutchinson.
17. Hall, S., Hobson, D., Lowe, A., & Willis, P. (Eds.). (1980). Culture, media, language. Hutchinson.
18. Keyder, Ç. (1987). State and class in Turkey: A study in capitalist development. Verso.
19. Laclau, E., & Mouffe, C. (1985). Hegemony and socialist strategy: Towards a radical democratic politics. Verso.
20. Lüküslü, D. (2015). Türkiye'de gençlik miti: 1980 sonrası Türkiye gençliği. İletişim Yayınları.
21. Mannheim, K. (1952). The problem of generations. P. Kecskemeti (Ed.), Essays on the sociology of knowledge içinde (ss. 276–322). Routledge & Kegan Paul.
22. Neyzi, L. (2001). Object or subject? The paradox of youth in Turkey. International Journal of Middle East Studies, 33(3), 411-432. doi:10.1017/S002074380100304X
23. Ozankaya, Ö. (1966). Üniversite öğrencilerinin siyasal yönelimleri. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
24. Scognamillo, G. (1998). Türk sinema tarihi. Kabalcı Yayınevi.
25. Shary, T. (2002). Generation multiplex: The image of youth in contemporary American cinema. University of Texas Press.
26. Shary, T., & Seibel, A. (Eds.). (2009). Youth culture in global cinema. University of Texas Press.
27. Stern, S. R. (2005). Self-absorbed, dangerous and disengaged: What popular films tell us about teenagers. Mass Communication and Society 8, 23-38. https://doi.org/10.1207/s15327825mcs0801_3
28. Williams, R. (1977). Marxism and literature. Oxford University Press.
29. Yılmaz, E. (2022). Bağımsız Türk sineması ve gençlik: Sosyolojik bir yaklaşım. Detay Yayıncılık.
30. Yılmaz, E. (2023). Yeşilçam sinemasında Cumhuriyet gençliğinin temsili. 9. Avrasya Sosyal Bilimler Konferansı Bildiri Kitabı içinde (ss. 651–659).