JUAN VALERA’NIN İBN TUFEYL DEĞERLENDİRMESİ VE RETORİK ZİGZAG KURGUSU

Öz

Bu çalışma, XIX. yüzyıl İspanyol edebiyatının en önemli isimlerinden biri olan Juan Valera’nın Endülüslü düşünür İbn Tufeyl ve onun yapıtı Hay Bin Yaksan üzerine 1900 ve 1903 yıllarında kaleme aldığı iki yazıyı retorik zigzag kurgu bağlamında incelemektedir. Çalışmada kullanılan retorik zigzag kurgu kavramı, Valera’nın İbn Tufeyl’e hem övgü ve samimiyetle hem de Batı-Hıristiyan merkezli bir sınır içinde kalan tutumunu ifade etmektedir. İspanyol yazar, İbn Tufeyl’in Tanrı’ya akıl, gözlem ve içsel tefekkür yoluyla ulaşma fikrini kendi sezgisel ve dogmatik olmayan inanç anlayışıyla örtüşen bir düşünce olarak değerlendirir. Bununla birlikte İspanyol yazarın özellikle 1903 tarihli yazısında hayranlığın ardından gelen belirgin bir sınır çizme tutumu gözlemlenir. Valera, İbn Tufeyl’in düşünsel değerini teslim etse bile nihayetinde kendi inanç ve düşünce zeminini merkeze yerleştirir. Bu çalışma, bu durumu yalnızca bireysel bir çelişki olmanın yanı sıra XIX. yüzyıl Batı merkezli düşüncenin Doğu’ya yönelik övgü ve denetim arasında kurduğu bilinçli bir dengeleme tutumunun yansıması olarak değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Juan Valera
• İbn Tufeyl
• Hay Bin Yaksan
• Endülüs
• XIX. yüzyıl İspanya’sı
• Doğu-Batı

JUAN VALERA’S READING OF IBN TUFAYL AND HIS RHETORICAL ZIGZAG

Öz

This study examines two essays by Juan Valera, one of the important figures of 19th-century Spanish literature, on the Andalusian thinker Ibn Tufayl and his work Hayy ibn Yaqzan, written in 1900 and 1903, within the context of Spanish nationalism and Catholic thought. Valera's approach to Ibn Tufeyl reveals a multi-layered discourse structure and rhetorical zigzag construction that oscillates between admiration and hierarchical positioning. The Spanish writer evaluates Ibn Tufeyl's idea of reaching God through reason, observation, and inner contemplation as one that aligns with his own intuitive, non-dogmatic understanding of faith; in this vein, he interprets the Andalusian thinker within the framework of classical theism, thereby freeing him from accusations of pantheism. However, especially in his 1903 article, his pronounced rhetorical zigzag structure shifts toward a boundary-drawing attitude after admiration. Even though Valera takes Ibn Tufeyl seriously and acknowledges his intellectual value, he ultimately places his own beliefs and ideas at the center. This situation is not merely an individual contradiction; it can also be seen as a textual reflection of the conscious balancing act between appreciation and control that 19th-century Western-centered thought established towards the East

Anahtar Kelimeler

• Juan Valera
• Ibn Tufeyl
• Hay Bin Yaksan
• Andalusia
• 19th-century Spain
• East-West

Kaynakça

1. Bozkurt, B. (2015). Roger Garaudy, Endülüs’te İslam: Düşüncenin Başkenti Kurtuba. Milel ve Nihal: İnanç, Kültür, Mitoloji, 12, 151-156.
2. Castro, A. (1948), España en su historia: Cristianos, moros y judíos. Editorial Losada.
3. Domínguez, J. P. (2021). De “España árabe” a “España musulmana”: al-Andalus bajo el prisma antisemita (1847-1945). Al-Qanṭara, XLII, 1-19.
4. Eoff, S. (1938). Juan Valera’s Interest in the Orient. Sherman, Hispanic Review, 3, 193-205.
5. Franz, T. R. (2011). Valera’s Morsamor as Anti-Orientalist Fiction. Decimonónica, (41)1, 26-39.
6. García Sanjuán, A. (2020). Weaponizing Historical Knowledge: the Notion of Reconquista in Spanish Nationalism. Imago Temporis: Medium Aevum. XIV, 133-162. DOI:10.21001/itma.2020.14.04.
7. Garaudy, R. (2014). Endülüs’te İslam: Düşüncenin Başkenti Kurtuba (C. Aydın, Çev., 2. bs.). Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları.
8. Gauzín Campos, C. L. (2017). La tolerencia entre musulmanes y cristianos en el Al-Ándalus a través de la historiografía española del siglo XIX. Doktora Tezi. Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi.

9. Goodman, L. E. (2009), Ibn Tufayl’s Hayy Ibn Yaqzan: A Philosophical Tale. University of Chicago Press. Horta, M. J. (2020). İspanyol Milliyetçiliği: Kökenleri, İdeolojisi ve Ulusal Simgeler (1808-1870) (R. Bihar, Çev.). Kriter.
10. Horta, M. J. (2024). İspanya Tarihi. Tarih Öncesi Dönemden 21. Yüzyılın Başlarına Kadar (İ. Kut; Ö. Şenyıldız, Çev.). Doğu Batı.
11. İlker, N. G.; Gümüş, Ş. (2026). Juan Valera’nın Ecos Argentinos Mektuplarında İspanyol Ulusalcılığı. İdeal Kültür.
12. Küçükparmak, A. (2019). Âlemin Yaratılması Problemi: İbn Tufeyl-Kant Karşılaştırması. Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 11(2), 526-542. https://doi.org/10.26791/sarkiat.579512
13. Moral, M. (2023). İki Medeniyetin Karşılaştığı Yer: Hay Bin Yakzan ve Robinson Crusoe Üzerine Bir İnceleme. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, (9)18, 63-82. https://doi.org/10.25306/skad.1272977
14. Moreno Hurtado, A. (2003). Don Juan Valera y su relación con literaturas extranjeras. Turismo Andaluz
15. Öztürk, M. (2015). İbn Tufeyl’in Doğaya Dönük Eğitim ve Felsefe Anlayışını Aktardığı Hay Bin Yakzan Adlı Felsefi Romanı Üzerine Bir İnceleme. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(23), 1-8.
16. Peña Gonzalez, J. (2007). Don Juan Valera y la poesía hispano árabe. Al-Mulk, 6, 183-191. Sánchez-Albornoz, C. (1956). España, un enigma histórico. Sudamericana
17. Schack, A. F. (1867). La poesía y el arte de los árabes en España y Sicilia (J. Valera, Çev.). Ediciones Espuela de Plata.
18. Söylemez, İ. (2021). Hay b. Yakzan ve Robinson Crusoe Adlı Eserlerin Tarihsel Fenomenolojik Açıdan İncelenmesi. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 56, 207-231. https://doi.org/10.29288/ilted.995972
19. Torres-Pou, J. (2007). Aspectos del Orientalismo en la obra de Juan Valera. Hispania, 90(1), 21-31.
20. Valera, J. (1943). Ecos Argentinos. Emecé Editores.
21. Valera, J. (1963). El filósofo autodidacto, el superhombre y otras novedades. Librería de Fernando Fé.
22. Valera, J. (2007). Preliminares, Advertencia preliminar del traductor. İçinde Poesía y arte de los árabes en España y Sicilia (J. Valera, Çev.). Ediciones Espuela de Plata.
23. Valera, J. (2025). Sobre dos tremendas acusaciones contra España del anglo-americano Draper.
24. Estudios críticos sobre Historia y Política La España moderna (ss. 67-99). Linkgua Ediciones.
25. Valero Cuadra, P. (2008). Von Schack vs. Valera: Dos visiones (des)encontradas de la literatura hispanoárabe. M. Á. Vega Cernuda (Ed.). İçinde Relaciones Hispano-Alemanas. Prejuicios y estereotipos, encuentros y desencuentros: Un balance (ss. 57-70). Man Ferrostal.