Engelli Bireylerin Umumi Tuvaletlere İlişkin Sorunları ve Bir Öneri: Aksaray Üniversitesi Örneği

Öz

Bu çalışma, kent hakkı çerçevesinde engelli bireylerin ortak yaşam alanlarındaki umumî tuvaletleri kullanırken karşılaştıkları erişilebilirlik, tasarım, hijyen, estetik ve iletişim sorunlarını konu edinmektedir. Araştırmanın temel amacı, dezavantajlı bir toplumsal grup olan engelli bireylerin kamusal alanlardaki tuvaletlere erişim durumlarını, mevcut mekânlarda yaşadıkları yapısal ve işlevsel eksiklikleri ve çözüm beklentilerini ortaya koyarak bu kronik probleme yönelik somut çözüm önerileri sunmaktır. Çalışmanın yöntemi doğrultusunda, Aksaray Üniversitesi (ASÜ) bünyesinde yer alan engelli öğrenciler ile akademik ve idarî personelden oluşan nitelikli/amaçlı bir örneklem grubu belirlenmiş; nitel araştırma tekniklerinden derinlemesine mülâkat yöntemiyle veriler toplanmıştır. Analizler neticesinde elde edilen bulgular, ortak tuvaletlerin tüm engel türleri gözetilerek tasarlanmadığını, bazı erişilebilir alanların kullanıma kapatıldığını, özel sektör bünyesindeki tuvaletlerin nispeten daha temiz olduğunu ve bireylerin taleplerini iletecek yetkili makam bulamadıklarını göstermektedir. Nihayetinde, engelli bireylerin özel ihtiyaçlarına uygun, kapsayıcı, sürdürülebilir ve erişilebilir kamusal mekân tasarımlarının ivedilikle hayata geçirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Engellilik
• Erişilebilirlik
• Kent Hakkı
• Umumî Tuvaletler

Public Restroom Challenges Faced by Persons with Disabilities and a Recommendation: A Case Study of Aksaray University

Öz

This study focuses on the accessibility, design, hygiene, aesthetic, and communication problems encountered by individuals with disabilities when using public toilets in shared living spaces within the framework of the right to the city. The primary objective of the research is to thoroughly reveal the access status of individuals with disabilities, who constitute a disadvantaged social group, to toilets in public areas, the structural and functional deficiencies they experience in existing spaces, and their expectations for solutions, thereby offering concrete solution recommendations for this chronic issue. In line with the methodology of the study, a qualified sample group consisting of disabled students and academic and administrative staff within Aksaray University (ASU) was determined; data were collected through the in-depth interview method, one of the qualitative research techniques. The findings obtained as a result of the analyses indicate that shared toilets are not designed by considering all types of disabilities, some accessible areas are closed to use, toilets within the private sector are relatively cleaner, and individuals cannot find a competent authority to convey their demands. In conclusion, inclusive, sustainable, and accessible public space designs tailored to the specific needs of individuals with disabilities must be implemented urgently.

Anahtar Kelimeler

• Disability
• Accessibility
• Right to City
• Public Toilets

Kaynakça

1. Akar Şahingöz, S., ve Keskin, T. (2023). Accessibility of Restaurants in Ankara for Disabled People. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(3), 404–422.
2. Aksaray Yenigün Gazetesi (27.05.2025). Aksaray’da Erişilebilirlik için Örnek Adım: Kaldırımlara Kılavuz Çizgileri. Erişim Adresi: https://yenigungazete.com/gundem/aksarayda-erisilebilirlik-icin-ornek-adim-kaldirimlara-kilavuz-cizgiler/ Erişim Tarihi: 30.05.2025.
3. Aksaray Üniversitesi (09.03.2018). ASÜ’yü Engelli Bireyler de Özel Olarak Tercih Etsin İstiyoruz”. Erişim Adresi: https://www.aksaray.edu.tr/asuyu-engelliler-de-ozel-olarak-tercih-etsin-istiyoruz Erişim Tarihi: 30.05.2025.
4. Ateş, A., ve Güçlütürk Baran, G. (2023). Isparta’nın Kalkınmasında Engelli Turizm Talebini Etkileyen Faktörler. Journal of Travel and Tourism Research, 23(23), 103-125.
5. Aytaç, Ö. (2013). Kent Mekânları ve Kimlik/Farklılık Sorunu. İdealkent, 4(9), 138-169.
6. Castells, M. (2020). Kent, Sınıf, İktidar. (A. Türkün, Çev.) Phoenix Yayınevi: Ankara.
7. CNN (18.11.2020). Aksaray Üniversitesi Hijyen Belgesini Alan Hijyen Belgesi Oldu. Erişim Adresi: https://www.cnnturk.com/yerel-haberler/aksaray/aksaray-universitesi-hijyen-belgesi-alan-ilk-universite-oldu-1550370 Erişim Tarihi: 30.05.2025.
8. Çağlar, S. (2012). Engellilerin Erişilebilirlik Hakkı ve Türkiye’de Erişilebilirlikleri, AÜHFD, 61(2), 541-598.

9. Çukur, D. ve Ergin, Ş. (2008). Yaşlılık Döneminin ‘Öteki’leştirilmesi Sorununun Kentsel-Sosyal Altyapı Bağlamında İrdelenmesi. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 2, 107-120.
10. Dönmez, G. (2022). Kamu Alanlarındaki Tuvaletlerde Kapsayıcı Tasarım Kavramının Etkileri. Sanatta Yeterlilik Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul.
11. Erten, Ş. ve Aktel, M. (2020). Engellilerin Erişilebilirlik Hakkı: Engelsiz Kent Yaklaşımı Çerçevesinde Bir Değerlendirme. Vizyoner Dergisi, 11(28), 898-912.
12. Filhakikat (2023). İstanbul’da Girmeniz Gereken 7 Tuvalet. Erişim adresi: https://filhakikat.net/istanbulda-girmeniz-gereken-7-tuvalet/. Erişim Tarihi: 28.11.2023
13. Harvey, D. (2008). The Right to the City, https://newleftreview.org/issues/ii53/articles/david-harvey-the-right-to-the-city adresinden alınmıştır. Erişim Tarihi: 29.11.2023
14. Kaplan, H. ve Öztürk, M. (2004). Engelliler, Kamu Mekânı ve Engelsiz Tasarım: Kamusal İç Mekanlarda İrdelenmesi İçin Bir Çerçeve, Planlama Dergisi, 2, 67-74.
15. Kara, B. (2019). Türkiye’de Engelli Bireylerin Yasal Hakları ve Uygulamadaki Yeri. The Journal of Academic Social Science Studies, 7(48), 249-260.
16. Köse, N. ve Çolpan-Erkan, N. (2014). Kentsel Mekan Örgütlenmesinin Yaşlıları Kentsel Etkinlikleri Üzerindeki Etkisi, İstanbul ve Viyana Örneği, METU JFA, 31(1), 36-66.
17. Lefebvre, H. (2014). Kentsel Devrim. (S. Sezer, Çev.) Sel Yayıncılık: İstanbul.
18. Lynch, K. (2016). Kent İmgesi. (İ. Başaran, Çev.) Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları: İstanbul.
19. Mamatoğlu, N. ve Kaya, O. (2018). Engellilik Tarihinde Erişilebilirlik: İlkeler ve Yöntemler, Turkiye Klinikleri J Psychol-Special Topics, 3(1), 53-64.
20. Mermer, Ü. A. (2020). Devlet Hastaneleri Poliklinikleri ve Yakın Çevrelerinin Görme Engelli Bireyler İçin Erişilebilirlik, Ulaşılabilirlik ve Kullanılabilirlik Kapsamında İncelenmesi (Gaziantep Örneği) Yüksek Lisans Tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Fen Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
21. Mirioğlu-Kavuk, G. (2024). Az Konuşulan Bir Kent Hakkı Olarak Kamusal Tuvaletlere Erişimde Cinsiyet Temelli Eşitsizlikler. International Journal of Geography and Geography Education, 53, 204-227.
22. Neuman, W. L. (2006). Toplumsal Araştırma Yöntemleri Nitel ve Nicel Yaklaşımlar I (Cilt I). (S. Özge, Çev.) Ankara: Yayın Odası.
23. Opet (2025). .“Temiz Bir Tuvalet Kampanyası.”. Erişim Adresi: https://www.opet.com.tr/sosyal-sorumluluk-projeleri/temiz-tuvalet-kampanyasi Erişim tarihi: 24.05.2025.
24. Saka, S. (2004). Şehir Arşivlerinin Gelişimi ve Türkiye’de Şehir Arşivi Olgusu. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul.
25. Sözbir-Köylü, Z. ve Er, A. (2015). Kamusal Tuvaletlerde Kullanıcı Deneyimini Anlamak: Bir Araştırma Yöntemi Olarak Kültür Sondaları. Tasarım+ Kuram Dergisi, 19, 76-94.
26. Şan, M.K., Hira, İ. ve Saraçoğlu, A.D. (2017). Kentlerin Yeni Tüketim Mabetleri: Alışveriş Merkezleri. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, 3/5, 149-69.
27. Şahin, Y. (2022). Kentleşme Politikası. Ekin Yayınevi: Bursa.
28. Şimşek, C. (2013). Laodikeia Antik Kenti’nde Yapılan Çalışmalar, Colloquium Anatolicum XII, 12, 15-36.
29. Şimşek, M. (2021). Yaşanabilir Şehirler ve Umumi Tulavetler. https://aposto.com/s/yasanabilir-sehirler-ve-umumi-tuvaletler adresinden erişildi. Erişim Tarihi: 28.11.2023
30. Taşdemir, M. ve Aker, A. (2012). Çeşitli Boyutlarıyla Umumi Tuvaletler Sorunu. https://www.medipol.edu.tr/sites/default/files/document/SD_23_74-77.sayfalar_Mustafa_Tasdemir_Alp_Aker.pdf adresinden 04.11.2024 tarihinde erişildi.
31. Taşkıran, N., Khorshid, L., ve Sarı, D. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Hijyen Davranışlarının Karşılaştırılması. Sağlık ve Toplum, 29(2), 65-78.
32. T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Erişilebilirlik Kılavuzu (2020). Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Ankara: Uzman Matbaacılık. ISBN NO: 978-605-7888-05-1
33. Tiyek, R; Eryiğit, B. H. ve Baş, E. (2016). Engellilerin Erişilebilirlik ve TSE Standartları Çerçevesinde Bir Araştırma, Kastamonu Üniversitesi İİBF Dergisi, 12, 225-261.
34. TÜİK (2025). Türkiye Engelliler Araştırması. Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=saglik-ve-sosyal-koruma-101&dil=1 Erişim tarihi: 30.05.2025.
35. Türkün, A. ve Kurtuluş, H. (2005). Giriş. Kurtuluş, H. (Ed.), İstanbul'da Kentsel Ayrışma: Mekânsal Dönüşümde Farklı Boyutlar (s. 1-10). İstanbul: Bağlam Yayınevi
36. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
37. Yılmaz, T., Gökçe, D., Gökçe, D., Şavklı, F., Çeşmeci, S., & Çeşmeci, S. (2012). Engellilerin Üniversite Kampüslerinde Ortak Mekanları Kullanabilmeleri Üzerine Bir Araştırma: Akdeniz Üniversitesi Olbia Kültür Merkezi Örneği. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 9(3), 1-10.