Finansal, Davranışsal ve Politik Risklerin BIST100’e Etkileri: Koşullu Frekans Alanı Nedensellik Yaklaşımı

Öz

Finansal piyasaların dinamikleri yalnızca ekonomik temellere bağlı kalmaz; aynı zamanda yatırımcıların küresel ve yerel gelişmelere dayalı risk-getiri algıları ve beklentileri tarafından da şekillenir.. Bu çalışma, CDS primleri, VIX küresel oynaklık endeksi, kripto korku ve açgözlülük endeksi, ekonomik politika belirsizliği ve döviz kuru getiri oynaklığının BIST 100 endeksi üzerindeki nedensellik etkilerinin süresini ve kalıcılığını araştırmaktadır. Bu kapsamda, analizde öncelikle Toda-Yamamoto nedensellik testi kullanılmış, ardından ise Breitung-Candelon koşullu frekans alanı nedensellik testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, CDS primleri, VIX volatilite endeksi ve ekonomik politika belirsizliği endeksindeki değişimlerin BIST 100 endeksi üzerinde uzun vadeli ve kalıcı etkiler yarattığı tespit edilmiştir. Buna karşın, kripto para piyasası yatırımcısının korku ve iyimserlik algılarını yansıtan endeks ile döviz kuru getiri oynaklığındaki değişimlerin etkileri ise kısa vadeli ve geçici niteliktedir. Sonuçlar, Türkiye hisse senedi piyasası dinamiklerinin ve yatırımcı kararlarının, ulusal ve küresel risk ve belirsizlik göstergelerinden güçlü bir şekilde etkilendiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Risk ve belirsizlik
• Piyasa duyarlılığı
• Ekonomik politika belirsizliği
• Kripto korku ve açgözlülük endeksi
• Frekans alanı nedensellik testi

Effects of Financial, Behavioral, and Political Risks on BIST 100: A Conditional Frequency Domain Causality Approach

Abstract

The dynamics of financial markets are not confined solely to economic fundamentals but are also closely linked to investors’ perceptions of risk and return, which are shaped by global and domestic developments. This study investigates the duration and persistence of the causal effects of CDS spreads, the VIX global volatility index, the Crypto Fear and Greed Index, economic policy uncertainty, and exchange rate return volatility on the BIST 100 index. In this context, the Toda-Yamamoto causality test is first employed, followed by the Breitung-Candelon conditional frequency-domain causality test. The findings indicate that changes in CDS spreads, the VIX volatility index, and the economic policy uncertainty index exert long-term and persistent effects on the BIST 100 index. In contrast, the effects of changes in the Crypto Fear and Greed Index—which reflects the fear and optimism perceptions of cryptocurrency market investors—and exchange rate return volatility are short-lived and temporary. Overall, the results reveal that the dynamics of the Turkish stock market and investors’ decisions are strongly influenced by both domestic and global indicators of risk and uncertainty.

Keywords

• Risk and uncertainty
• Market sentiment
• Economic policy uncertainty
• Crypto fear and greed index
• Frequency domain causality test

Kaynakça

1. Abdalla, I. S., ve Murinde, V. (1997). Exchange rate and stock price ınteractions in emerging financial markets: evidence on India, Korea, Pakistan and the Philippines. Applied Financial Economics, 7(1), 25-35.
2. Akdağ, S. (2019). Effect of VIX fear ındex on financial indicators: Turkey case. Hitit University Journal of Social Sciences Institute, 12(1), 235-256.
3. Alqahtani, A., ve Martinez, M. (2020). US economic policy uncertainty and GCC stock market. Asia-Pacific Financial Markets, 27(3), 415-425.
4. Bahmani-Oskooee, M., ve Saha, S. (2016). Do exchange rate changes have symmetric or asymmetric effects on stock prices? Global Finance Journal, 31, 57-72.
5. Baker, S. R., Bloom, N., ve Davis, S. J. (2016). Measuring economic policy uncertainty. The Quarterly Journal of Economics, 131(4), 1593-1636.
6. Başarır, Ç., ve Keten, M. (2016). Gelişmekte olan ülkelerin CDS primleri ile hisse senetleri ve döviz kurları arasındaki kointegrasyon ilişkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 369-380.
7. Bektur, Ç., ve Malcıoğlu, G. (2017). Kredi temerrüt takasları ile BİST 100 endeksi arasındaki ilişki: Asimetrik nedensellik analizi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(3), 73-83.
8. Bernanke, B. S. (1983). Irreversibility, uncertainty, and cyclical investment. The Quarterly Journal of Economics, 98(1), 85-106.

9. Bikhchandani, S., ve Sharma, S. (2000). Herd behavior in financial markets. IMF Staff Papers, 47(3), 279-310.
10. Bloom, N., Bond, S., and Van Reenen, J. (2007). Uncertainty and investment dynamics. The Review of Economic Studies, 74(2), 391-415.
11. Breitung, J., ve Candelon, B. (2006). Testing for short-and long-run causality: A frequency-domain approach. Journal of Econometrics, 132(2), 363-378.
12. Chen, S. B., Jahanshahi, H., Abba, O. A., Solís-Pérez, J. E., Bekiros, S., Gómez-Aguilar, J. F. ve Chu, Y. M. (2020). The effect of market confidence on a financial system from the perspective of fractional calculus: Numerical investigation and circuit realization. Chaos, Solitons & Fractals, 140 (110223), 1-15.
13. Cevik, S. (2024). Is Schumpeter right? Fintech and economic growth. Economics of Innovation and New Technology, 34(7), 1-12.
14. Dilmaç, M., Sümer, S., ve Mola, H. (2023). The effect of the fear ındex, dollar ındex and bitcoin on volatility: an example from borsa İstanbul. Asian Economic and Financial Review, 13(12), 970-980.
15. Evci, S. (2020). Kredi temerrüt swapları ile borsa İstanbul arasındaki eşbütünleşme ilişkisinin analizi. Gaziantep Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 100-117.
16. Fisman, R., ve Love, I. (2007). Financial dependence and growth revisited. Journal of the European Economic Association, 5(2-3), 470-479.
17. Geweke, J. (1982). Measurement of linear dependence and feedback between multiple time series. Journal of the American Statistical Association, 77(378), 304-313.
18. Granger, C. W. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica, 37(3), 424-438.
19. Hacıhasanoğlu, E., ve Soytaş, U. (2009). Global risk algılamasının gelişmekte olan piyasalara etkisi: Türkiye örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(1), 39-50.
20. Hosoya, Y. (1991). The decomposition and measurement of the interdependency between second-order stationary processes. Probability Theory and Related Fields, 88(4), 429-454.
21. İltaş, Y., ve Güzel, F. (2021). Borsa endeksi ve belirsizlik göstergeleri arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye örneği. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 39(3), 411-424.
22. İskenderoğlu, Ö., ve Akdağ, S. (2020). Comparison of the effect of vix fear index on stock exchange indices of developed and developing countries: The G20 case. The South East European Journal of Economics and Business, 15(1), 105-121.
23. Kaya, A., ve Çoşkun, A. (2015). VIX endeksi menkul kıymet piyasalarının bir nedeni midir? Borsa İstanbul örneği. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 16(1), 175-186.
24. Kálmán, J. (2023). The concept of financial stability in theory and law. Financial and Economic Review, 22(2), 54-76.
25. Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. London: Macmillan.
26. Kırca, M., ve Canbay, Ş. (2022). Determinants of housing inflation in Turkey: A conditional frequency domain causality. International Journal of Housing Markets and Analysis, 15(2), 478-499.
27. Kılıç, I., ve Ballı, F. (2024). Measuring economic country-specific uncertainty in Türkiye. Empirical Economics, 67(4), 1649-1689.
28. King, R. G., ve Levine, R. (1993). Finance and growth: Schumpeter might be right. The Quarterly Journal of Economics, 108(3), 717-737.
29. Meriç, E., ve Kamışlı, M. (2024). Ekonomik Politika belirsizlikleri ile pay senedi piyasası oynaklığı arasında asimetrik ilişkiler: Borsa İstanbul sektörlerine ilişkin uygulama. Business & Management Studies: An International Journal, 12(4), 1067-1082.
30. Morris, S., ve Shin, H. S. (1999). Risk management with interdependent choice. Oxford Review of Economic Policy, 15(3), 52-62.
31. Münyas, T., ve Bektur, Ç. (2021). Korku endeksi (VIX) ile kredi temerrüt swap (CDS), dolar kuru, euro kuru, BİST 100 ve altın arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: Türkiye örneği. TESAM Akademi Dergisi, 8(2), 555-571.
32. Odionye, J. C., Ojiaku, E. U., Okpara, G. C., Agoh, N., ve Okpara, R. M. (2024). Economic policy uncertainty and stock market index: Fresh insights from augmented-ARDL and multiple structural breaks. Journal of International Commerce, Economics and Policy, 15(2), 1-24.
33. Özyeşil, M., ve Tembelo, H. (2020). Does uncertainty affect ınvestor behaviors and returns in stock exchanges? A new generation analysis for the US equity markets. Revista Argentina de Clínica Psicologica, 29(5), 1223-1239.
34. Polyzos, E., ve Youssef, L. (2025). Investigating the impact of global events on cryptocurrency performance: A big data event study approach. Journal of International Money and Finance, 157(2025), 103375, 1-43.
35. Sami, M., ve Abdallah, W. (2020). Cryptocurrency and stock market: complements or substitutes?. Applied Finance Letters, 9, 25-35.
36. Sarwar, G. (2012). Is VIX an ınvestor fear gauge in BRIC equity markets? Journal of Multinational Financial Management, 22(3), 55-65.
37. Shiller, R. J. (1987). Investor behavior in the October 1987 stock market crash: Survey evidence. IMF Working Paper, No. 2446. https://www.nber.org/system/files/working_papers/w2446/w2446.pdf
38. Singhal, J. (2023). Role of greed and fear index in investment decision making. In International Conference on Leveraging Technology for Creating Competitive Advantage. https://www.ijfmr.com/papers/2023/6/8353.pdf Taştan, H. (2015). Testing for spectral granger causality. The Stata Journal, 15(4), 1157-1166.
39. Toda, H. Y., ve Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66(1-2), 225-250.
40. Topaloğlu, E. E., ve Ege, İ. (2020). Kredi temerrüt swapları (CDS) ile borsa İstanbul 100 endeksi arasındaki ilişki: Kısa ve uzun dönemli zaman serisi analizleri. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1373-1393.
41. Tunçel, M. B., Yaman, S., ve Zeren, F. (2024). Kripto korku ve açgözlülük endeksi ile finansal piyasalar ilişkisinin Fourier tabanlı yaklaşımlarla incelenmesi: G7 ülkelerinden kanıtlar. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 37-52.
42. Ustaoğlu, E. (2022). Analysis of relations between CDS, stock market, and exchange rate: Evidence from Covid-19. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 7(2), 301-315.
43. Ünlü, M. (2024). Borsa endeksi ve makroekonomik değişkenler arasındaki zamanla değişen nedensellik ilişkisi: BİST 100 endeksi üzerinden ampirik kanıtlar. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (60), 243-256.
44. Yao, F., ve Hosoya, Y. (2000). Inference on one-way effect and evidence in Japanese macroeconomic data. Journal of Econometrics, 98(2), 225-255.
45. Yıldırım, S., Cavadova, R., Esen, E., ve Temizel, F. (2021). BİST 100 endeksinin döviz kuru değişimleri ile simetrik ve asimetrik ilişkisi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 13(24), 272-284.
46. Yuan, D., Li, S., Li, R., ve Zhang, F. (2022). Economic policy uncertainty, oil and stock markets in BRIC: Evidence from quantiles analysis. Energy Economics, 110, 105972, 1-17.