Dolarizasyon ve Enflasyon İlişkisi: Türkiye Ekonomisi Üzerine Bir Nedensellik Analizi (2015-2025)

Öz

Enflasyon, makroekonomik istikrarın ve sürdürülebilir ekonomik büyümenin sağlanmasında temel göstergelerden biridir. Özellikle gelişmekte olan ekonomilerde yüksek enflasyon, ekonomik belirsizlikleri artırarak finansal istikrarı olumsuz etkileyebilmektedir. Son yıllarda, Türkiye ekonomisinde artan dolarizasyon eğilimi ve merkez bankası rezerv miktarındaki değişmeler, bu faktörlerin yüksek seyreden enflasyon üzerindeki etkisinin ampirik olarak araştırılmasının önemini artırmaktadır. Çalışmanın amacı, Türkiye ekonomisinde 2015:1-2025:12 döneminde dolarizasyon, reel efektif döviz kuru ve merkez bankası döviz rezervleri ile enflasyon arasındaki nedensellik ilişkilerini test etmektir. Aylık verilerin kullanıldığı çalışmada değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin analizi için Toda-Yamamoto yaklaşımı kullanılmıştır. Analiz sonuçları; dolarizasyon, reel efektif döviz kuru ve merkez bankası döviz rezervlerinden enflasyona doğru nedensellik ilişkisi bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca enflasyondan dolarizasyona doğru nedensellik ilişkisi tespit edilirken, enflasyondan reel efektif döviz kuru ve merkez bankası döviz rezervlerine doğru anlamlı bir nedensellik ilişkisi tespit edilememiştir. Bulgular, enflasyonla mücadelede dolarizasyon eğiliminin azaltılmasına, yerli paraya güvenin güçlendirilmesine ve döviz rezervlerinin desteklenmesine yönelik politikaların fiyat istikrarının sağlanmasına katkı sağlayabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dolarizasyon
• Enflasyon
• Reel Efektif Döviz Kuru
• Döviz Rezervleri
• Toda-Yamamoto Testi

Destekleyen Kurum

Bu araştırmanın hazırlanmasında herhangi bir dış destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu araştırmanın her aşamasında “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi”nde belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu çalışmanın yazım sürecinde etik kurallara uygun alıntı yapılmış ve kaynakça oluşturulmuştur. Çalışma intihal denetimine tabi tutulmuştur.

Teşekkür

.

The Relationship between Dollarization and Inflation: A Causality Analysis for the Turkish Economy (2015–2025)

Öz

Inflation is one of the fundamental macroeconomic indicators for maintaining macroeconomic stability and achieving sustainable economic growth. Particularly, high inflation can undermine financial stability by increasing economic uncertainty in developing economies. In recent years, the rising trend of dollarization and fluctuations in the Central Bank's foreign exchange reserves in the Turkish economy have heightened the importance of empirically investigating the impact of these factors on persistently high inflation. This study aims to examine the causal relationships between dollarization, the real effective exchange rate, Central Bank foreign exchange reserves, and inflation in Türkiye over the period 2015:1–2025:12. Using monthly data, the Toda–Yamamoto causality approach is employed to analyze the causal relationships among the variables. The empirical findings reveal the existence of unidirectional causality running from dollarization, the real effective exchange rate, and Central Bank foreign exchange reserves to inflation. In addition, a causal relationship is identified from inflation to dollarization, whereas no statistically significant causal relationship is found from inflation to the real effective exchange rate or Central Bank foreign exchange reserves. The findings suggest that policies aimed at reducing dollarization, strengthening confidence in the domestic currency, and enhancing foreign exchange reserves may contribute to achieving price stability and improving the effectiveness of anti-inflation policies.

Anahtar Kelimeler

• Dollarization
• Inflation
• Real Effective Exchange Rate
• Foreign Exchange Reserves
• Toda-Yamamoto Test

Destekleyen Kurum

.

Etik Beyan

.

Teşekkür

.

Kaynakça

1. Akıncı, Ö., Barlas Özer, Y. ve Usta, B. (2005). Dolarizasyon Endeksleri: Türkiye’deki Dolarizasyon Sürecine İlişkin Göstergeler. Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliği: No:05/17.
2. Alıcı Aygün, V. ve Sandalcılar, A. R. (2021). Türkiye’de Enflasyon ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: Fourier ADL Eşbütünleşme Yaklaşımı. EKEV Akademi Dergisi, 25(88), 559-578.
3. BDDK (2018). Bankacılık Sektörü Verileri. Ankara.
4. BDDK (2025). Aylık Bankacılık Sektörü Verileri. (Erişim tarihi: 16.Mart.2026). https://www.bddk.org.tr/BultenAylik/tr/Home/Gelismis
5. Bilen, C. İ. ve Güler, S. (2018). Belirli Sözleşmelerin Döviz Cinsinden veya Dövize Endeksli Olarak Düzenleme Yasağı. Vergi Dünyası, 38(447), 97-116.
6. Bogetic, Z. (2000). Official Dollarization: Current Experiences and Issues. CATO Journal, 20(2), 179-214. Calvo, G. A. (1999). On Dollarization. University of Maryland.
7. Campa, J. M. ve Goldberg, L. S. (2005). Exchange Rate Pass-Through into Import Prices. Review of Economics and Statistics, 87(4), 679-690.
8. Choudhri, E. U. ve Hakura, D.S. (2001). Exchange Rate Pass-Through to Domestic Prices: Does the Inflatioanry Environment Matter? IMF Working Paper Series. No:01/194.

9. Çalışkan, Ş., Karabacak, M. ve Meçik, O. (2017). Türkiye Ekonomisinde Eğitim Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bootstrap Toda-Yamamoto Nedensellik Testi Yaklaşımı. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, KOSBED 33(1), 45-56.
10. Çetin, A. (2004). Enflasyon, Döviz Kuru Belirsizliği ve Dolarizasyon Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği. İktisat, İşletme ve Finans, 19(218), 99-110.
11. DPT (2004). Sayılarla Türkiye Ekonomisi: Gelişmeler (1980-2001) ve Tahminler (2002-2005). Ankara. Erkan, R. (2022). Dolarizasyon Histerisi: Türkiye Örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 49, 397-407.
12. Granger, C. W. (1969). Investigating Causal Relations by Econometric Models and Cross-Spectral Methods. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 37(3), 424-438.
13. Granger, C. W. (1988). Some Recent Developments in the Concept of Causality. Journal of Econometrics, 39, 199-211.
14. Guidotti, P. E. ve Rodriguez, C. A. (1992). Dollarization in Latin America: Gresham’s Law in Reverse? IMF Staff Papers, 39(3), 518-544.
15. Ha, J., Stocker, M. M. ve Yılmazkuday, H. (2020). Inflation and Exchange Rate Pass-Through. Journal of International Money and Finance, 105, 102187. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2020.102187
16. Leigh, D. ve Rossi, M. (2002). Leading Indicators of Growth and Inflation in Turkey. IMF Working Paper, WP/02/231. Lopez, F. A. (2002). Dollarization in Vulnerable Economies: The Lessons from Ecuador. Conference on Forms of Monetary Union, NYC Fordham University.
17. Manning, L. M. ve Andriacanos, D. (1993). Dollar Movements and Inflation: A Cointegration Analysis. Applied Economics, 25, 1483-1488.
18. McKinnon, R. I. (1996). Direct and Indirect Concepts of International Currency Substitution. in Mizen, P. ve E. J. Pentecost (eds.) The Macroeconomics of International Currencies, Aldershot, Edward Elgar.
19. Moreno-Villalaz, J. L. (1999). Lessons from the Monetary Experience of Panama: A Dollar Economy with Financial Integration. Cato Journal, 18(3), 421-439.
20. Özen. A. E. (2018). Dolarizasyon Olgusu: Teorik Bir İnceleme ve Türkiye Örneği. Ekonomi, Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 3(1), 101-113.
21. Özkul, G. (2021). Türkiye’de Finansal Dolarizasyonun Enflasyon ve İstihdam ile Olan Etkileşimi. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi. 1, 59-79.
22. Park, H. ve Son, J. C. (2020). Dollarization, Inflation and Foreign Exchange Markets: A Cross-Country Analysis. International Journal of Finance & Economics, 1-13. https://doi.org/10.1002/ijfe.2295
23. Sachs, J. ve Larrain, F. (1999). Why Dollarization is more Straitjacket than Salvation. Colombia International Affairs, Foreign Policy.
24. Sarı, S. (2024). Türkiye Ekonomisinde Döviz Kurunun Geçiş Etkisi: 2009-2023 Dönemi için Bir Zaman Serisi Analizi. Journal of Academic Opinion, 4(2), 77-84.
25. Schuler, K. (1999). Basics of Dollarization. Joint Economic Committee Staff Report of the Chairman.
26. TCMB (2024). Enflasyon. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/b62e1fb7-ebc1-4922-99dc-b3ba23320b9f/enflasyon.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROO
27. TCMB (2025). Elektronik Veri Dağıtım Sistemi. (Erişim tarihi: 16.Mart.2026). https://evds3.tcmb.gov.tr/anasayfa
28. Toda, H. Y. ve Yamamoto, T. (1995). Statistical Inference in Vector Autoregressions with Possibly Integrated Processes. Journal of Econometrics, 66(1), 225-250.
29. TÜİK (2025). İstatistikler. (Erişim tarihi: 16.Mart.2026) https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/statistical-themes
30. Valev, N. T. (2010). The Hysteresis of Currency Substitution: Currency Risk vs. Network Externalities. Journal of International Money and Finance, 29, 224-235.
31. Vieira, F. A., Holland, M. ve Resende, M. F. (2012). Financial Dollarization and Systemic Risks: New Empirical Evidence. Journal of International Money and Finance, 31(6), 1695-1714.
32. Yılmaz, M. ve Uysal, D. (2019). Türkiye’de Dolarizasyon ve Enflasyon İlişkisi. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 4(10), 286-306.
33. Yuan, J., Xu, Y. ve Zhang, X. (2014). Income Growth, Energy Consumption, and Carbon Emissions: The Case of China. Emerging Markets Finance and Trade, 50(5), 169-181.