TÜRKÇENİN YABANCI DİL OLARAK ÖĞRETİMİNE YÖNELİK ÖYKÜ KİTAPLARINDAKİ KARAKTER ÇERÇEVELERİ

Öz

Dil öğretiminde farklı araçların kullanılması, dil becerilerinin gelişimi için önemlidir. Bu doğrultuda etkili bir araç olarak öne çıkan öykülerin öncelikle çocukların yaş, gelişim ve dil düzeylerine uygun biçimde yapılandırılmış olması gerekmektedir. Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen okur, öyküdeki olayları karakterler aracılığıyla anlamlandırmaktadır. Bu nedenle karakterler, çocuğun öyküye ilgi duymasını sağlayarak metni istekle okuyup anlama çabasına girmesi böylece dil öğretimi sürecinin desteklenmesi için önemli görülmektedir. Bu önem doğrultusunda çalışmada, PIKTES kapsamında hazırlanan Salih ve Aslı Serilerindeki öykü kitaplarında yer alan karakterlerin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla toplam 20 öykü kitabındaki karakterler içerik çözümlemesiyle analiz edilerek karakterlerin genel özellikleri, geliştirilme yolları, kişilik özellikleri ve mesleklerine yönelik bulgular sıklık tabloları eşliğinde sunulmuştur. Sonuç olarak iki seride yer alan karakterlerin daha çok durağan özellik gösterdiği; konuşmaları, davranış ve eylemleri, yazarın ve diğer karakterlerin yorumuyla geliştirildiği; sadece olumlu kişilik özellikleriyle sunulduğu ve erkek karakterlerin daha fazla meslekte kurgulandığı belirlenmiştir. Çalışma sonuçlarının Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine yönelik hazırlanan öykü kitaplarının karakter çerçevelerinin durumunu ortaya çıkarması, kitapların niteliğinin geliştirilmesine yönelik güncelleme çalışmaları ve yeni öykülerin üretilmesi için yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi
• PIKTES öyküleri
• çocuk edebiyatı
• karakter

CHARACTER REPRESENTATIONS IN STORYBOOKS USED FOR TEACHING TURKISH AS A FOREIGN LANGUAGE

Öz

The use of diverse instructional tools in language teaching plays an important role in supporting the development of linguistic skills. In this context, stories are considered an effective resource when they are structured in accordance with children’s age, developmental characteristics, and language proficiency levels and when they reflect situations from everyday life. For learners of Turkish as a foreign language, the events in a story are largely interpreted through its characters. Therefore, characters are important in attracting children’s interest, encouraging engagement with the text, and supporting the comprehension process. This study examines the characters featured in the Salih and Aslı story series prepared within the scope of the PIKTES. Characters in 20 storybooks were analyzed using content analysis, and findings on their general characteristics, development methods, personality traits, and occupations were presented in frequency tables. Results indicated that characters were predominantly static, portrayed only with positive traits, and that male characters were associated with a wider range of occupations. It is believed that the study results, by revealing the state of character frameworks in storybooks prepared for teaching Turkish as a foreign language, will guide efforts to update the books and produce new stories.

Anahtar Kelimeler

• Teaching Turkish as a foreign language
• PIKTES stories
• children’s literature
• character

Kaynakça

1. Aslan, C. (2019). Çocuk Edebiyatı ve Duyarlık Eğitimi. PEGEM Yayıncılık.
2. Balcı, A. (2001). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntem, Teknik ve İlkeler. PEGEM Yayıncılık.
3. Baş, B. (2012). Türkçe Öğretimi Açısından Çocuk Edebiyatı. PEGEM Yayıncılık.
4. Baş, B. & Ucuzsatar, N. (2020). Okul öncesi çocuk kitaplarındaki hayvan karakterlerin geliştirilme yolları açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 9(1), 336-353. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1025435
5. Çetinkaya, M. & Çetinkaya-Edizer, Z. (2022). Beşinci sınıf Türkçe ders kitabındaki öykü karakterlerinin çözümlenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 54, 1178-1196. https://doi.org/10.53444/deubefd.1131702
6. Çinpolat, E. (2018). Türkçe ders kitaplarında yer alan öykülerdeki kişilerin karakter özellikleri üzerine bir inceleme. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(4), 1016-1040. https://doi.org/10.16916/aded.448580
7. Destegüloğlu, B. (2024). Kurgusal nitelikli çocuk kitaplarında ve öğrenci algılarında kötü karakterler. Journal of Children’s Literature & Language Education, 7(1), 46-75. https://doi.org/10.47935/ceded.1498037
8. Dilidüzgün, S. (2018). Çağdaş Çocuk Yazını. Tudem Yayınları.

9. Dilidüzgün, Ş. (2025). Metindilbilim ve Türkçe Öğretimi Uygulamalı Bir Yaklaşım. Anı Yayıncılık.
10. Doğan-Güldenoğlu, B. N. (2018). Çocuk romanlarındaki kadın karakter çerçevelerinin sosyal ve kültürel yaşamdaki yerinin incelenmesi. İlköğretim Online, 17(2), 926-946. doi.10.17051/ilkonline.2018.419343
11. Emir, M., Baysan M. P., Koyunoğlu, E. & Yükselen, A. (2022). 3-6 yaş resimli öykü kitaplarındaki kadın ve erkek karakterlerin mesleki açıdan incelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 77-90. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1661094
12. Geray, H. (2006). Toplumsal Araştırmalarda Nicel ve Nitel Yöntemlere Giriş. Siyasal Kitabevi.
13. Göçer, A. (2017). Türkçenin ikinci dil olarak öğretiminde iletişimsel yöntemin özellikleri, kullanımı ve işlevleri. International Journal of Languages Education and Teaching, 5(4), 1-16. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3680648
14. Güneş, F. (2013). Türkçe öğretiminde metin seçimi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, (1), 1-12. https://doi.org/10.16916/aded.16014
15. İltar L. & Açık, F. (2019). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde metin türlerinin sınıflandırılması ve ders kitaplarında yer alan okuma metinlerinin değerlendirilmesi. Türkiyat Mecmuası, 29(2), 311-346. doi.10.26650/iuturkiyat.658073
16. Karakoç-Öztürk, B. (2020). Yazınsal metinlerde yer alan karakter geliştirme yolları: Ortaokul Türkçe ders kitapları örneği. OPUS Toplum Araştırmaları Dergisi, 10(16), 6362-6391. https://doi.org/10.26466/opus.690174
17. Karasar, N. (2017). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Nobel Yayıncılık.
18. Kurudayıoğlu, M., Baş, B. & Aytan, N. (2013). 7. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki hikâyelerin karakter eğitimi açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 1(4), 22-37. https://doi.org/10.16916/aded.15992
19. Mutlu, H. H. & Set, G. (2021). Kişiler bakımından çeviri çocuk romanları ile yerli çocuk romanlarının karşılaştırılması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(4), 1469-1487. https://doi.org/10.16916/aded.943239
20. Özdemir, S. & Eroğlu, E. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yapılan metin uyarlama çalışmalarının betimsel analizi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 11(4), 1613-1631. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2840110
21. Özkanca, M. (2018). Çocuk dergilerinde toplumsal cinsiyet rolleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. On Dokuz Mayıs Üniversitesi.
22. Saltık, O. (2012). Portakal adlı yapıtın tanıklığında çocuk edebiyatında karakterlerin geliştirilmesi üzerine bir inceleme. S. Sever vd. (Yay. Haz.) III. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (s.463-466). Ankara Üniversitesi Basımevi.
23. Serttaş, Z. (2019). Çocuk kitaplarındaki mesleklerin görünümleri ve ortaokula devam eden öğrencilerin bu mesleklere ilişkin algıları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi.
24. Sever, S. (2019). Çocuk ve Edebiyat. Tudem Yayınları.
25. Sever, S. (2013). Çocuk Edebiyatı ve Okuma Kültürü. Tudem Yayınları.
26. Sever, S. & Aslan, C. (2012). Çocuk edebiyatı yapıtlarında karakter çerçevesinin oluşturulmasında cinsiyet rollerinin sunuluşu. S. Sever vd. (Yay. Haz.) III. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (s. 691-703). Ankara Üniversitesi Basımevi.
27. Şahin, H. & Domazetova, Z. (2023). Türkçenin İkinci/Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Metin Uyarlama. S. Alyılmaz vd. (Eds.), Türkçenin İkinci/Yabancı Dil Olarak Öğretimi içinde (s. 243-275). Duvar Yayınları.
28. Tavşancıl, E. & Aslan, E. (2001). İçerik Analizi ve Uygulama Örnekleri. Epsilon Yayıncılık.
29. Tekin, E. & Polatcan, F. (2023). Türkçenin İkinci/Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Okuma Becerisi. S. Alyılmaz vd. (Eds.), Türkçenin İkinci/Yabancı Dil Olarak Öğretimi içinde (s. 71-86). Duvar Yayınları.
30. Turhan, O. & Baş, B. (2019). Kurgusal çocuk edebiyatının mesleki boyutu. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(1), 1-10. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/571724
31. Türkel, A. & Çetinkaya, M. (2019). Türkçe ders kitaplarındaki öykü kişilerinin incelenmesi. M. Başaran vd. (Eds.). VI. Yıldız Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Bildiriler Kitabı içinde (s. 1349-1362). Yıldız Teknik Üniversitesi Matbaası.
32. Uslu-Üstten, A. & Haykır, T. (2019). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde metin seçimi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(3), 1633-1652. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1478744
33. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
34. Yılmaz, O. & Kılıç, B. S. (2015). İdealize karakter bağlamında Elif Şafak’ın Sakız Sardunya’sı. T. Şimşek & B. V. Yıldız (Yay. Haz.) II. Uluslararası Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde (s. 143-149). KBN Baskı.