Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Kendilik Algıları ile İçsel Motivasyonları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 39 Sayı: 1 , 212 - 230 , 30.04.2026

Abdulkerim Diktaş , Yavuz Sezer Oğuzhan

https://doi.org/10.19171/uefad.1601883

https://izlik.org/JA62SS96LS

Öz

Bu çalışmada sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kendilik algıları ile içsel motivasyonları arasında bir ilişki olup olmadığını tespit etmek amaçlanmaktadır. Çalışma, nicel araştırma desenlerinden biri olan ilişkisel tarama modeli kapsamında ele alınmıştır. İlişkisel tarama modelinin kullanıldığı çalışmalarda iki veya daha fazla değişken arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanır. Çalışma, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Anabilim Dalı’nda öğrenim gören (1-4 sınıflar) 205 öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. Motivasyon Ölçeği ile Temel Kendilik Değerlendirmeleri Ölçeğinin kullanıldığı çalışmada, öğretmen adaylarının demografik bilgilerinin ve ölçeklerin tanımlayıcı analizlerine yer verilmiştir. Demografik bilgiler, betimleyici istatistiklerle ölçeklerin geçerliliklerini belirlemek amacıyla KMO and Bartlett's Testi, Kendilik Algısı ve İçsel Motivasyon değişkenleri arasındaki ilişkininin yönünü ve düzeyini belirlemek amacıyla Korelasyon Analizi yapılmıştır. Bağımsız değişken olarak kabul edilen Temel Kendilik Algısı ile bağımlı değişken olan İçsel Motivasyon arasındaki bağı ve etkilenme derecesini ölçmek için ise Regresyon Analizi’ne başvurulmuştur. Elde edilen bulgular ışığında Temel Kendilik Algısı ile İçsel Motivasyon arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Bu çalışma, öğretmen adayları özelinde gerçekleştirilmiş olup bu sonuçlar ilgili literatüre katkı sağlar ve öğretmen adaylarına yönelik benzer örneklemlerde incelenebilir. Ayrıca ilgili literatüre katkı sunması bakımından bu çalışma önem arz etmektedir

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgiler , Öğretmen Adayı , Kendilik Algısı , İçsel Motivasyon

An Examination of the Relationship Between Self-Perceptions and Intrinsic Motivation of Pre-Service Social Studies Teachers

https://izlik.org/JA62SS96LS

Öz

This study aims to examine the relationship between the self-perceptions and intrinsic motivation of pre-service social studies teachers. The research was conducted using the correlational survey model, a quantitative research design that seeks to determine the relationships between multiple variables. The study group consisted of 205 pre-service teachers enrolled in the Department of Social Studies Education at the Faculty of Education, Çanakkale Onsekiz Mart University (1st–4th grades). Data were collected using the Motivation Scale and the Core Self-Evaluations Scale. Descriptive statistics were employed to analyze demographic variables, while the Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) and Bartlett’s tests were used to assess the validity of the scales. Correlation analysis was applied to determine the direction and strength of the relationship between self-perception and intrinsic motivation, and regression analysis was used to examine the predictive power of core self-perception on intrinsic motivation. The findings revealed a positive and significant relationship between core self-perception and intrinsic motivation. The results contribute to the existing literature by offering insights specific to pre-service teachers and may inform future research with similar populations.

Anahtar Kelimeler

Social Studies , Pre-Service Teacher , Self-Perception , Intrinsic Motivation

Kaynakça

• Ak, B. (2004). Parametrik hipotez testleri. Ş. Kalaycı (Dü.) içinde, SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri (6 Baskı). Öz Baran Ofset, Ankara.
• Aslan, M., ve Doğan, S. (2020). Dışsal motivasyon, içsel motivasyon ve performans etkileşimine kuramsal bir bakış. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11(26), 291-301.
• Atıcı, İ. (2023). Bağlanma stillerinin yetişkin dönem kendilik algısı ve öz şefkat düzeyleri açısından incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
• Aydoğan, İ. (2019). Öğretmenlerin psikolojik iyi oluş düzeylerinin yordayıcısı olarak okul iklimi algıları. [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
• Bodin, G. (1994). A comparison of concepts in self-psychology and Winnicott's theory of the development of the self. The Scandinavian Psychoanalytic Review, 17(1), 40-58.
• Bouffard, T., Marcoux, M. F., Vezeau, C. & Bordeleau, L. (2003). Changes in self‐perceptions of competence and intrinsic motivation among elementary schoolchildren. British Journal of Educational Psychology, 73(2), 171-186.
• Brief, A. P., & Aldag, R. J. (1976). The intrinsic-extrinsic dichotomy: Toward concepted clarity. University of Lowa. Academy of Management Review, 2(3), 496-500.
• Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (17. Baskı). Pegem Akademi.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2019). Bilimsel araştırma yöntemleri (27. baskı). Pegem Akademi.
• Calder, B. J., & Staw, B. M. (1975). Self-perception of intrinsic and extrinsic motivation. Journal of Personality and Social Psychology, 31(4), 599.
• Cho, Y. J., & Perry, J. L. (2012). Intrinsic motivation and employee attitudes: Role of managerial trustworthiness, goal directedness and extrinsic reward expectancy. Review of Public Personnel Administration, 32(4), 382- 406.
• Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
• Coster, W. J., & Jaffe, L. E. (1990). Current concepts of children’s perceptions of control. American Journal of Occupational Therapy, 45, 19–25.
• Dancey, C. P., & Reidy, J. (2007). Statistics without maths for psychology (4th ed.). Prentice Hall.
• Deci, E. L., Eghrari, H., Patrick, B. C., & Leone, D. R. (1994). Facilitating internalization: The self-determination theory perspective. Journal of Personality, 62(1), 119–142.
• Deci, E., & Ryan, R. M. (2000). The" what" and" why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268.
• Dündar, S., Özutku, H., ve Taşpınar, F. (2007). İçsel ve dışsal motivasyon araçlarının işgörenlerin motivasyonu üzerindeki etkisi: Ampirik bir inceleme. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, 2, 105-119.
• Eccles, J., Wigfield, A., Harold, R. D., & Blumenfield, P. (1993). Age and gender differences inchildren’s self and task perceptions during elementary school. Child Development, 64, 830–847.
• Elizabeth, C. L., May, C. M., & Chee, P.K. (2008). Building a model to define the concept of teacher success in Hong Kong. Teacher and Teacher Education, 24, 623-634. http://dx.doi.org/10.1016/j.tate.2007.09.007
• Epstein, S. (1973). The self-concept revisited or a theory of a theory. American Psychologist, 28, 404-414.
• Er, M. (2024). Bilinçli farkındalık ve sosyal kaygı arasındaki ilişkide duygu düzenleme ve kendilik algısının aracı rolü. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 7(14), 7-18.
• Erceylan, N., Öztürk, M., Uludağ, K., Uzunbacak, H. H., ve Akçakanat, T. (2021). İçsel motivasyon ve öznel iyi oluş arasındaki ilişki: İş becerikliliği ve akış deneyiminin seri aracılık rolü. Yönetim Bilimleri Dergisi, 19(40), 413-436.
• George, D., & Mallery, P. (2018). Reliability analysis. In IBM SPSS Statistics 25 step by step (249-260). Routledge. Oxfordshire.
• Harter, S. (1992). The relationship between perceived competence, affect, and motivational orientation within the classroom: Processes and patterns of change. In A. K. Boggiano ve T. S.Pittman (Eds.), Achievement and motivation: A social developmental perspective (77–114). Cambridge University Press.
• Harter, S. (2003). The development of self-representations during childhood and adolescence. In M. R. Leary & J. P. Tangney (Eds.), Handbook of self and identity (pp. 610–642). The Guilford Press.
• Hay, I. (1993). Motivation, self-perception and gifted students. Gifted Education International, 9(1), 16-21.
• Hoşoğlu, R., Kodaz, A. F., Bingöl, T. Y., ve Batık, M. V. (2018). Öğretmen adaylarında psikolojik sağlamlık. OPUS International Journal of Society Research, 8(14), 217-239.
• İhtiyaroğlu, N. (2017). Yapısal ve psikolojik güçlendirmenin öğretmen motivasyonu üzerindeki etkisi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 361-378.
• Judge, T. A., Erez, A., Bono, J. E., & Thoresen, C. J. (2003). The core self-evaluations scale: Development of a measure. Personnel Psychology, 56, 303– 331.
• Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (36. baskı). Nobel Yayıncılık.
• Kiraz, M. B., ve Onnar, N. (2024). İlişki doyumunda kendilik algısı ve kendini susturma üzerine bir derleme. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 11(2), 108-117.
• Kisbu, Y. (2006) Influences of regulatory focus, core self-evaluations and age on biases in perception and choice. [Yüksek Lisans Tezi]. Koç Üniversitesi.
• Licht, B. G. (1992). The achievement-related perceptions of children with learning problems: A developmental analysis. In D. H. Schunk ve J. L. Meece (Eds.), Student perceptions in the classroom (247–264), Erlbaum.
• Lundy, O., & Cowling, A. (1996). Strategic human resource management. Thompson Learning.
• Luthans, F. (2011). Organizational behavior an evidence-based approach (12th Edition). McGraw-Hill Irwin.
• Mahaney, R. C., & Lederer, A. L. (2006). The effect of intrinsic and extrinsic rewards for developers on information systems project success. Project Management Journal, 37(4), 42-54.
• Marchant, G. J. (1991). A profile of motivation, self-perception, and achievement in Black urban elementary students. Urban Review, 23(2), 83-99. https://doi.org/10.1007/BF01108039
• Marsh, H. W. (1989). Age and sex effects in multiple dimensions of self-concept: Preadolescence to early adulthood. Journal of Educational Psychology, 81, 417–430.
• MEB (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı. https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/sosyal-bilgiler-dersi
• Mottaz, J. C. (1985). The relative importance of intrinsic and extrinsic rewards as determinants of work satisfaction. The Sociological Quarterly, 26(3), 365-385.
• Mullins, L. J. (2010). Management and organizational behaviour (9th Edition). Harlow, Financial Times Prentice Hall.
• Palmer, J. M. (1993). Performans değerlendirmeleri, kişisel gelişim ve yönetim dizisi. Rota.
• Paris, S. G., & Byrnes, J. P. (1989). The constructivist approach to self-regulation and learning in the classroom. In B. J. Zimmerman, & D. H. Schunk (Eds.), Self-regulated learning and academic achievement (169–200). Springer-Verlag.
• Robbins S., & Judge T. (2013). Organizational behavior (15th ed.). Prentice Hall.
• Rosenberg, M., Schooler, C., & Schoenbach, C. (1989). Self-esteem and adolescent problems: modeling reciprocal effects. American Sociological Review, 1004-1018.
• Ryan, R. M., Williams, G. C., Patrick, H., & Deci, E. L. (2009). Self-determination theory and physical. Hellenic Journal of Psychology, 6, 107-124.
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67.
• Salancik, G. R. (1975). Interaction effects of performance and money on self-perception of intrinsic motivation. Organizational Behavior and Human Performance, 13(3), 339-351.
• Sanford, L. T., Donovan, M. E., & Kunt, S. (1999). Kadınlar ve benlik saygısı: Kendimiz hakkındaki duygu ve düşüncelerimizi anlama ve geliştirmek. HYB Yayıncılık.
• Sezer, Ö. (2010). Ergenlerin kendilik algılarının anne baba tutumları ve bazı faktörlerle ilişkisi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 1-19.
• Shavelson, R. J., Hubner, J. J., & Stanton, G. C. (1976). Self-Concept: Validation of construct interpretations. Review Educational Research, 46(3), 407- 441.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2007). Experimental designs using ANOVA (Vol. 724). Thomson/Brooks/Cole.
• Taş, M. A., ve Tortumlu, M. (2021). Esnek çalışma ortamındaki çalışanlarda öz kontrol ve öz yönetim, içsel motivasyon ve mutluluk ilişkisine dair bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(31), 940-954.
• Turner, J., & Paris, S. G. (1995). How literacy tasks influence children's motivation for literacy. The Reading Teacher, 48(8), 662-673.
• Vallerand, R. J. (2004). Intrinsic and extrinsic motivation in sport. Encyclopedia of Applied Psychology, 2, 427-435.
• Yemenici, A., ve Bozkurt, Ö. (2020). Çalışanların işe tutkunluğu ile kendilik algısı arasındaki ilişkinin incelenmesi: Düzce ili imalat sanayi örneği. Çalışma İlişkileri Dergisi, 11(1), 18-33.
• Yetgin, A. (2020). İlkokulda okuduğunu anlama, yaratıcı okuma, eleştirel düşünme ve üst bilişsel farkındalık: İlişkisel tarama modelinde bir araştırma. [Yüksek Lisans Tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.
• Yıldız, F. N. Y. ve Kardaş, F. (2021). Ergenlerde akademik öz-yeterlik, içsel motivasyon, azim ve psikolojik dayanıklılığın iyi oluş ile ilişkisinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 1073-1099.
• Wiener, B. (1992). Human motivation metaphors, Theories, and research, CA.
• Wills, T. A. (1981). Downward comparison principles in social comparison. Psychological Bulletin, 90(2), 245-271.
• Wolman, B. B. (1973). Dictionary of Behavioral Sciences. Van Nostrand Reinhold.