РУССКИЙ ТЮРЕМНЫЙ ЖАРГОН КАК СОЦИОЛЕКТ: СОЦИОЛИНГВИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ
Öz
Язык неразрывно связан с обществом, и социальные изменения отражаются на языковых структурах, что явно проявляется в жаргонах — разновидностях социолекта. В работе в социолингвистическом аспекте анализируются функционально-семантические категории, лексико-семантические и структурно-словообразовательные особенности, а также социальные функции тюремного жаргона — особого вида уголовного жаргона. Термин «феня» рассматривается как историко-социокультурное обозначение уголовно-тюремной речевой традиции. Рассмотрены предпосылки формирования фени, контексты ее функционирования в пенитенциарной среде, и взаимосвязь с культурными нормами. Анализируемые лексические единицы являются не только средствами коммуникации, но и социальными индикаторами, отражающими групповую идентичность, иерархию, солидарность в закрытом сообществе. На основе качественного подхода применен метод анализа документов лексикографических источников. Эмпирический материал включает 16 лексических единиц, отобранных из специализированных словарей и проанализированных описательным, семантическим и социолингвистическим методами. Результаты показывают, что тюремный жаргон использует метафоризацию, расширение значения и аббревиацию, выполняя функцию кодированной системы внутригрупповой коммуникации и отражая социальную структуру пенитенциарной среды. Актуальность исследования обусловлена недостатком в турецкой научной периодике комплексных работ по данной теме. Работа вносит вклад в социолингвистику, взаимосвязь языка и культуры, а также коммуникативных особенностей криминальной субкультуры. Результаты исследования могут послужить основой для будущих изысканий в области лингвистики, социологии, культурологии, переводоведения и сравнительной социолингвистики.
Anahtar Kelimeler
SOSYOLEKT OLARAK RUS HAPİSHANE JARGONU: TOPLUMDİLBİLİMSEL ANALİZ
Öz
Dil ve toplum karşılıklı bir ilişki içerisindedir ve toplumsal değişimler, sosyolektlerin bir türü olan jargonlar başta olmak üzere, dilsel yapılara yansır. Bu çalışmada, suç jargonunun bir türü olan hapishane jargonunun işlevsel-anlamsal kategorileri, leksik-anlamsal ve yapısal-biçimbilimsel özellikleri ile toplumsal işlevleri toplumdilbilimsel bir perspektiften incelenmektedir. “Fenya” terimi, suç ve hapishane konuşma geleneğiyle ilişkili tarihsel ve sosyo-kültürel bir adlandırma olarak ele alınmaktadır. Araştırmada fenyanın oluşumu, hapishane ortamındaki kullanım bağlamları ve kültürel normlarla ilişkisi incelenmektedir. İncelenen leksik birimler yalnızca birer iletişim aracı değil, kapalı bir topluluk içinde grup kimliğini, hiyerarşiyi ve dayanışmayı yansıtan toplumsal göstergelerdir. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde, leksikografik kaynaklara dayalı doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Ampirik materyal, özel sözlüklerden seçilen ve betimsel, semantik ve toplumdilbilimsel yöntemlerle incelenen 16 leksik birimden oluşmaktadır. Bulgular; metaforlaşma, anlam genişlemesi ve kısaltmanın, hapishanenin sosyal yapısını yansıtan kodlanmış bir grup içi iletişim sistemi işlevi gördüğünü göstermektedir. Türk akademik literatüründeki kapsamlı çalışma eksikliğini gideren bu araştırma; toplumdilbilime, dil-kültür etkileşimine ve suç alt kültürünün iletişimsel özelliklerine katkı sağlayarak dilbilim, sosyoloji, kültürbilim, çeviribilim ve karşılaştırmalı toplumdilbilim alanlarındaki gelecekteki çalışmalar için bir temel oluşturmaktadır.
Anahtar Kelimeler
RUSSIAN PRISON JARGON AS A SOCIOLECT: A SOCIOLINGUISTIC ANALYSIS
Öz
Language and society exist in a reciprocal relationship, and social changes are reflected in linguistic structures, particularly in jargon as a sociolect. This study analyzes functional-semantic categories, lexical-semantic, and structural-derivational features, as well as social functions of prison jargon, a type of criminal jargon, from a sociolinguistic perspective. The term “fenya” is a historical and sociocultural designation associated with the criminal-prison speech tradition. The study examines the formation of fenya, its contexts of use within the penitentiary environment, and its relationship with cultural norms. The analyzed lexical units serve not merely as communicative tools but as social indicators reflecting group identity, hierarchy, and solidarity within a closed community. Within a qualitative approach, this study employs document analysis of lexicographical sources. The empirical material includes 16 lexical units selected from specialized dictionaries and analyzed using descriptive, semantic, and sociolinguistic methods. The findings indicate that metaphorization, semantic extension, and abbreviations serve as an encoded intra-group communication system reflecting the penitentiary social structure. Addressing the scarcity of comprehensive studies in Turkish academic periodicals, this research contributes to sociolinguistics, language-culture interaction, and the communicative features of the criminal subculture, providing a foundation for future studies in linguistics, sociology, cultural studies, translation, and comparative sociolinguistics.
Anahtar Kelimeler
