CEVDET KUDRET’İN SÜLEYMAN’IN DÜNYASI ÜÇLEMESİNDE OTOBİYOGRAFİNİN VE TOPLUMSAL YAŞAMIN İZDÜŞÜMÜ

Öz

Cevdet Kudret’in Süleyman’ın Dünyası adlı nehir romanı Sınıf Arkadaşları, Havada Bulut Yok ve Karıncayı Tanırsınız adlı üç kitaptan oluşur. Yazar romanları gerçek yaşamındaki gözlemlerinden yola çıkarak kaleme aldığını belirtir. Bu sebeple asıl adı Süleyman Cevdet olan yazarının hayatından izler taşıyan Süleyman’ın Dünyası, otobiyografik roman serisidir, denilebilir. Romanlar sadece Cevdet Kudret’in yaşamından izler taşımakla kalmaz, I. ve II. dünya savaşlarının yaşandığı dönemlerin toplumsal hayatına da ışık tutar. Bu çalışmada, Cevdet Kudret’in adı geçen romanları Philippe Lejeune’ün “otobiyografik sözleşme” ve George Lukacs’ın “Tipiklik” kuramları ışığında değerlendirilmiştir. Çalışmanın ilk bölümlerinde gerçeklik ve roman sanatı arasındaki ilişki irdelenmiştir. Ardından metin analizi yöntemiyle Cevdet Kudret’in romanlarının başkahramanına kendi adını vermesinden başlamak üzere ailesinin başına gelenler, bazı önemli toplumsal olaylar ışığında yazarın anıları, mektupları, söyleşileri, hakkında yazılanlar ve denemeleri dikkate alınarak onun gerçek yaşamından izler sürülmüş, elde edilen aynîlikler ve benzerlikler Lejune ve Lukacs’ın bakış açılarıyla değerlendirilmiştir. Buna göre Cevdet Kudret’in üç romanının Lejune’ün penceresinden bakıldığında şahsi hayatına ışık tutan otobiyografik bir eser niteliği kazanırken; Lukacs’ın penceresinden bakıldığında ise Süleyman’ın toplumsal bir “tip”i temsile dönüştüğü ve romandaki diğer kahramanların birer “tip”i temsil ettiği belirlenmiştir. Böylece romanın, dönemin toplum hayatına ışık tutan toplumcu ve gerçekçi bir belge niteliği kazandığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Cevdet Kudret
• Süleyman’ın Dünyası
• otobiyografi
• Philippe Lejeune
• George Lukacs

THE PROJECTION OF AUTOBIOGRAPHY AND SOCIAL LIFE IN CEVDET KUDRET’S TRILOGY SÜLEYMAN’IN DÜNYASI

Öz

Cevdet Kudret’s trilogy Süleyman'ın Dünyası (Süleyman’s World)—comprising Sınıf Arkadaşları (Classmates), There is Havada Bulut Yok (No Cloud in the Sky), and Karıncayı Tanırsınız (You Know the Ant)—is an autobiographical series rooted in the author's own life experiences. Bearing the real name Süleyman Cevdet, the author mirrors his personal identity through the protagonist while capturing the broader social landscape between the First and Second World Wars. This study evaluates the series through Philippe Lejeune’s “autobiographical pact” and Georg Lukács’s concept of “typicality.” The initial sections of the study scrutinize the relationship between reality and the art of the novel. Next, traces of Cevdet Kudret’s real life are tracked, ranging from the protagonist bearing his name to his family’s tribulations. This exploration is conducted through a careful analysis of the author’s memoirs, letters, interviews, essays, and the secondary literature written about him in relation to major social developments. The resulting identities and correspondences are thus evaluated using Lejeune and Lukács’s theoretical frameworks. Consequently, it is observed that when analyzed through Lejeune’s framework, Kudret’s trilogy functions as an autobiographical work that sheds light on his personal life; whereas, through Lukacs’s perspective, it acquires the status of a socialist-realist document that illuminates the social life of the period through the “types” it portrays.

Anahtar Kelimeler

• Cevdet Kudret
• Süleyman’ın Dünyası
• Autobiography
• Philippe Lejeune
• George Lukacs

Kaynakça

1. Akarkan, S. (2026). Öz yaşam öyküsü üzerine çalışan bir kuramcı: Philippe Lejeune. STAD Sanal Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 10(2), 29-39. https://izlik.org/JA88HZ72MX
2. Andı, M. F. (2013). Roman ve hayat. Hat Yayınevi.
3. Arslan, O. (2019). Cevdet Kudret Solok’un öykü ve romanlarında yoksulluk ve İkinci Dünya Savaşı’nın etkileri [Yayımlanmamış Yüksel Lisans Tezi]. Bitlis Eren Üniversitesi.
4. Balık, M. (2016, 28-30 Nisan). Biyografiden romana, romandan yaşama: Cevdet Kudret’in Sınıf Arkadaşları’nda toplumsal belleği okumak. [Bildiri Sunumu]. Bartın Üniversitesi Uluslararası Edebiyat ve Toplum Sempozyumu, Bartın, Türkiye.
5. Başaran, M. (2007). Yazın öğretmeni Süleyman ya da sesini kuşaklara ulaştıran eğitimci. (A. Özyalçıner, Haz.) Evrensel Basım Yayın, 94-96.
6. Bodur, N. (2025). Her dizede bir iz: Gülten Akın’ın şiirlerinde otobiyografik söylem. Gazi Türkiyat, 37, 207-230. https://doi.org/10.65007/gaziturkiyat.1630238
7. Cuddon, J. A. (2013). A dictionary of literary terms and literary theory. Oxford Wıley-Blackwell.
8. Çapar, M. & Alpaslan, S. (2025). Vedat Nedim Tör’ün Resim Öğretmeni romanı üzerinden sanatçı Cemal Bingöl’ün eğitimci kimliği. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi (UDEKAD), 8 (3), 1004-1020. DOI: https://doi.org/10.37999/udekad.1667970

9. Çetin, N. (2011). Roman çözümleme yöntemi. Öncü Kitap.
10. Çetindaş, D. (2016). Türk edebiyatında biyografik anlatı ve romanlar. Kesit Yayınları.
11. Dervişoğlu, E. (2007). Cevdet Kudret ve Süleyman’ın Dünyası. Edebiyatın Ağır İşçisi Cevdet Kudret. (A. Özyalçıner, Haz.). Evrensel Basım Yayın, 157-164.
12. Gut, E. (2018). Şiire adanmış bir yaşam: Cahit Sıtkı Tarancı’nın şiirlerinde otobiyografik izler. Hars Akademi, 1(2), 201-216. https://izlik.org/JA53DJ34AZ
13. Gündoğan, H. (2021). Millî Mücadele’nin gölgesinde yazılmış iki şiir ve bir dostluğun hikâyesi. 100. yılında İstiklâl Marşımızı ve Millî Şairimiz Mehmet Âkif Ersoy’u anlamak, Türk Eğitim-Sen Genel Merkezi Yayınları, 465-490.
14. Kaplan, M. (2012). Nesillerin ruhu. Dergâh Yayınlar.
15. Kudret, C. (1928). Edebiyatta inkılap, Servet-i Fünûn, 29 Mart 1928, C. 63, nr. 1650/176, s. 307.
16. Kudret, C. (1976). Karıncayı tanırsınız. İnkılap ve Aka Basımevi.
17. Kudret, C. (1977). Bir bakıma. İnkılap ve Aka Basımevi.
18. Kudret, C. (1998). İhsan benimle çalışır mısın?. İnkılap Kitabevi.
19. Kudret, C. (2006). Havada bulut yok. Evrensel Basım Yayın.
20. Kudret, C. (2006a). Sınıf arkadaşları. Evrensel Basım Yayın.
21. Kudret, C. (2016). Karıncayı tanırsınız. Evrensel Basım Yayın.
22. Kudret, İ. & İnci, H. (1995). Cevdet Kudret’e mektuplar. Ümit Yayınevi.
23. Kudret, İ. & Kabacalı, A. (1993). Cevdet Kudret’e saygı. Kültür Bakanlığı Yayınları.
24. Kudret, İ. (2007). Yaşam öyküsü. Edebiyatın ağır işçisi Cevdet Kudret. (A. Özyalçıner, Haz.). İstanbul: Evrensel Basım Yayın, s. 23-28.
25. Lejeune, P. (1989). On autobiography. Universty of Minnesota Press.
26. Lukacs, G. (1977). Avrupa gerçekliği. (M. H. Doğan Çev.). Payel.
27. Narlı, M. (2009). Otobiyografi ve roman / otobiyografik roman. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 4 /1-I Winter, 901-909. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.568
28. Nesin, A. (2007). Türkiye’yi taşıyan atlas: Cevdet Kudret. Edebiyatın ağır işçisi Cevdet Kudret. (A. Özyalçıner, Haz.). Evrensel Basım Yayın, 116-120.
29. Özbakır, İ. (2026). Kanonik otobiyografiden otokurgusal anlatıya: Demir Özlü’nün İthaka’ya yolculuk romanında özdeşlik ve kurgu. Türk Folklor Araştırmaları/Turkish Folklore Research journal. 2026-I. Sayı/No: 372, 64-90. DOI: 10.61620/tfa102
30. Özbayrak, M. (2020). Halide Nusret Zorlutuna ve şiirlerinde otobiyografi. Hars Akademi, 3(5), 28-50. https://izlik.org/JA87KP68ZX
31. Said, E. (2010). Joseph Conrad ve otobiyografide kurmaca. (F. B. Aydar, Çev.). Agora Kitaplığı. Stendhal, H. B. (2005). Kırmızı ve siyah. (Celal Öner, Çev.). Oda Yayınları.
32. Stevick, P. (2010). Roman teorisi. (S. Kantarcıoğlu, Çev.). Akçağ.
33. Türk, E. B. (2016). Hasan İzzettin Dinamo (roman – otobiyografi). Serander Yayınevi.
34. Türk, E. B. (2016, 28 Eylül-1 Ekim). Erzincan’ın derin sesi: Cemal Süreya’nın şiirlerinde otobiyografik izler. Uluslararası Erzincan Sempozyumu [Bildiri Sunumu]. Erzincan, Türkiye.
35. Türk, H. (2019). Cevdet Kudret Solok. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/solok-cevdet-kudret
36. Türk, H. (2020). Yedi meşaleciler ve meşale dergisi. Paradigma Akademi Yayınevi.
37. Türk, H. (2024). Çağdaş Türk şiiri tarihi. Hars Akademi Yayınevi.
38. Üçler, F. (2023). Türk edebiyatında otobiyografik roman (1860- 2000) [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi.
39. Yazıcı, N. (2006). Türk edebiyatında otobiyografi. Türkbilig, 7(11), 189-217. https://izlik.org/JA82AE89YR