Okul Yöneticilerinin Yetki Kullanma Sürecinde Yaşadıkları Sorunlar ve Çözüm Yolları

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 1, 1 - 27, 30.04.2025

Aysun Yüksel Başar , Adem Bayar

https://doi.org/10.32960/uead.1481729

Öz

Bu araştırmanın amacı, okul müdürlerinin yetki kullanma sürecinde yaşadıkları sorunları incelemek ve bu sorunlara yönelik olası çözüm yollarını ortaya koymaktır. İlgili araştırma nitel araştırma çerçevesinde olgubilim deseniyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu 2023-2024 eğitim öğretim yılında Samsun ili Havza ve Ladik ilçelerinde farklı okul türlerinde görev yapan 13 okul müdüründen oluşmaktadır. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemi doğrultusunda maksimum çeşitlilik örnekleme tekniğiyle belirlenmiştir. Araştırmanın verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Veriler, betimsel analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Buna göre katılımcılar, yetki kavramını sorumluluk, güç, görev, inisiyatif, hak, avantaj, doğru karar alma ve iletişim olarak ifade etmişlerdir. Katılımcılar, yetki kullanımını etkileyen unsurları kanun, yönetmelik ve mevzuatlar, öğretmenler, veliler, öğrenciler, ikili ilişkiler, üst makamlar, psikolojik durum ve eğitim yetersizliği olarak ifade etmişlerdir. Katılımcılar, yetki kullanma sürecinde yaşadıkları sorunları ve çözüm yollarına ilişkin olarak öğretmen kaynaklı, veli ve öğrenci kaynaklı, mesleki sorumluluklardan kaynaklı, üst birim kaynaklı (Milli Eğitim Bakanlığı, Milli Eğitim Müdürlüğü…), eğitim politikaları ve mevzuat kaynaklı, ekonomik kaynaklı, psikolojik ve sosyolojik kaynaklı olarak belirtmişlerdir. Araştırmaya göre okul müdürlerinin göreve başlamadan önce eğitim yöneticiliği konusunda eğitim alması, görev esnasında yönetim yeterliklerini ve kendilerini geliştirmeleri adına hizmet içi eğitimler verilmesi, yasa ve yönetmeliklerle okul müdürlerinin yetkilerinin esnetilmesi, okul yönetiminde üstlendikleri rol ve görevlerin çok fazla olması sebebiyle özlük ve ekonomik haklarında iyileştirmelere gidilmesi, mesleki sorumlulukların fazla olması sebebiyle idari kadroların çoğaltılması, ekonomik olarak okullara daha fazla ödenek gönderilmesi ve bu ödeneklerin kullanılmasının esnetilmesi gibi önerilere ulaşılmıştır. Sonuç olarak, okul yöneticilerinin yetki kullanma sürecinde birçok sorun yaşadıkları ve sorunların çözümüne yönelik yapılması gereken çalışmalar olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Okul müdürü , yetki , yönetim

Etik Beyan

Bu araştırma, Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Etik Kurulu’nun 16/11//2023 tarihli 161765 sayılı kararı ile alınan izinle yürütülmüştür.

Challenges and Solutions Faced by School Administrators in the Process of Exercising Authority

Öz

The aim of this research is twofold: 1) to explore the challenges experienced by school administrators in the process of exercising their authority and 2) to address possible solutions to these problems. The relevant study was conducted within the qualitative research framework using a phenomenological research design. The study group of this research consisted of 13 school principals serving in different types of schools in the Havza and Ladik districts of Samsun province during the 2023-2024 academic year. The study group was determined through purposeful sampling using the maximum diversity sampling technique. The data for the research was collected through a semi-structured interview form. The data was analyzed using the descriptive analysis technique. According to the findings, the participants expressed the concept of authority as responsibility, power, duty, initiative, right, advantage, correct decision-making, and communication. The participants identified features influencing the exercise of authority as laws, regulations, and legislation; teachers; parents; students; interpersonal relationships; higher authorities; psychological conditions; and educational inadequacy. The participants specified problems experienced in the process of exercising authority and solutions related to teacher-related issues, parent and student-related issues, professional responsibilities, superior unit-related issues (Ministry of National Education, National Education Directorate, etc.), educational policies and legislation-related issues, economic-related issues, and psychological and sociological issues. According to the research findings, the researchers got some recommendations. These are providing education for school principals in educational administration before taking office, offering in-service training during their tenure to improve their administration competencies, relaxing the powers of school principals through laws and regulations, improving personal and economic rights due to the excessive roles and responsibilities in school administration, increasing administrative staff due to the high professional responsibilities, sending more funds to schools economically, and allowing flexibility in the use of these funds. In conclusion, it can be stated that school administrators face many challenges in the process of exercising their authority, and there is a need for studies to address these challenges.

Anahtar Kelimeler

Administration , authority , school principal.

Kaynakça

• Acuner, S., & Sallan, S. (1993). Türk kamu yönetiminde kadınlar. Amme İdaresi Dergisi, 26(3), 77-92
• Açıkalın, A. (1994). Teknik ve toplumsal yönleriyle okul yöneticiliği (4. Baskı). Ankara: Pegem Yayınları.
• Ada, Ş., & Küçükali, R. (2009). Türk eğitim sistemi ve okul yönetimi. Anı Yayıncılık.
• Ağaoğlu, E. (2008). Sınıf yönetimi ile ilgili genel olgular. Z. Kaya (Ed.). Sınıf Yönetimi (s. 1-42). Pegem Akademi.
• Alpugan, O., Demir, M. H., Oktay, M., & Üner N. (1995). İşletme ekonomisi ve yönetimi (4. Baskı). Beta Yayınları.
• Altınışık, S. (1995). Kadın öğretmenlerin okul müdürü olmasının engelleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 3(3), 333-334.
• Arıkan, S. (2003). Kadın yöneticilerin liderlik davranışları ve bankacılık sektöründe bir uygulama. Gazi Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 5(1), 1-19.
• Aydın, M. (1994). Eğitim yönetimi (4. Baskı). Hatiboğlu Yayınları.
• Aytürk, N. (2003) Yönetim sanatı; başarılı yönetim ve yöneticilik teknikleri. Yargı yayınevi.
• Barnard, C. I. (1976). The functions of the executive. Harvard University Press.
• Bozkurt, Ö., Sezen, S., & Ergun, T. (2008). Kamu yönetimi sözlüğü. Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayını.
• Bursalıoğlu, Z. (1979). Eğitim yönetiminde teori ve uygulama. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları.
• Bursalıoğlu, Z. (1995). Bilgi toplumunun doğuşu ve yönetimi. Eğitim Yönetimi, 1(1), 43-46.
• Bursalıoğlu, Z. (2013). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış (18. Baskı). Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Cemaloğlu, N., & Gülcan, M. G. (Eds.) (2018). Kuramdan uygulamaya okul yönetimi. Pegem Akademi.
• Creswell, J. W. (1998). Qualitative Inquiry and Research Design, Choosing Among Five Traditions, Thousand Oaks, CA: Sage, 47-50.
• Çelik, V. (2002). Okul kültürü ve yönetimi. Pegem Yayıncılık.
• Çelikten, M. (2004). Okul müdürü koltuğundaki kadınlar: Kayseri ili örneği. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(17), 91-118.
• Dawson, C. (2002). Practical research methods: A user-friendly guide to mastering research techniques and projects. How to books Ltd.
• Demirtaş H., & Güneş. H. (2002). Eğitim yönetimi ve denetimi sözlüğü. Anı Yayıncılık.
• Derdiman, R. C., & Uysal, Y. (2014). Türk kamu yönetiminde yetki devri. Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(27), 251-277.
• Drucker, P. F. (1996). Yeni gerçekler. (çev. B. Karanakçı). Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Edward, P. (2000). The Roles and Responsibilities of Effective School Principals. https://research.library.mun.ca/1531/3/Edwards_PaulG.pdf adresinden ulaşılmıştır.
• Erdoğan, İ. (2000). Okul yönetimi ve öğretim liderliği. Sistem Yayıncılık.
• Eren, E. (2022). Yönetim ve organizasyon. Beta Yayıncılık.
• Ertürk, M. (2000). İşletmelerde yönetim ve organizasyon (3. Baskı). Betaş Yayınları.
• Gül, İ. (2013). Türk eğitim sistemi ve okul yönetimi. (2. Baskı). Ceylan Ofset.
• Gümüşeli, A. İ. (2001). Çağdaş okul müdürünün liderlik alanları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 28(28), 531-548.
• Gürsel, M. (2003). Okul yönetimi. Eğitim Kitabevi.
• Hicks, G. H. (1979). Örgütlerin yönetimi: Sistemler ve beşerî kaynaklar açısından. (Çev. O. Tekok ve diğerleri). Tuhan Kitabevi.
• Hoşgörür, V., & Arıkan, P. A. (2017). Okul yöneticilerinin öz-yeterlikleri ile yetki kullanım kaygıları arasındaki ilişki. Researcher: Social Science Studies, 5(4), 827-850.
• Ilgar, L. (2005). Eğitim yönetimi, okul yönetimi, sınıf yönetimi (3. Baskı). Beta Yayınları.
• Karagöz, B. K. (2006). Okul yöneticilerinin yönetim süreçleri açısından karşılaştıkları problemler [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi.
• Karahan, M. (2019). İlköğretim okulu yöneticilerinin yetki kullanımında ve yetki devrinde yaşadıkları sorunlar (Kars ili örneği). Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(3), 345-380.
• Keser, Z., & Gedikoğlu, T. (2008). Ortaöğretim okul müdürlerinin yetki ve sorumluluklarını kullanma derecelerinin belirlenmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 5(2), 1-23.
• Kirk, J., & Miller, M. L. (1986) Reliability and validity in qualitative research. Beverly Hills, CA: Sage.
• Kocabaş, İ. & Karaköse, T. (2009). Ethics in school administration. African Journal of Business Management, 3(4), 126-130.
• Köse, E. (2010). Bilimsel araştırma modelleri. R. Y. Kıncal (Ed.). Bilimsel Araştırma Yöntemleri İçinde (s. 97-120). Nobel Yayın Dağıtım.
• Küçük, E. K. (2022). Okul müdürlerinin bilgi yönetim süreç yeterlikleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi.
• Lashway, L. (2001). New standarts and accountability: Will rewards and sanctions motive American’s schools to peak performance? Eric Publications. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED453589.pdf adresinden ulaşılmıştır. MacMillan, J. H. (2004). Educational research fundamentals for the consumer (4th ed.). Pearson Education Inc.
• Myers, M. (2000). Qualitative research and the generalizability question: Standing firm with proteus. The Qualitative Report, 4(3).
• Okutan, M. (1995). Okul yönetiminde rehberlik hizmetleri ve gençlik sorunları. Eğitim Araştırmaları.
• Okutan, M. & Kahveci, A. (2012). İlköğretim okul müdürlerinin genel öz yeterlik inançlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Rize Örneği). Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(1), 27-42.
• Öktem, Ü. (2005). Fenomenoloji ve Edmund Husserl'de apaçıklık (evidenz) problem. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 45(1), 27-55.
• Özdayı, N. (2001). Eğitim yöneticilerinin yetki devri ile kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin verimlilik açısından değerlendirilmesi. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 13, 151-164.
• Özdemir, M. (2018). Eğitim yönetimi, alanın temelleri ve çağdaş yönelimler. Anı Yayıncılık.
• Özer, M. A. (2010). Verimli örgüt yönetimi için zaman yönetimi. Çimento İşveren, 1(24), 16-3
• Patton, M. Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods. SAGE Publications, inc.
• Patten, M. L. (2010). Proposing empirical research: A guide to the fundamentals. Pyrczak Publishing.
• Saban, A. (2000). Öğrenme öğretme süresi, yeni teori ve yaklaşımlar. Nobel Yayıncılık.
• Sayılır, H. (2020). Ortaokullardaki örgüt kültürü tipleri ve okul müdürlerinin yetki kullanımı algılarına ilişkin görüşleri: Karma yöntem (Sivas ili örneği) [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Sönmez, N. (2010). Okul yöneticilerinin görev alanlarına yönelik yetki kullanımında karşılaştıkları sorunlar ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Sönmez, V. & Alacapınar, F. G. (2011). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
• Şahin, C. (2011). Okul yöneticilerinin yönetici kaygı düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 12(4), 143-161.
• Şahin, Y. (2010). Yönetim bilimi ve Türk kamu yönetimi. Murathan Yayınevi.
• Şimşek, Ş. (2002). Yönetim ve organizasyon. Günay Yayınevi.
• Şişman, M. (2011). Öğretim liderliği (3. Baskı). Pegem Akademi.
• Tanrıöğen, A. & Yücel, Z. (2007). İlköğretim okulu yöneticilerinin yetki kullanımı sürecinde yaşadıkları sorunlar. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(21), 55-66.
• Taymaz, H. (1995). Okul yönetimi. Saypa Yayınları.
• Taymaz, H. (2011). Eğitim sisteminde teftiş: Kavramlar, ilkeler ve yöntemler. Pegem Akademi Yayınları.
• Tofur, S. & Yıldırım, R. (2021). Okul müdürlerinin okul yönetim süreçleriyle ilgili görüşlerinin incelenmesi (Demirci ilçesi örneği). Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 78.
• Tok, T. N., & Yalçın, N. (2017). Okul yöneticileri gözünden kadin okul yöneticileri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 353-366.
• Turan, S., & Ebiçoğlu, N. (2002). Okul müdürlerinin liderlik özelliklerinin cinsiyet açısından değerlendirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 31, 444-458.
• Usta, M. E. & Boğa, F. (2021). Okul yöneticilerinin okul yönetiminde yaşanan sorunlara ilişkin görüşleri. Harran Maarif Dergisi, 6(1), 18-49.
• Üysal, Ü., Kaya, M., Emeksiz, B. & Kaya, H. (2023). Okul yönetiminde karşılaşılan sorunlar ve okul yöneticilerinden sorunlara çözüm önerileri. Journel Of Social, Humanities and Administrative Sciences, 9(68), 3421-3427.
• Weber, M. (2005). Bürokrasi ve otorite. (Çev. Ö. Ozankaya). Cem Yayınevi.
• Wells, R. G. (1993). Yetki devri. (Çev. V. Üner). Rota Yayınevi
• Yaşar, N. (2014). Şanlıurfa il merkezinde görev yapan okul müdürlerinin yetki kullanımında yaşadıkları kaygılar [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Zirve Üniversitesi.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2000). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yücedağ, F., & Günbayı, İ. (2016). Eğitim yöneticiliğinden ayrılmış kadınların yaşadığı sorunlara ilişkin görüşleri: Fenomenolojik bir araştırma. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(4), 86-99.
• İnternet Kaynakları
• Erzurum’da eğitimci darp edildi. (2023, 13 Ocak). Erzurum pusula gazetesi. https://www.gazetepusula.net/erzurumda-egitimci-darp-edildi/314084/ adresinden alınmıştır. Erişim Tarihi: 2 Kasım 2023.
• G. hedef gösterdi, okul müdürü ve öğretmen görevden alındı. (2023, 20 Haziran). Birgün gazetesi. https://www.birgun.net/haber/gokcek-hedef-gosterdi-okul-muduru-ve-ogretmen-gorevden-alindi-446909 adresinden alınmıştır. Erişim Tarihi: 1 Kasım 2023.
• Kadın öğretmen müdüre sandalye fırlattı! (2020, 15 Aralık). Habertürk. https://www.haberturk.com/ adresinden alınmıştır. Erişim Tarihi: 1 Kasım 2023.
• Morgül, T. (2014), Delegasyon- Yetki Devri-, http://www.academia.edu/6089956/ Delegasyon_Yetki_Devri. Erişim Tarihi: 7 Ocak 2024.