Türkiye’de Mali Sürdürülebilirliğin Harcama Kompozisyonu Temelinde Analizi: ARDL ve Fourier ARDL Yaklaşımı

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de mali sürdürülebilirliği kamu harcamalarının seçilmiş alt kalemleri ve enflasyon kontrolü çerçevesinde incelemektedir. 2006:01–2025:08 dönemine ait 236 aylık verinin kullanıldığı modelde merkezi yönetim bütçe gelirleri bağımlı; personel giderleri, cari transferler, sermaye giderleri ve faiz giderleri bağımsız değişkenlerdir. Enflasyon, nominal büyüklükler üzerindeki fiyat etkisini kontrol etmek amacıyla modele dahil edilmiştir. Serilerin durağanlığı ADF ve Fourier-ADF testleriyle incelenmiş; uzun dönemli ilişki Fourier terimli ARDL sınır testi ve hata düzeltme modeliyle tahmin edilmiştir. Bulgular, değişkenler arasında %10 anlamlılık düzeyinde uzun dönemli denge ilişkisi bulunduğunu ve hata düzeltme mekanizmasının işlediğini göstermektedir. Cari transferler ile sermaye giderleri bütçe gelirleriyle pozitif ve sınırda anlamlı ilişkiliyken, personel giderleri, faiz giderleri ve enflasyonun katsayıları anlamsızdır. Sonuçlar, harcama kompozisyonu ile bütçe gelirleri arasında uzun dönemli uyum bulunduğunu; ancak ilişkinin yalnızca %10 düzeyinde desteklenmesi nedeniyle mali yapının sınırlı ve kırılgan olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mali Sürdürülebilirlik
• Kamu Harcamaları
• Kamu Gelirleri
• Fourier ARDL.

Analysis of Fiscal Sustainability in Türkiye Based on Expenditure Composition: ARDL and Fourier ARDL Approach

Öz

This study examines fiscal sustainability in Türkiye within the framework of selected subcomponents of public expenditures and inflation control. The model employs 236 monthly observations covering the period from 2006:01 to 2025:08. Central government budget revenues are specified as the dependent variable, while personnel expenditures, current transfers, capital expenditures, and interest expenditures are included as independent variables. Inflation is incorporated into the model to control for the price effect on nominal variables. The stationarity properties of the series are examined using the ADF and Fourier-ADF unit root tests, while the long-run relationship is estimated through the Fourier ARDL bounds testing approach and an error correction model. The findings indicate the existence of a long-run equilibrium relationship among the variables at the 10% significance level and confirm the operation of the error correction mechanism. Current transfers and capital expenditures are positively and marginally significantly associated with budget revenues, whereas the long-run coefficients of personnel expenditures, interest expenditures, and inflation are statistically insignificant. The results suggest that, although a long-run adjustment mechanism exists between expenditure composition and budget revenues, the fiscal structure remains limited and fragile because the relationship is supported only at the 10% significance level.

Anahtar Kelimeler

• Fiscal Sustainability
• Public Expenditures
• Public Revenues
• Fourier ARDL.

Kaynakça

1. Akar, S. (2014). The Empirical Analysis of Budget Revenues and Expenditures in Turkey. Journal of BRSA Banking and Financial Markets, 8(1), 141-159.
2. Akıncı, A. (2023). Analysis of Fiscal Sustainability in Turkey: Bootstrap Fourier ARDL Approach. TCA Journal/Sayıştay Dergisi, 34(130), 419-440. https://doi.org/10.52836/sayistay.1288384
3. Akkoç, U. ve Kargın Akkoç, G. (2017). Türkiye’de Mali Sürdürülebilirliğin Kantil Eşbütünleşme Yöntemiyle Analizi. Maliye Dergisi, 172, 15-29.
4. Akkuş, Ö. ve Durmaz, A. (2019). Türkiye’de Bütçe Açığının Sürdürülebilirliği: Saklı Eşbütünleşme İlişkisi. Maliye Dergisi, 176, 52-71.
5. Al, İ. (2019). Mali Sürdürülebilirlik Analizi: Türkiye Üzerine Bir Uygulama. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 7(2), 67-84.
6. Altun, N. (2017). Türkiye’de Bütçe Açıklarının Sürdürülebilirliğinin Ampirik Olarak Analizi: 1950-2015 Dönemi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 13-22.
7. Arısoy, İ. ve Ünlükaplan, İ. (2010). Türkiye’de Mali Açıkların Sürdürülebilirliği ile Kamu Gelirleri ve Harcamaları İlişkisinin Analizi. Maliye Dergisi, 159, 444-462.
8. Aslan, A. (2009). Bütçe Açığı Sürdürülebilirliğinin Dinamik Analizi. Maliye Dergisi, 157, 227-234.

9. Belke, M. (2021). Fiscal Sustainability of Provincial Municipalities in Turkey: Dynamic Panel Data Analysis. Journal of Economics, Policy & Finance Studies, 6(1), 128-158. https://doi.org/10.30784/epfad.824990
10. Brown, R. L., Durbin, J. ve Evans, J. M. (1975). Techniques for Testing the Constancy of Regression Relationships Over Time. Journal of the Royal Statistical Society: Series B, 37(2), 149-192.
11. Büyükakın, F. ve Kapkara, S. (2018). “Fiscal Sustainability Analysis: The Case of Turkey”. International Management, Economy and Policy Congress, 970-979. ISBN: 978-605-81728-1-4.
12. Ceylan, R. (2010). Türkiye’de Mali Sürdürülebilirlik Göstergeleri İstikrarlı mı?. Maliye Dergisi, 158, 388-397.
13. Christopoulos, D. K. ve León-Ledesma, M. A. (2010). Smooth Breaks and Non-Linear Mean Reversion: Post-Bretton Woods Real Exchange Rates. Journal of International Money and Finance, 29(6), 1076-1093. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2010.02.003
14. Çınar, S. ve Özçalık, M. (2014). Gelişmekte Olan Ülkelerde Mali Sürdürülebilirlik: Panel Veri Analizi. Journal of Yaşar University, 9(33), 5597-5622.
15. Emirkadı, Ö. (2017). Türkiye Ekonomisinde Mali Sürdürülebilirlik: Teori ve Uygulama. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 36(2), 39-56.
16. Enders, W. ve Lee, J. (2012). The Flexible Fourier Form and Dickey-Fuller Type Unit Root Tests. Economics Letters, 117(1), 196-199.
17. Ergen, Z. ve Güzhan, E. (2022). Budget Deficit Sustainability: An Application to Turkey. Prague Economic Papers, 31(1), 3-24. https://doi.org/10.18267/j.pep.780
18. Ersin, Ö. (2011). Türkiye’de Mali Sürdürülebilirliğin Doğrusal Olmayan Bir Analizi: MLSTAR Çoklu Lojistik Yumuşak Geçişli Otoregresif Modeli. Ege Akademik Bakış, 11(Özel sayı), 41-58.
19. Göçer, İ. (2013). Seçilmiş OECD Ülkelerinde Bütçe Açıklarının Sürdürülebilirliği: Yatay Kesit Bağımlılığı Altında Panel Eşbütünleşme Analizi. Journal of Yaşar University, 30(8), 5086-5104.
20. Göçer, İ. ve Aslan, R. (2020). Mali Sistemin Sürdürülebilirliği: Türkiye İçin Yeni Nesil Bir Zaman Serisi Analizi. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 12(2), 163-178.
21. Göktan, A. (2008). Türkiye’de Mali Sürdürülebilirlik Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(2), 425-445.
22. Göktaş, Ö. (2008). Türkiye Ekonomisinde Bütçe Açığının Sürdürülebilirliğinin Analizi. Ekonometri ve İstatistik Dergisi, 8, 45-64.
23. Gomez, V. ve Maravall, A. (1996). Programs TRAMO and SEATS: Instructions for the User. Banco de España.
24. Graves, S. (2023). FinTS: Companion to Tsay’s “Analysis of Financial Time Series” (R package version 0.4-6). Erişim adresi: https://CRAN.R-project.org/package=FinTS
25. Gürbüz, Y., Jobert, T. ve Tuncer, R. (2007). Public Debt in Turkey: Evaluation and Perspectives. Applied Economics, 39(3), 343-359. https://doi.org/10.1080/00036840500438889
26. Hakkio, C. S. ve Rush, M. (1991). Is the Budget Deficit “Too Large”? Economic Inquiry, 29(3), 429-445.
27. Hamilton, J. D. ve Flavin, M. A. (1986). On the Limitations of Government Borrowing: A Framework for Empirical Testing. The American Economic Review, 76(4), 808-819.
28. Hepsağ, A. (2011). Mali Politikaların Sürdürülebilirliğinin Yapısal Kırılmalı Periyodik Birim Kök Testi ile Analizi: Türkiye Örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 12(1), 32-45.
29. İlgün, M. (2016). Mali Sürdürülebilirlik: OECD Ülkelerine Yönelik Panel Veri Analizi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 30(1), 69-90.
30. Jarque, C. M. ve Bera, A. K. (1980). Efficient Tests for Normality, Homoscedasticity and Serial Independence of Regression Residuals. Economics Letters, 6(3), 255-259.
31. Karatay Gögül, P. (2016). Türkiye’de Mali Sürdürülebilirliğin Yapısal Değişimler Çerçevesinde Analizi (2002-2015). Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 87-109.
32. Kia, A. (2008). Fiscal Sustainability in Emerging Countries: Evidence from Iran and Turkey. Journal of Policy Modeling, 30(6), 957-972. https://doi.org/10.1016/j.jpolmod.2008.01.004
33. Kuştepeli, Y. ve Önel, G. (2005). Fiscal Deficit Sustainability with a Structural Break: An Application to Turkey. Eastern Mediterranean University Review of Social, Economic and Business Studies, 5(6), 189-208.
34. Newey, W. K. ve West, K. D. (1987). A Simple, Positive Semi-Definite, Heteroskedasticity and Autocorrelation Consistent Covariance Matrix. Econometrica, 55(3), 703-708.
35. Özdemir, K. A. (2004). Public Debt in Turkey (Research Department Working Paper No. 04/11). Central Bank of the Republic of Turkey.
36. Payne, J. E., Mohammadi, H. ve Cak, M. (2008). Turkish Budget Deficit Sustainability and the Revenue-Expenditure Nexus. Applied Economics, 40(7), 823-830. https://doi.org/10.1080/00036840600749904
37. Peker, O. ve Göçer, İ. (2012). Bütçe Açıklarının Ampirik Analizi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 19(1), 163-178.
38. Pesaran, M. H., Shin, Y. ve Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326.
39. Quintos, C. (1995). Sustainability of the Deficit Process with Structural Shifts. Journal of Business and Economic Statistics, 13(4), 409-417.
40. Şen, H., Sağbaş, İ. ve Keskin, A. (2010). Türkiye’de Mali Sürdürülebilirliğin Analizi: 1975-2007. Maliye Dergisi, 158, 103-123.
41. Serin, Ş. C. ve Demir, M. (2024). Testing the Fiscal Theory of Price Level for Türkiye with Fourier-Based Empirical Approaches. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(1), 49-72. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1329943
42. TCMB EVDS. Elektronik Veri Dağıtım Sistemi. Erişim adresi: https://evds2.tcmb.gov.tr
43. Telatar, E., Bolatoğlu, N. ve Telatar, F. (2004). A New Approach on Testing the Behaviour of the Governments Towards Sustainability of Fiscal Policy in a Small-Open and Politically Instable Economy. Applied Economics Letters, 11(5), 333-336. https://doi.org/10.1080/1350485042000221643
44. Ucal, M. ve Alıcı, A. (2010). Is Fiscal Policy Sustainable in Turkey? Emerging Markets Finance and Trade, 46(Supplement 3), 83-93. https://doi.org/10.2753/REE1540-496X4603S106
45. Yılancı, V., Bozok, S. ve Gorus, M. S. (2020). Are BRICS Countries Pollution Havens? Evidence from a Bootstrap ARDL Bounds Testing Approach with a Fourier Function. Sustainable Cities and Society, 55, 1-12.
46. Zeileis, A., Köll, S. ve Graham, N. (2020). Various Versatile Variances: An Object-Oriented Implementation of Clustered Covariances in R. Journal of Statistical Software, 95(1), 1-36. https://doi.org/10.18637/jss.v095.i01