TEHDİT Mİ ARAÇ MI? BİLGİSAYAR DESTEKLİ ÇEVİRİ (BDÇ) DERSLERİNDE ÖĞRENCİ DENEYİMLERİNE DAYALI FENOMENOLOJİK BİR ARAŞTIRMA

Öz

Günümüzde teknolojide yaşanan hızlı gelişmeler, çeviri alanında da önemli dönüşümlere yol açmaktadır. Özellikle makine çevirisi (MÇ) ve bilgisayar destekli çeviri (BDÇ) araçlarının yaygınlaşması, çeviri süreçlerini ve çevirmen eğitimini doğrudan etkilemektedir. Bu teknolojiler kimi zaman çevirmenler ve öğrenciler için bir tehdit olarak algılanırken, kimi zaman da mesleki süreçleri destekleyen araçlar olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı, bilgisayar destekli çeviri (BDÇ) dersi alan lisans düzeyindeki çeviri öğrencilerinin BDÇ’ye ilişkin algılarını, beklentilerini ve ders sürecinde edindikleri deneyimleri incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan fenomenolojik araştırma deseni çerçevesinde yürütülmüştür. Veriler, BDÇ dersini alan öğrencilere Google Forms aracılığıyla uygulanan ve altı açık uçlu sorudan oluşan nitel anket yoluyla toplanmıştır. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, öğrencilerin BDÇ dersi öncesinde BDÇ araçlarını genellikle karmaşık, zorlayıcı ve mesleki açıdan tehdit edici olarak algıladıklarını; ancak ders sürecindeki uygulamalı deneyimler sonucunda bu algının belirgin biçimde değiştiğini göstermiştir. Öğrenciler, BDÇ araçlarını çeviri sürecini hızlandıran, terminolojik tutarlılık sağlayan ve kaliteyi artıran destekleyici sistemler olarak değerlendirmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma, BDÇ dersinin yalnızca teknik beceri kazandırmakla kalmayıp öğrencilerin mesleki farkındalıklarını, etik sorgulamalarını ve çeviri özgüvenlerini de güçlendirdiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bilgisayar Destekli Çeviri (BDÇ)
• Makine Çevirisi (MÇ)
• öğrenci algıları
• çevirmen eğitimi
• çeviri teknolojileri

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Bu çalışma için etik kurul onayı, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Etik Kurulundan 19.01.2026 tarih ve 01/06 sayılı karar ile alınmıştır.

A THREAT OR A TOOL? A PHENOMENOLOGICAL STUDY BASED ON STUDENT EXPERIENCES IN COMPUTER-ASSISTED TRANSLATION (CAT) COURSES

Öz

Rapid technological developments have led to significant transformations in the translation field. The development of machine translation (MT) and computer-assisted translation (CAT) technologies has had a direct impact on both the practice of translation and on the training of translators. Some translators and students see these technologies as a threat to their profession, while others view them as tools that enhance their professional practice or help them learn translation skills. This research aims to elaborate on how undergraduate students perceive and expect CAT tools to be used in translator training, as well as how they personally use CAT in their practice of translation. The research design was based on phenomenology and qualitative methodology methods. Data were collected through a qualitative survey with six open-ended questions submitted to CAT students through Google Forms. Data were analyzed through thematic analysis. The results of this research showed that students generally viewed CAT tools as complex, difficult to use, and threatening to their professional identity before completing the CAT course. However, their views about CAT tools changed dramatically after their practical experiences during the CAT course. Additionally, students reported that they see CAT tools as systems that help them to complete translations faster, have consistent terminology, and create higher quality translations. More importantly, the CAT course helped to promote students’ technical skills and reinforce their understanding of their professional role, ethical issues, and confidence in their translation abilities.

Anahtar Kelimeler

• Computer-assisted translation (CAT)
• machine translation (MT)
• students’ perceptions
• translator training
• translation technologies

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited. Ethical approval for this study was obtained from the Social and Humanities Sciences Ethics Committee of Ankara Yıldırım Beyazıt University (AYBU), under decision number 01/06, dated January 19, 2026.

Kaynakça

1. Referans1 Abu Dayyeh, I. (2020). Use and evaluation of computer-aided translation tools (CAT) on the word level from the perspective of Palestinian translators and translation trainees. AWEJ for Translation and Literary Studies, 4(1), 111–130. https://doi.org/10.24093/awejtls/vol4no1.9
2. Referans2 Akgün, Y., & Mercan, H. (2023). The effects of teaching computer-assisted translation tools in translation and interpreting departments on students’ developing translation competence as perceived by lecturers. Abant Journal of Translation and Interpreting Studies, 1(1), 43–54. https://izlik.org/JA63ZE26UD
3. Referans3 Alotaibi, H. M. (2020). Computer-assisted translation tools: An evaluation of their usability among Arab translators. Applied Sciences, 10(18), 6295. https://doi.org/10.3390/app10186295
4. Referans4 Balkul, H. İ. (2016). Translation technologies: A dilemma between translation industry and academia. International Journal of Language Academy, 4(4), 100–108. https://doi.org/10.18033/ijla.439
5. Referans5 Canım Alkan, S. (2013). Lisans düzeyinde çeviri eğitiminde teknoloji eğitiminin yeri. İ.Ü. Çeviribilim Dergisi, (7), 127–147. https://izlik.org/JA92FG48ZG
6. Referans6 Çetiner, C. (2018). Analyzing the attitudes of translation students towards CAT (computer-aided translation) tools. Journal of Language and Linguistic Studies, 14(2), 150–165. https://izlik.org/JA27YL53MC
7. Referans7 Dalmış, E., & Yıldız, M. (2025). MAKİNE ÇEVİRİSİNİN SINIRLARI: EDEBİ METİN TÜRÜNDE MAKİNE ÇEVİRİSİ KALİTE ANALİZİ. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 8(1), 314-326. https://doi.org/10.37999/udekad.1627217
8. Referans8 European Association for Machine Translation. (n.d.). EAMT: European Association for Machine Translation. https://eamt.org

9. Referans9 Genç, E. (2025). Impact of SORA AI-generated storyboards on CLIL writing anxiety, motivation and enjoyment. Computer-Assisted Language Learning Electronic Journal: Special Issue AIIDLE, 26(7), 46–67. https://doi.org/10.54855/
10. Referans10 Hutchins, W. J. (1995). Machine translation: A brief history. In R. E. Asher & J. M. Y. Simpson (Eds.), The concise encyclopedia of language sciences (pp. 431–445). Pergamon.
11. Referans11 Olohan, M. (2011). Translators and translation technology: The dance of agency. Translation Studies, 4(3), 342–357. https://doi.org/10.1080/14781700.2011.589656
12. Referans12 Kenny, D. (2020). Technology in translator training. In M. O'Hagan (Ed.), The Routledge handbook of translation and technology (pp. 498–515). Routledge.
13. Referans13 Kiraly, D. (2000). A social constructivist approach to translator education: Empowerment from theory to practice. St. Jerome Publishing.
14. Referans14 LeBlanc, M. (2013). Translators on translation memory (TM): Results of an ethnographic study in three translation services and agencies. The International Journal for Translation & Interpreting, 5(2), 1–13. https://doi.org/10.12807/ti.105202.2013.a01
15. Referans15 Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
16. Referans16 Şahin, M. (2013). Technology in Translator Training: The Case of Turkey. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 30(2), 173–190.
17. Referans17 Şahin, M. (2024). Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılında Çeviri Teknolojileri. Septet, 3(1).
18. Referans18 Venkatesan, H. (2023). Technology preparedness and translator training: Implications for pedagogy. In Proceedings of Machine Translation Summit XIX, Vol. 2: Users Track (pp. 24–41).
19. Referans19 Xu, M., & Wang, C. (2011). Translation students’ use and evaluation of online resources for Chinese-English translation at the word level. Translation and Interpreting Studies, 6(1), 62-86. https://doi.org/10.1075/tis.6.1.04xu