HÜSEYİN RAHMİ GÜRPINAR’IN CADI ROMANINDA CADILIK VE RUH ÇAĞIRMA

Öz

Türk edebiyatının popüler yazarlarından Hüseyin Rahmi Gürpınar, başta roman türünde olmak üzere pek çok türde eser vermiştir. Gürpınar’ın önemli yönlerinden biri sanat ve edebiyat aracılığıyla halkı, özellikle cahil kadınları eğitme arzusudur. Romanlarında Fransız natüralizminin ve pozitivist bilimlerin etkisiyle materyalist dünya görüşünü savunur; batıl inançların zararlarına, bu inançların toplumu yozlaştırdığına değinir. Halka ulaşabilmek için mahallî dili kullanan yazar, fantastiği ve olağanüstüyü de okurun dikkatini çekebilmek adına aracı hâline getirir. Gürpınar’ın döneminde ruhçuluk ve spiritüalizm faaliyetleri yaygınlaşmış, bazı coğrafyalarda bu faaliyetler popüler hâle gelmiştir. İstanbul’da özellikle yabancılarla görüşen Türkler arasında da ruhçuluk akımı yaygınlaşır. Gürpınar, ruhçuların tezlerini çürütebilmek için bir dizi roman yazar. Cadı da bu romanlardandır. Eserde hayalet, hortlak, cadı gibi kavramlara ve ruh çağırma seansına yer verilmektedir. Roman, halkçı olan ve Türk geleneklerini başarıyla yansıtan yazarın fantastik bakış açısını sunar. Romanda “cadılık” ve “ruh çağırma” kavramları yalnızca doğaüstü ve fantastik açıdan değil, anlam üretme çerçeveleri ve anlam içindeki işlevleri bakımından da ele alınmıştır. Çalışmada, cadı figürünün romanda nasıl kurulduğu; ruh çağırma ve spiritüalist seans sahnelerinin anlatısal gerilim üretmedeki rolü ile metnin yapısına katkısı tartışılmıştır. Yazarın inanç-inançsızlık arasındaki kararsız tutumu sorgulanmıştır. Cadı, Gürpınar’ın pozitivist eğilimleriyle düşünüldüğünde fantastik alanı eleştirel ve ironik bir şekilde kullanan özgün bir metindir; çalışmanın amacı, eserin bu yönlerini ortaya koymaktır.

Anahtar Kelimeler

• Hüseyin Rahmi Gürpınar
• Ruh Çağırma
• Cadılık
• Cadı
• Türk Edebiyatı

Witchcraft and Spirit Summoning in Hüseyin Rahmi Gürpınar’s Novel The Witch

Öz

One of the popular writer of Turkish literature, Hüseyin Rahmi Gürpınar produced numerous works, primarily in the novel genre. A significant aspect of Gürpınar’s work is his desire to educate the public, especially uneducated women, through art and literature. Influenced by French naturalism and positivist sciences, he advocates a materialistic worldview, drawing attention to how superstitions degenerate society. Skillfully using local language to reach the masses, the author utilizes fantasy and the supernatural as a means to capture the reader’s attention. During Gürpınar’s lifetime, as spiritualism became widespread globally and in Istanbul, he wrote a series of novels to refute spiritualist theses; Cadı (The Witch) is one of these works. The novel features ghosts, specters, and seances, presenting the author’s populist and fantastic perspective. “Witchcraft” and “spirit summoning” are examined in terms of their meaning-producing frameworks and narrative functions. This study discusses the construction of the witch figure and how spiritualist scenes contribute to narrative tension. Furthermore, the author’s indecisive stance between belief and disbelief is questioned. Even alongside Gürpınar’s positivist tendencies, Cadı remains an original text that employs the fantastical realm critically and ironically.

Anahtar Kelimeler

• Hüseyin Rahmi Gürpınar
• Spirit Summoning
• Witchcraft
• Turkish Literature
• Cadı

Kaynakça

1. Arıcıoğlu, S. H. (2025). Seküler Türkiye'de ruh çağırma. Fol Kitap.
2. Aslan, P. (2011). Spı̇rı̇tüalı̇zm, Materyalı̇zm ve Fantastı̇k Üzerı̇ne Farklı Bı̇r Hüseyı̇n Rahmı̇ Gürpınar Anlatısı: Ölüler Yaşıyor Mu?. Turkish Studies, 6 (1), 637 - 644. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.1733
3. Aycibin, Z. (2008). Osmanlı Devleti’nde Cadılar Üzerine Bir Değerlendirme, OTAM, (24), 55 - 70. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000545
4. Biçen, E. (2021). Mistisizm-pozitivizm tartışmasında fantezi. B. Bayer (Ed.), Üç elma: mitoloji, folklor, fantastik (ss. 373 - 382). Ketebe Yayınları.
5. Boratav, P. N. (1945). Hüseyin Rahmi’nin romancılığı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 3(2), 205 - 212. https://izlik.org/JA82RW33XK
6. Crow, W. B. (2006). Büyünün, cadılığın ve okültizmin tarihi. (F. Yavuz Çev.), Dharma Yayınları.
7. Çetin, N. (2011). Roman çözümleme yöntemi. Öncü Kitap.
8. Dankoff, R. (2006). An Ottoman mentality: The world of Evliya Çelebi. Brill.

9. Dell, C. (2016). Okült cadılık ve büyü resimli tarih, (B. Kovulmaz & Ş. Öztürk Çev.), Yapı Kredi Yayınları.
10. Demirkaya, S. (2015). Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın Cadı romanı etrafındaki edebi tartışmalar, (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi.
11. Duran Oto, E. (2017). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın romanlarındaki kadınların bâtıl inançlar karşısındaki tutumu. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(2), 287-295.
12. Eryılmaz, D. & Kalaycıoğulları, İ. (2018). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın eserlerinde bilimsel ve felsefi unsurlar. Dört Öge, (13), 125 - 136. https://izlik.org/JA75ND69ES
13. Fidan, M. (2023). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Cadı isimli romanının fantastik edebiyat açısından incelenmesi. Edebi Eleştiri Dergisi, 7(2), 412 - 423. https://doi.org/10.31465/eeder.1246024
14. Frazer, J. G. (2004). Altın dal büyü ve din üzerine bir çalışma. (M. H. Doğan Çev.), YKY.
15. Göçgün, Ö. (1990). Hüseyin Rahmi Gürpınar-Türk büyükleri serisi. Kültür Bakanlığı Yayınları.
16. Gürpınar, H. R. (1998). Cadı çarpıyor. (Sad. K. Bek), Özgür Yayınları.
17. Gürpınar, H. R. (2021). Cadı. Türk Dil Kurumu Yayınları.
18. Horst, G.C. (2021). Cadı, büyü ve ruh çağırma. (A. Ceylan Çev.), Gece Kitaplığı.
19. Journal de Constantinople. (1864). Le spiritisme a Constantinople I. (S.5515. s.2 - 3.)
20. İraz, C. (2017). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın romanlarında akıl ve ruh hastalıkları, (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). İstanbul Arel Üniversitesi.
21. Kardec, A. (2010). Ruhlar kitabı ruhçu doktrinin esasları. (E. Vural Çev.), Ruh ve Madde Yayınları.
22. Kerman, Z. (2009). Yeni Türk edebiyatı incelemeleri. Dergâh Yayınları.
23. Koşar, E. (2008). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın romanlarında bâtıl inançlar. Piya Art Yayıncılık.
24. Kudret, C. (1997). Edebiyat kapısı. Yapı Kredi Yayınları.
25. Oymak, A. (2021). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın İffet ve Son Arzu romanlarında hayal ve hakikat karşıtlığı. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (23), 381 - 389. https://doi.org/10.29000/rumelide.949002
26. Ruhselman, B. (1979). Medyumluk ve ruhsal celseler. Bilim Araştırma Yayınevi.
27. Sariyannis, M. (2023). Osmanlı’nın üç harflileri: Hortlaklar, hayaletler, cinler arasında. (D. Elhüseyni Çev.), Fol Kitap.
28. Serrican Kabalcı, E. (2021). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın romanlarında baykuş. Karadeniz Araştırmaları, 18 (71), 763 - 774. https://izlik.org/JA88BU25GD
29. Soydan, S. (2024). Hüseyin Rahmi Gürpınar: Muhteşem yalnızlık-söyleşiler, Sanat Kritik Yayınları.
30. Todorov, T. (2004). Fantastik. (N. Öztokat Çev.), Metis Yayınları.
31. Türesay, Ö. (2024). Osmanlı’da ruh çağırma. Fol Kitap.