AHMET MUHİP DIRANAS’IN POETİKASINDA OKSİMORONUN İŞLEVSEL YAPISI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı’nın tanınmış simalarından biri olan Ahmet Muhip Dıranas (1908-1980) şiirlerinin yanı sıra oyunları, gazete ve dergi yazıları, çeviri ve uyarlamaları ile edebiyat tarihinde iz bırakan sanatçılardandır. Mükemmeliyetçi sanat anlayışı ve temelini saf şiir üzerine inşa ettiği özgün şiir estetiği ile dikkati çeken sanatçının şiirleri, zengin bir poetik açılım içerir. Bu bağlamda biçimsel ve semantik bir düzlemde farklı söylem alanlarına ve anlam katmanlarına olanak tanıyan çelişkili bağdaştırmalar/oksimoronlar şairin poetikasındaki bu açılımı desteklemesi bakımından önemli bir rol oynar. Şiirde retoriği güçlendirmek ve imgesel derinliği artırmak okurda ise estetik bir etki uyandırmak üzere kullanılan oksimoronlar Dıranas şiirinin de köşe taşlarını teşkil eder. Bu çalışmada Dıranas’ın ömrü boyunca kaleme aldığı şiirlerinin toplamını içeren Şiirler adlı (1974) kitabındaki oksimoronlar metin analizi yöntemiyle tespit edilerek oksimoron sanatının şairin poetikasındaki işlevinin ortaya konması amaçlanmaktadır. Yapılan analizde oksimoronun Dıranas’ın poetikasındaki kullanım alanının salt bir edebi sanat özelliği taşımakla kalmayıp anlam kurma, imge oluşturma, şiirsel gerilim yaratma, duyguyu yoğunlaştırma ve poetik düşünce taşıma gibi işlevler üstlendiği sonucuna varılmıştır. Bu yönüyle çalışmanın ileride yapılacak olan poetik analizlere kaynaklık edeceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ahmet Muhip Dıranas
• şiir
• oksimoron
• zıtlık
• uyum

A STUDY ON THE FUNCTIONAL STRUCTURE OF OXYMORON IN THE POETICS OF AHMET MUHİP DIRANAS

Öz

Ahmet Muhip Dıranas (1908-1980), one of the well-known figures of Turkish literature in the Republican era, is an artist who left his mark on the literary history with his poems, plays, newspaper and magazine articles, translations and adaptations. The poems of the artist who stands out for his perfectionist artistic vision and a unique poetic aesthetic grounded in "pure poetry" encompass a rich poetic scope.In this context, paradoxical juxtapositions/oxymorons play a significant role in supporting this poetic scope by facilitating diverse discursive realms and layers of meaning on both formal and semantic levels. oxymorons employed to strengthen rhetoric, deepen imagery, and evoke an aesthetic response in the reader constitute a cornerstone of Dıranas’s poetry. This study aims to identify the oxymorons found in Şiirler (1974) the collection comprising the entirety of Dıranas’s poetic output through textual analysis, thereby elucidating the function of the oxymoron within the poet's poetics. The analysis concludes that the use of oxymorons in Dıranas’s poetics extends beyond the mere function of a literary device; they serve to construct meaning, create imagery, generate poetic tension, intensify emotion, and convey poetic thought. In this respect, the study is expected to serve as a resource for future poetic analyses.

Anahtar Kelimeler

• Ahmet Muhip Dıranas
• poetry
• oxymoron
• contrast
• harmony

Kaynakça

1. Açıkgöz, N. (2012). ‘Müştemilü’z-zıddeyn’ veya ‘oksimoron’. Türk Edebiyatı Aylık Fikir ve Sanat Dergisi, 464, 65-67.
2. Babacan, İ. (2010). Klâsik Türk Şiirinin Son Baharı Sebk-i Hindî (Hint Üslûbu). Akçağ Yayınları.
3. Büyükmatür, F. C. (2017). Şairlik Yönüyle Sedat Umran. Yüksek lisans tezi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.
4. Candar, S. S. (2002). Ahmet Muhip Dıranas ve Şiirleri Üzerine Bir Araştırma. Yüksek lisans tezi. Mimar Sinan Üniversitesi.
5. Coşkun, M. (2014). Sözün Büyüsü Edebî Sanatlar (Edebî Sanatlar Üzerine Mukayeseli Bir Araştırma). Dergâh Yayınları.
6. Cove, R. (2024). Oksimoron nedir?/Tanım ve örnekler. https://www.scribbr.com/rhetoric/oxymoron/. Erişim Tarihi: 10.05.2026.
7. Çağlayan, A. (2019). İkinci Yeni Şiirinde Örneklerle Oksimoronun Yapısal ve Anlambilimsel Özellikleri. Yüksek lisans tezi. Giresun Üniversitesi.
8. Çelik, E. (2010). Ahmet Muhip Dıranas’ın hayatı, edebî kişiliği ve eserleri. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, XCVIII(702), 1210-1214.

9. Çeri, B. (Ed.) (2013). Ahmet Muhip Dıranas. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
10. Deger, M. B. (2022) Sebk-i Hindî’de Oksimoron Nâilî, Fehîm-i Kadîm, Neşâtî ve Şeyh Galîb Divanları. Sonçağ Akademi.
11. Dıranas, A. M. (1982). Şiirler Ahmet Muhip Dıranas -Yaşam Öyküsü, Sanatçı Kişiliği ve Tüm Şiirleri-. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
12. Dıranas, A. M. (2000). Yazılar. (Münire Dıranas, yay.haz.). YKY.
13. Flayih, R. M. (2009). A linguistic study of oxymoron. Journal of Kerbala University, 7(3), 30-40.https://www.researchgate.net/publication/308633041_A_Linguistic_Study_of_Oxymoron. Erişim Tarihi: 09.05.2026.
14. Girard, R. (2007). The passionate oxymoron in Romeo and Juliet. Actes des congrès de la Société française Shakespeare. 25, 41-56. https://journals.openedition.org/shakespeare/1035. Erişim Tarihi: 09.05.2026. https://doi.org/10.4000/shakespeare.1035.
15. Güngör, A. (2015). İkirciklem (Oxymoron) Uyumsuzluğun uyumu. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(23), 102-121. https://doi.org/10.17498/kdeniz.20037
16. Gür, Â. (2007). Ahmet Muhip Dıranas Hayatı-Eserleri-Sanatı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
17. İsi, H. (2016a). Eski Türkçeden Eski Anadolu Türkçesine oksimoron örnekleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(45), 135-153.
18. İsi, H. (2016b). Yapı ve Tür Bakımından Oksimoron (Modern Türk Şiiri Örnekleri Bağlamında Dil İncelemesi). Yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi.
19. Karaalioğlu, S. K. (1983). Ansiklopedik Edebiyat Sözlüğü. İnkılâp ve Aka Kitabevleri.
20. Kaya, A. (2023). Ahmet Muhip Dıranas’ta Saf Şiir Anlayışı. Yüksek lisans tezi, Siirt Üniversitesi.
21. Kırcı, M. (1997). Ahmet Muhip Dıranas Hayatı-Fikirleri-His Dünyası. Akçağ Yayınları.
22. Lederer, R. (1990) Oxymoronology. Word Ways, 23(2). http://www.fun-with-words.com/oxym_oxymoronology.html. Erişim Tarihi: 09.05.2026.
23. Malewitz, R. (2020). Oksimoron nedir?. Oregon Eyalet Üniversitesi İngiliz Edebiyatı Terimleri Rehberi, Oregon Eyalet Üniversitesi. https://liberalarts.oregonstate.edu/wlf/what-oxymoron. Erişim Tarihi: 11.05.2026.
24. Mayor, M. (Ed.) (2010). Longman Dictionary of Contemporary English. Pearson Education Limited.
25. Miyasoğlu, M. (2013). Ahmet Muhip Dıranas’ın sanatçı portresi. B. Çeri (Ed.), Ahmet Muhip Dıranas (s. 45-65). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
26. Öz, E. (1980). Dıranas’la 1962 yılında. Milliyet Sanat Dergisi, 7, 47-55.
27. Özçalışkan, E. (2006). Ahmet Muhip Dıranas’ın Söz Varlığı. Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi.
28. Scopa, S. (2017). Oksimoron. https://www.litcharts.com/literary-devices-and-terms/oxymoron. Erişim Tarihi: 10.05.2026.
29. Shen, Y. (1987). On the structure and understanding of poetic oxymoron. Poetics Today, 8(1), 105-122. https://www.academia.edu/20879202/On_the_Structure_and_Understanding_of_Poetic_Oxymoron. Erişim Tarihi: 09.05.2026.
30. Şentürk, S. (2009). ‘Türk şiirinde mutlu bir rastlantı’ Ahmet Muhip Dıranas. Milliyet Kitap, 42, 4-6.
31. Türk Dil Kurumu Sözlüğü. https://sozluk.gov.tr/?ara=paradoks.
32. Ural, O. (1982). Ahmet Muhip Dıranas -Yaşam öyküsü-. Şiirler Ahmet Muhip Dıranas -Yaşam Öyküsü, Sanatçı Kişiliği ve Tüm Şiirleri- (s. 5-7). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
33. Yaylaçiçeği, E. ve Erenoğlu Ataizi, A. D. (2025). Sinemada oksimoron. Culture and Civilization, 8, 49-69. https://doi.org/10.62425/culture.1655026
34. Yivli, O. (2005). Ahmet Muhip Dıranas’ın Şiiri. Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
35. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/oksimoron.
36. https://tr.wikipedia.org/wiki/Oksimoron.