Deprem Korkusu Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirlik Kanıtlarının Lise Öğrencileri İçin İncelenmesi

Öz

Deprem korkusu bireylerin çeşitli psikolojik rahatsızlıklar yaşama olasılığını arttırmakta ve iyi oluşu olumsuz etkilemektedir. 2023 Maraş merkezli büyük depremin ardından Türkiye’de deprem korkusu ölçekleri uyarlama ve geliştirme çalışmaları hız kazanmış; ancak bu çalışmalar yetişkin gruplar için geçerlik ve güvenirlik kanıtları elde etmeye odaklanmıştır. Ergenlerin gelişimsel olarak korku ve özelde deprem korkusu bakımından risk altında olduğu düşünüldüğünde deprem korkusu yaşayan lise öğrencilerini tespit etmek, bu öğrencilere uygulanabilecek müdahale hizmetlerini planlamak ve değerlendirmek amacıyla, lise öğrencilerinin deprem korkusunu ölçme üzere bir ölçme aracına ihtiyaç olduğu görülmüştür. Bu araştırmada Deprem Korkusu Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik kanıtları 14-18 yaş aralığındaki 484 lise öğrencisinden oluşan bir grupta incelenmiştir. Verilerin toplanmasında Deprem Korkusu Ölçeği (DKÖ), Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği (DASS21) Türkçe Kısa Formu ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. DKÖ’nün yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin orijinaline uygun tek boyutlu ve yedi maddelik yapısı iyi uyum göstermiştir. Madde-toplam puan korelasyonları maddelerin iyi ayırt edebildiğine işaret eder düzeyde bulunmuştur. Ölçüt bağıntılı geçerlik kanıtı kapsamında DKÖ puanları ile DASS21’in toplam ve alt ölçek puanları arasında düşük ve orta düzeyde anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Cronbach's alpha katsayısı ve test-tekrar test sonucu elde edilen Pearson korelasyon katsayısı DKÖ’nün lise öğrencileri için güvenirlik kanıtlarına sahip olduğunu göstermiştir. Cinsiyete göre DKÖ puanlarını karşılaştırmak amacıyla yapılan bağımsız örneklem t-testi sonucunda kız öğrencilerin erkeklerden anlamlı düzeyde daha yüksek deprem korkusu puanları aldıkları görülmüştür. Sonuç olarak, çalışmada elde edilen bulgular, DKÖ’nün Türkiye’de lise öğrencilerinin deprem korkusu düzeylerini ölçmek amacıyla kullanılmak üzere geçerlik ve güvenirlik kanıtlarına sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Deprem Korkusu Ölçeği
• Geçerlik
• Güvenirlik
• Lise öğrencileri

Examining the Validity and Reliability Evidence of the Earthquake Fear Scale for High School Students

Öz

Fear of earthquakes increases the likelihood of individuals developing various psychological disorders and negatively impacts their well-being. Following the major 2023 earthquake centered in Maraş, research on the adaptation and development of earthquake fear scales in Turkey accelerated. However, these studies have primarily focused on obtaining validity and reliability evidence for adult groups. Considering that adolescents are developmentally at risk in terms of fear, particularly earthquake fear, it has become clear that a measurement tool is needed to assess earthquake fear among high school students. This would help identify those affected by such fear and guide the planning and evaluation of appropriate intervention services. In this study, the validity and reliability of the Earthquake Fear Scale were examined in a sample of 484 high school students aged 14 to 18. The Earthquake Fear Scale (EFS), the Turkish Short Form of the Depression Anxiety Stress Scale (DASS21), and a Personal Information Form were used in the data collection. Confirmatory factor analysis to assess the construct validity of the EFS revealed that the single-dimensional and seven-item structure, consistent with the original scale, demonstrated a good fit. Item-total score correlations indicated strong item discrimination. In terms of criterion-related validity, low to moderate significant relationships were found between EFS scores and the total and subscale scores of DASS21. The Pearson correlation coefficient from the test-retest result and Cronbach's alpha coefficient provided reliable evidence for the EFS’ consistency among high school students. The independent samples t-test comparing EFS scores by gender showed that female students had significantly higher earthquake fear scores than male students. In conclusion, the findings suggest that the EFS has valid and reliable evidence for measuring earthquake fear levels among high school students in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake Fear Scale
• Validity
• Reliability
• High school students

Kaynakça

1. Adagunodo, T. A. ve Sunmonu, L. A. (2015). Earthquake: A terrifying of all natural phenomena. Journal of Advances in Biological and Basic Research, 1(1), 4-11.
2. AFAD (2019). 2019 yılı doğa kaynaklı olay istatistikleri. https://afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Kurumsal-Raporlar/2019yilidogakaynakliolayistatistikleri.pdf
3. Ahern, J., Galea, S., Resnick, H., Kilpatrick, D., Bucuvalas, M., Gold, J. ve Vlahov, D. (2002). Television images and psychological symptoms after the September 11 terrorist attacks. Psychiatry: Interpersonal and Biological Processes, 65(4), 289–300. https://doi.org/10.1521/psyc.65.4.289.20240
4. Ahorsu, D. K., Lin, C. Y., Imani, V., Saffari, M., Griffiths, M. D. ve Pakpour, A. H. (2022). The fear of COVID-19 scale: Development and initial validation. International Journal of Mental Health and Addiction, 20(3), 1537–1545. https://doi.org/10.1007/s11469-020-00270-8
5. Aker, A. T. (2006). 1999 Marmara depremleri: Epidemiyolojik bulgular ve toplum ruh sağlığı uygulamaları üzerine bir gözden geçirme. Türk Psikiyatri Dergisi, 17(3), 204-212.
6. Anyan, F., Bizumic, B. ve Hjemdal, O. (2018). Specificity in mediated pathways by anxiety symptoms linking adolescent stress profiles to depressive symptoms: Results of a moderated mediation approach. Journal of Affective Disorders, 228, 109-117.
7. Asarnow, J., Glynn, S., Pynoos, R. S., Nahum, J., Guthrie, D., Cantwell, D. P. ve Franklin, B. (1999). When the earth stops shaking: Earthquake sequelae among children diagnosed for pre-earthquake psychopathology. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 38(8), 1016–1023. https://doi.org/10.1097/00004583-199908000-00018
8. Ataç, M. ve Özsezer G. (2021). Depremden etkilenen çocuk ve ergenlerin ruhsal durumu ve hemşirelik yaklaşımı. Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi, 1(1), 22-27.

9. Barrett, D. E. (1996). The three stages of adolescence. The High School Journal, 79(4), 333–339.
10. Bentley, K.H., Franklin, J.C., Ribeiro, J.D., Kleiman, E.M., Fox, K.R. ve Nock, M.K. (2016). Anxiety and its disorders as risk factors for suicidal thoughts and behaviors: A metaanalytic review. Clinical Psychology Review, 43, 30-46.
11. Bıçakçı, A. B. ve Ergüney Okumuş, F. E. (2023). Depremin psikolojik etkileri ve yardım çalışanları. Avrasya Dosyası, 14(1), 206-236.
12. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri (14. Baskı). Pegem Akademi Yayınevi.
13. Büyüköztürk, Ş. (2017). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (23. baskı). Pegem Akademik Yayıncılık.
14. Choi, E. Y., Choi, S.-H. ve Lee, H. (2021). Development and evaluation of a screening scale for indirect trauma caused by media exposure to social disasters. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(2), 698. https://doi.org/10.3390/ijerph18020698
15. Çakmak H., Er R., Öz Y. ve Aker A. (2010). Kocaeli ili 112 acil yardım birimlerinde çalışan personelin Marmara depreminden etkilenme ve olası afetlere hazırlık durumlarının saptanması. Akademik Acil Tıp Dergisi, 9(2), 83 - 88. http://doi.org/10.4170/jaem.2009.13007
16. Çınğı, T. G. ve Yazgan, Ç. U. (2022). Examination of risk perception, fear and preparedness of individuals experiencing earthquakes. Journal of Disaster and Risk, 5(2), 656-668. https://doi.org/10.35341/afet.1138901
17. De Lijster, J. M., Dieleman, G. C., Utens, E. M., Dierckx, B., Wierenga, M., Verhulst, F. C. ve Legerstee, J.S. (2018). Social and academic functioning in adolescents with anxiety disorders: A systematic review. Journal of Affective Disorders, 230, 108-117. https://doi.org/10.1016/j.jad.2018.01.008
18. Durmuş, B., Yurtkoru, E. S. ve Çinko, M. (2011). Sosyal bilimlerde SPSS’le veri analizi (4. baskı). Beta Yayıncılık.
19. Ediz, Ç. ve Dinçer, A. (2024). Medya aracılığıyla afetlere maruz kalmanın oluşturduğu dolaylı travma ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Afet ve Risk Dergisi, 7(1), 33-46. https://doi.org/10.35341/afet.1421473
20. Erdener, M. (2019). Afet alanında çalışan profesyonellerin psikolojik dayanıklılık ve ikincil travmatik stres düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
21. Field, A. P. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. (5th ed.). Sage Publications.
22. Filiz, M., Karagöz, Y. ve Karaşin, Y. (2023). Depreme maruz kalan bireylerin psikolojik etkilerini belirlemeye yönelik ölçek geliştirme çalışması. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (33), 236-250. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1263545
23. Filiz, M., Karaşın, Y. ve Karagöz, Y. (2024). The development of a scale to measure the fear of earthquake. Khazar Journal of Humanities and Social Sciences, 27(1), 133-152. https://doi.org/10.5782/2223-2621.2024.27.1.133
24. Freud, S. (1992). Endişe (2. Baskı). (L. Özcengiz, Çev.). Dergah Yayınları.
25. Galati, D. ve Sotgiu, I. (2003). Reazioni emotive e cognitive ai disastri naturali: Un’indagine empirica in un comune alluvionato in Piemonte. Ricerche di Psicologia 26, 37–64.
26. Garson, G. D. (2012). Testing statistical assumptions (2nd ed.). Statistical Associates Publishing.
27. George, D. ve Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference.11.0 update (4th ed.). Allyn ve Bacon.
28. Ginsburg, G. S. ve Silverman, W. K. (2000). Gender role orientation and fearfulness in children with anxiety disorders. Journal of Anxiety Disorders, 14(1), 57–67. https://doi.org/10.1016/S0887-6185(99)00033-X
29. Hausman, E. M., Kotov, R., Perlman, G., Hajcak, G., Kessel, E. M. ve Klein, D. N. (2018). Prospective predictors of first-onset depressive disorders in adolescent females with anxiety disorders. Journal of Affective Disorders, 235, 176-183. https://doi.org/10.1016/j.jad.2018.04.005
30. Henry, J. D. ve Crawford, J. R. (2005). The short‐form version of the Depression Anxiety Stress Scales (DASS‐21): Construct validity and normative data in a large non‐clinical sample. British Journal of Clinical Psychology, 44(2), 227–239. https://doi.org/10.1348/014466505X29657
31. Hu, L. T. ve Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
32. Karaırmak, Ö. ve Aydın, G. (2008). Brief report: Reducing earthquake-related fears in victim and nonvictim children. The Journal of Genetic Psychology, 169(2), 177–186. https://doi.org/10.3200/GNTP.169.2.177-186
33. Kemp, S., Helton, W. S., Richardson, J. J., Blampied, N. M. ve Grimshaw, M. (2011). Sleeplessness, stress, cognitive disruption and academic performance following the September 4, 2010, Christchurch earthquake. Australasian Journal of Disaster and Trauma Studies, 2(1), 11-18.
34. Kıratlı, D. (2021). Depremzede olan ve olmayan gençlerin kaygı ve depresyon düzey¬lerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 104541).
35. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Publications.
36. Koç, M. (2004). Gelişim psikolojisi açısından ergenlik dönemi ve genel özellikleri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(17), 231-238.
37. Kowalski, K. M. ve Kalayjian, A. (2001). Responding to mass emotional trauma: A mental health outreach program for Turkey earthquake victims. Safety Science, 39(1-2), 71–81. https://doi.org/10.1016/S0925-7535(01)00027-3
38. Kung, Y. W. ve Chen, S. H. (2012). Perception of earthquake risk in Taiwan: Effects of gender and past earthquake experience. Risk Analysis : An Official Publication of the Society for Risk Analysis, 32(9), 1535–1546. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2011.01760.x
39. Kuo, A., Lutz, R. J. ve Hiler, J. L. (2016). Brave New World of Warcraft: A conceptual framework for active escapism. Journal of Consumer Marketing, 33(7), 498–506. https://doi.org/10.1108/JCM-04-2016-1775
40. Lahey, B. B., Krueger, R. F., Rathouz, P. J., Waldman, I. D. ve Zald, D. H. (2017). Validity and utility of the general factor of psychopathology. World Psychiatry: Official Journal of the World Psychiatric Association (WPA), 16(2), 142–144. https://doi.org/10.1002/wps.20410
41. Lai, B.S., Kelley, M. L., Harrison, K. M., Thompson, J. E. ve Self-Brown, S. (2015). Posttraumatic stress, anxiety, and depression symptoms among children after Hurricane Katrina: A latent profile analysis. Journal of Child and Family Studies, 24, 1262-1270. https://doi.org/10.1007/s10826-014-9934-3
42. Lazarus, R. S. (1991). Progress on a cognitive-motivational-relational theory of emotion. American Psychologist, 46(8), 819–834. https://doi.org/10.1037/0003-066X.46.8.819
43. Martin, L., Kidd, M. ve Seedat, S. (2019). The effects of childhood maltreatment and anxiety proneness on neuropsychological test performance in non-clinical older adolescents. Journal of Affective Disorders, 243, 133-144. https://doi.org/10.1016/j.jad.2018.09.009
44. Michalčáková, R., Lacinová, L. ve Jelínek, M. (2009). Fears in adolescence. Psihologijske Teme, 18(1), 21-36.
45. Millî Eğitim Bakanlığı. (2021). Psikososyal Destek Deprem Psikoeğitim Programı. Ankara. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_02/09162758_Lise.pdf
46. Nakajima, Ş. (2012). Post‐earthquake psychology. European Archives of Medical Research, 28(2), 150–155.
47. Obuz, M. ve Eker, E. (2019). Ergenlerde korku düzeyi ile sosyodemografik değişkenler arasındaki ilişkinin incelenmesi. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, (4), 107-126
48. Oishi, S., Yagi, A., Komiya, A., Kohlbacher, F., Kusumi, T. ve Ishii, K. (2017). Does a major earthquake change job preferences and human values?. European Journal of Personality, 31(3), 258–265. https://doi.org/10.1002/per.2102
49. Ollendick, T. H., Yang, B., Dong, Q., Xia, Y. ve Lin, L. (1995). Perceptions of fear in other children and adolescents: The role of gender and friendship status. Journal of Abnormal Child Psychology, 23, 439–452. https://doi.org/10.1007/bf01447207
50. Özdamar, K. (2016). Ölçek ve test geliştirme yapısal eşitlik modellemesi. Nisan Kitabevi.
51. Pine, D. S., Cohen, E., Cohen, P. ve Brook, J. (1999). Adolescent depressive symptoms as predictors of adult depression: Moodiness or mood disorder?. The American Journal of Psychiatry, 156(1), 133–135. https://doi.org/10.1176/ajp.156.1.133
52. Prizmić‐Larsen, Z., Vujčić, M. T. ve Lipovčan, L. K. (2023). Fear of COVID-19 and fear of earthquake: Multiple distressing events and well-being in Croatia. Psychological Reports, 332941231156813. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/00332941231156813
53. Rowney, C., Farvid, P. ve Sibley, C. G. (2014). I laugh and say i have ‘earthquake brain!’: Resident responses to the September 2010 Christchurch earthquake. New Zealand Journal of Psychology, 43(2), 4-13.
54. Sakurai, A., Sato, T. ve Murayama, Y. (2020). Impact evaluation of a school-based disaster education program in a city affected by the 2011 great East Japan earthquake and tsunami disaster. International Journal of Disaster Risk Reduction, 47(3), 101632. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101632
55. Salcıoğlu, E., Özden, S. ve Arı, F. (2018). The role of relocation patterns and psychosocial stressors in posttraumatic stress disorder and depression among earthquake survivors. The Journal of Nervous and Mental Disease, 206(1), 19–26. https://doi.org/10.1097/NMD.0000000000000627
56. Sarı, T., Taşdelen-Karçkay, A. ve Tarcan, Ş. (2023). The development of the fear of earthquake scale: validity and reliability study in Türkiye after the 2023 earthquake. BMC Psychology, 11(1), 433. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01477-9
57. Satıcı, S. A., Okur, S., Deniz, M. E., Karaağaç, Z. G., Yılmaz, F. B., Kütük, H., Satıcı, B. ve Kaya, Y. (2023). The development and initial validation of the Earthquake Fear Scale: Its links to personality traits, psychological distress, harmony in life, and mental wellbeing. Stress and Health, 40(2). https://doi.org/10.1002/smi.3306
58. Shaver, P. R., Schwartz, J. C., Kirson, D. ve O'Connor, C. (1987). Emotion knowledge: Further exploration of a prototype approach. Journal of Personality and Social Psychology, 52(6), 1061-86. https://doi.org/10.1037//0022-3514.52.6.1061
59. Shi, X., Zhou, Y. ve Fan, F. (2016). Longitudinal trajectories and predictors of anxiety symptoms among adolescent survivors exposed to Wenchuan earthquake. Journal of Adolescence, 53, 55–63. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2016.08.015
60. Sümer, N., Karancı, A. N., Kazak Berument, S. ve Güneş, H. (2005). Personal resources, coping self-efficacy, and quake exposure as predictors of psychological distress following the 1999 Earthquake in Turkey. J Trauma Stress, 18(4), 331–42. https://doi.org/10.1002/jts.20032
61. Starr, L. R., Stroud, C. B. ve Li, Y. I. (2016). Predicting the transition from anxiety to depressive symptoms in early adolescence: Negative anxiety response style as a moderator of sequential comorbidity. Journal of Affective Disorders, 190, 757–763. https://doi.org/10.1016/j.jad.2015.10.065
62. Steiger, J. H. (2007). Understanding the limitations of global fit assessment in structural equation modeling. Personality and Individual Differences, 42(5), 893–898. https://doi.org/10.1016/j.paid.2006.09.017
63. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Allyn and Bacon.
64. Tang, W., Xu, D. ve Xu, J. (2020). Impact of earthquake exposure, family adversity and peer problems on anxiety-related emotional disorders in adolescent survivors three years after the Ya'an earthquake. Journal of Affective Disorders, 273, 215–222. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.04.044
65. TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. Ankara. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf
66. Terpstra, T. (2011). Emotions, trust, and perceived risk: Affective and cognitive routes to flood preparedness behavior. Risk Analysis an International Journal, 31(10), 1658–1675. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2011.01616.x
67. Tian, L., Yao, P. ve Jiang, S. (2014). Perception of earthquake risk: A study of the earthquake insurance pilot area in China. Natural Hazards, 74(3), 1595–1611. https://doi.org/10.1007/s11069-014-1257-6
68. Too, L. S., Spittal, M. J., Bugeja, L., Reifels, L., Butterworth, P. ve Pirkis, J. (2019). The association between mental disorders and suicide: A systematic review and meta-analysis of record linkage studies. Journal of Affective Disorders, 259, 302–313. https://doi.org/10.1016/j.jad.2019.08.054
69. Türkçapar, M. H. (2004). Anksiyete bozukluğu ve depresyonun tanısal ilişkileri. Klinik Psikiyatri Dergisi, 7(4), 12-16.
70. UNDP-Government of Indonesia. (2015). Evaluation report: safer communities through disaster risk reduction (SC-DRR) in development. Jakarta. https://www.undp.org/publications/safer-communities-through-disaster-risk-reduction-sc-drr-development
71. Ural, A. ve Kılıç, İ. (2013). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi (4. baskı). Detay Yayıncılık.
72. Xu, D., Liu, Y., Deng, X., Qing, C., Zhuang, L., Yong, Z. ve Huang, K. (2019). Earthquake disaster risk perception process model for rural households: A pilot study from Southwestern China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(22), 4512. https://doi.org/10.3390/ijerph16224512
73. Yeon, D. H., Chung, J. B. ve Im, D. H. (2020). The effects of earthquake experience on disaster education for children and teens. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(15), 5347. https://doi.org/10.3390/ijerph17155347
74. Yıldırım, M. (2021). Kitlesel travma ve afetlerde erken dönem ruhsal etkilenme. Kitlesel travmalar ve afetlerde ruhsal hastalıkları önleme, müdahele ve sağaltım kılavuzu içinde (s. 52-61). Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları.
75. Yılmaz, O., Boz, H. ve Arslan, A. (2017). The validity and reliability of Depression Stress and Anxiety Scale (DASS 21) Turkish short form. Research of Financial Economic and Social Studies, 2(2), 78–91.
76. Yorulmaz, E., Yastıbaş-Kaçar, C. ve Çıvgın, U. (2024). Adaptation of the Fear of Earthquake Scale into Turkish and the relationship between fear of earthquakes, psychological symptoms, and coping self-efficacy. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 13(2), 183-195. https://doi.org/10.5455/jcbpr.192614
77. Zhou, X., Wu, X. ve An, Y. (2016). Understanding the relationship between trauma exposure and depression among adolescents after earthquake: The roles of fear and resilience. Frontiers in Psychology, 7. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.02044