TARÎKATÇI MUSTAFA EFENDİ’NİN RİSÂLE-İ MÜSTECMEL Fİ’L-MÂ’İ’L-MÜSTAʽMEL ADLI ESERİ

Öz

İslam inanışına göre sular, mutlak ve mukayyet olmak üzere ikiye ayrılırlar. Mutlak olan sular; yağmur, kar, göl, deniz ve kuyu suları gibi sulardır. Mukayyet sular ise gül suyu, meyve ve et suyu gibi başka bir şeyle karışarak tat ve koku gibi asıl özelliklerinden birini yahut da birkaçını kaybetmiş sulardır. Mutlak sular, temiz ve temizleyicidir. Mukayyet sular ise temizdir, ancak temizleyici olup olmama yönünden kendi içlerinde beşe ayrılmaktadır. Bunlardan birisi de bu çalışmaya konu olan müstaʽmel sudur. Sözlük manası kullanılmış su olan mâ-i müstaʽmel, abdest almak yahut gusletmek gibi manevi bir pisliği giderip temizlemek maksadıyla kullanılan sulardandır. Osmanlı döneminde umumiyetle dinî hususların anlatılması için küçük ölçekli birçok risâle kaleme alınmıştır. Müstaʽmel yani kullanılmış suyun hükümlerinin anlatıldığı Mâ-i Müstaʽmel risâlesi de bunlardan birisidir. Yazma eser, Leipzig Üniversitesi Kütüphanesinde Turc. 12 /6 katalog bilgisiyle kayıtlı mensur bir risâledir. Risâlenin müellifi, 18. yüzyıl Osmanlı tasavvuf ve ilim çevresinde yetişmiş, Tarîkatçı Mustafa Efendiʽdir. Burada Tarîkatçı Mustafa Efendiʽnin Risâle-i Mâ-i Müstaʽmel metninin incelenmesiyle alana katkı sunulması amaçlanmaktadır. Eser üzerine daha önce yapılmış müstakil bir çalışma tespit edilememiştir.

Anahtar Kelimeler

• müsta’mel su
• abdest
• gusül
• Tarîkatçı Mustafa Efendi
• risâle

TARÎKATÇI MUSTAFA EFENDİ’S “RİSÂLE-İ MÜSTECMEL Fİ’L-MÂʾİ’L-MÜSTAʿMEL”

Öz

According to Islamic belief, waters are divided into two categories: absolute and restricted. Absolute waters include rain, snow, lake, sea, and well waters. Restricted waters, such as rose water, fruit juice, and broth, those that have mixed with another substance and consequently lost one or more of their original characteristics, such as taste or smell. Absolute waters are clean and purifying. Restricted waters, while clean, are divided into five subcategories regarding their purifying capacity. One is mustaʽmal water, the main subject of this study. Ma-i Mustaʽmal, meaning used water in lexicological terms, refers to water that has been utilized for the purpose of removing spiritual impurity, such as performing ablution or ritual purification. In the Ottoman era, numerous small-scale treatises were authored to explain religious matters. One is the Ma-i Mustaʽmal Treatise, which examines the rulings on used water. This handwritten prose work is registered in the Leipzig University Library under the catalog number Turc. 12/6. Tariqatçi Mustafa Efendi authored the treatise. This study aims to contribute to the field by analyzing Tariqatçi Mustafa Efendiʽs text on ma-i mustaʽmal. No independent study of this work has been found.

Anahtar Kelimeler

• used water
• ablution
• full body ritual purification
• Tarîkatçı Mustafa Efendi
• treatise

Kaynakça

1. Bursalı Mehmet Tahir (2000). Osmanlı müellifleri, C. 1, (haz. F. Yavuz- İ. Özen). Meral Yayınevi.
2. Çalık, B. (2018). Hz. Ömerʽin tahâret konuları bağlamında müctehid imamlara etkisi. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5 (9), 141-157. https://doi.org/10.17050/kafkasilahiyat.388589
3. Çağrıcı, M. (1989). Ahlak. TDV İslâm Ansiklopedisi, (C. 2, s. 10-14). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
4. Çelik, R. (2024). Tezkirelerde mev’ize: Latîfî tezkiresi örneği. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi, 10 (20), 95-116. https://doi.org/10.28981/hikmet.1413207
5. Günay, H. M. (2009). Su. TDV İslâm Ansiklopedisi, (C. 37, s. 432-437). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
6. Kâtip Çelebi (2013). Keşfüʽz-Zünûn, (haz. Rüştü Balcı). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
7. Karaca, H. (2025). Mollâ Fenârî’den tercüme edilmiş manzum bir şurûtu’s-salât. Hikmet- Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 11 (23), 113-143. https://doi.org/10.28981/hikmet.1736470
8. Taş, E. M. (2024). Tarîkatçı Emîrʽin hilyesinden hareketle mensur hilye tercüme ve şerhlerine genel bir bakış, Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 7 (2), 461-478. https://doi.org/10.58659/estad.1486818

9. Yazar, S. (2014). Osmanlı döneminde fıkıh sahasında yapılmış Türkçe tercümeler. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 12 (23), 49-166. https://izlik.org/JA47TU59ZB