ABBAS SAYAR’IN YILKI ATI ROMANINDA GERİ DÖNÜŞÜN COĞRAFİ İMKÂNSIZLIĞI: COĞRAFİ KİLİTLENME

Öz

Türk romanında mekân kullanımı çoğunlukla tematik bir arka plan veya bir dekor düzeyinde ele alınırken, Abbas Sayar’ın Yılkı Atı romanında, coğrafi unsurların anlatının yapısını ve izleğini doğrudan belirleyen bir unsur olarak görülmektedir. Bu çalışma, romandaki başkahraman Dorukısrak’ın köye dönemeyişini fiziki coğrafyanın şartlarının ortaya koyduğu “Coğrafi kilitlenme” veya “Coğrafi imkânsızlık” kavramlarıyla açıklamaktadır. Çalışmada edebiyat ve coğrafya disiplinleri bir araya getirilmiş ve disiplinler arası bir bakış açısı sergilenmiştir. Tuan, Relph ve Bachelard gibi beşerî coğrafya teorisyenlerinin “mekân” ve “yer” ayrımları ile kavramlarının yanında Genette’in anlatıbilimsel analiz yöntemleri çalışmada bütünleşik bir şekilde kullanılmıştır. Araştırma kapsamında romanda coğrafi engeller; iklimsel, mevsimsel, topografik, hidrografik, biyolojik ve beşerî olarak kategorileştirilmiştir. Buna ek olarak haritalanabilir “gerçek coğrafya” ile romandaki işlevsel dönüşümü işaret eden “anlatı coğrafyası” arasındaki farklar ortaya konularak mekânın karakterler üzerindeki dönüştürücü etkisi analiz edilmiştir. Yapılan incelemelerin sonucunda; kar, tipi ve yırtıcı hayvan unsurlarının mekânsal sürekliliği kırarak geri dönüşü hem fiziksel hem de algısal düzeyde imkânsızlaştırdığı tespit edilmiştir. Mekânın işlevsel dönüşümü, güvenli “yuva” algısını dağıtarak köyü bir reddediş alanına, vahşi doğayı ise yeni bir yaşam alanına çevirmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Yılkı Atı romanında coğrafyanın pasif bir sahne olmaktan öte anlatıya yön veren, anlatısal kurguyu kilitleyen ve karakterlerin kaderlerini belirleyen başat bir etken olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yılkı Atı
• Coğrafi Kilitlenme
• Anlatı Coğrafyası
• Abbas Sayar
• Edebiyat Coğrafyası.

THE GEOGRAPHICAL IMPOSSIBILITY OF RETURN IN ABBAS SAYAR’S NOVEL YILKI ATI: GEOGRAPHICAL LOCK-IN

Öz

While the use of space in Turkish novels is mostly handled at the level of a thematic background or a décor, in Abbas Sayar's novel Yılkı Atı, geographical elements are seen as an element that directly determines the structure and theme of the narrative. This study explains the inability of the Dorukısrak in the novel to return to the village with the concepts of "Geographical locking" or "Geographical impossibility" revealed by the conditions of physical geography. In the study, the disciplines of literature and geography were brought together, and an interdisciplinary perspective was exhibited. In addition to the distinctions and concepts of "space" and "place" of human geography theorists such as Tuan, Relph and Bachelard, Genette's narratological analysis methods were used in an integrated manner in the study. Within the scope of the research, geographical barriers in the novel; it is categorized as climatic, seasonal, topographic, hydrographic, biological and human. In addition, the differences between the mappable "real geography" and the "narrative geography" that marks the functional transformation in the novel are revealed and the transformative effect of space on the characters is analyzed. As a result of the examinations, it has been determined that snow, blizzard and predatory elements break the spatial continuity and make return impossible at both physical and perceptual levels. The functional transformation of space has dispelled the perception of safe "home", turning the village into a space of rejection and the wilderness into a new habitat. As a result, this study reveals that geography is a dominant factor that directs the narrative, locks the narrative fiction and determines the fates of the characters in the novel Yılkı Atı, rather than being a passive scene.

Anahtar Kelimeler

• Yılkı Atı
• Geographical Lock-in
• Narrative Geography
• Abbas Sayar
• Literary Geography.

Kaynakça

1. Akbulut, H. İ. (2025). Anlatıbilim Yöntemiyle Huzur, Sevincini Bulmak ve Benim Adım Kırmızı (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Medeniyet Üniversitesi.
2. Bachelard, G. (1964). The Poetics of Space (M. Jolas, Trans.). Beacon Press.
3. Cresswell, T. (2015). Place: A Short Introduction (2nd ed.). Wiley Blackwell.
4. Demir, A. (2011). Mekânın Hikâyesi Hikâyenin Mekânı. Kesit Yayınları.
5. Dervişcemaloğlu, B. (2016). Anlatıbilime Giriş. Dergâh Yayınları.
6. Dumantepe, S. (2018). Roman ve Öyküde Zaman. Dergâh Yayınları.
7. Geçen, S. (2020). Varlık Tabakaları Arasındaki Çatışma Bağlamında Abbas Sayar’ın Yılkı Atı Romanı. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 12(24), 201-230. https://izlik.org/JA43CD67GG
8. Genette, G. (2020). Anlatının Söylemi. Ayrıntı Yayınları.

9. Özcan, E. Y. (2024). Halide Edip Adıvar’ın Hikâyelerinde Mekân (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi.
10. Relph, E. (1973). An Inquiry into the Relations Between Phenomenology and Geography. The Canadian Geographer / Le Géographe Canadien, 17(3), 193–201.
11. Relph, E. C. (1976). Place and Placelessness. Pion.
12. Sauer, C. O. (1941). Foreword to Historical Geography. In E. W. Gilbert & F. J. E. Denny (Eds.), The Making of the English Landscape (pp. vii–xxiv). Oxford University Press.
13. Sauer, C. O. (1963). The Morphology of Landscape. In J. Leighly (Ed.), Land and Life: A Selection from the Writings of Carl Ortwin Sauer (pp. 315–350). University of California Press.
14. Sayar, A. (1981). Yılkı Atı. Cem Yayınevi.
15. Tekin, M. (2015). Roman Sanatı: Romanın Unsurları. Ötüken Neşriyat.
16. Tuan, Y.-F. (1975). Place: An Experiential Perspective. Geographical Review, 65(2), 151–165.
17. Tuan, Y. F. (1977). Space and Place: The Perspective of Experience. University of Minnesota Press.
18. Tuan, Y.-F. (1979a). Space and Place: Humanistic Perspective. In S. Gale & G. Olsson (Eds.), Philosophy in Geography (pp. 387–427). D. Reidel.
19. Tuan, Y.-F. (1979b). Landscapes of Fear. Pantheon Books.
20. Tuan, Y.-F. (1998). A Life of Learning. In The American Council of Learned Societies Occasional Paper Series (No. 44). American Council of Learned Societies.