Ev Temelli Montessori Uygulamalarının Otizmli Çocuk ve Ebeveyn Davranışı Üzerine Etkililiğinin İncelenmesi-Eylem Araştırması
Öz
Bu araştırma, ev temelli Montessori uygulamalarının otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı almış çocuğun davranışları ile ebeveyn-çocuk etkileşimleri üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, karma yöntem deseniyle bütünleştirilmiş eylem araştırması modelinde tasarlanmıştır. Katılımcılar, Erzurum ilinde yaşayan, OSB tanısı almış 4-5 yaş aralığında iki çocuk ve onların birincil bakım ebeveynleridir. Veri toplama sürecinde nicel araçlar olarak Çocuk Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği-Türkçe Versiyonu (ÇDDÖ-TV), Ebeveyn Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği-Türkçe Versiyonu (EDDÖ-TV) ve araştırmacı tarafından, MEB tarafından açık kaynak olarak sunulan “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireyler İçin Destek Eğitim Programı” çalışma kitabının 4. Bölümünde yer alan “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireyler İçin Destek Eğitim Programı’nda Ölçme ve Değerlendirme” başlığı altında belirtilen testlerin birleştirilmesi ile oluşturulan Etkinlik Kontrol Listesi (EKL) kullanılmıştır. Nitel veriler ise video kayıtları, araştırmacı günlükleri ve yarı yapılandırılmış ebeveyn görüşmeleri aracılığıyla toplanmıştır. Uygulama süreci, 10 hafta boyunca haftada bir gün araştırmacı rehberliğinde, ardından ebeveynlerin tekrarladığı Montessori temelli “Duyu Eğitimi” ve “Günlük Yaşam Becerileri” etkinliklerden oluşmaktadır. Nicel veriler sonucunda, ev temelli Montessori uygulamalarının çocukta dikkat süresi, başlatma becerileri ve duygusal düzenleme alanlarında olumlu yönde değişimler sağladığı tespit edilmiştir. Ayrıca ebeveynlerin duyarlılık, yanıtlayıcılık ve etkileşim kalitesi puanlarında bir artış gözlenmiştir. Nitel veriler sonucunda ise, ebeveynlerin sürece ilişkin farkındalıklarının arttığını ve çocuklarıyla etkileşimlerinde daha yapılandırılmış ancak esnek bir yaklaşım benimsediklerini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları doğrultusunda, özel gereksinimli çocukların erken çocukluk dönemi eğitiminde ev temelli ve ebeveyn katılımlı Montessori uygulamalarının destekleyici bir müdahale olarak kullanılması önerilir.
Anahtar Kelimeler
Otizm spektrum bozukluğu , Montessori yöntemi , ev temelli eğitim , erken çocukluk eğtimi , özel eğitim
Kaynakça
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
- Baki, A., & Gökçek, T. (2012). Karma yöntem araştırmalarına genel bir bakış. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(42), 1-21.
- Baldridge, M. (2022). Using coaching strategies to support parents when promoting social communication in individuals with disabilities [Master's thesis, University of Kentucky]. UKnowledge.
- Bredekamp, S., & Copple, C. (Eds.). (1997). Developmentally appropriate practice in early childhood programs (Rev. ed.). National Association for the Education of Young Children.
- Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.
- Currie, J. (2001). Early childhood education programs. Journal of Economic Perspectives, 15(2), 213-238.
- Danner, N., & Fowler, S. (2015). Montessori and Non-Montessori Early Childhood Teachers’ Attitudes Towards Inclusion and Access. Journal of Montessori Research, 1(1), 1-15.
- Denzin, N. K. (2017). The research act: A theoretical introduction to sociological methods. Transaction Publishers.
- Derman, M. T., & Başal, H. A. (2010). Cumhuriyet’in ilanından günümüze Türkiye’de okul öncesi eğitim. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 269-289.