Türkiye’de Kayıt Dışı İstihdamın Makro Değişkenler Üzerindeki Etkisinin Ampirik Analizi

Öz

Kayıt dışı istihdam oluşturduğu etkiler açısından ekonomide birçok başlık üzerinde etkili olmaktadır. Ekonomide oluşturduğu etkiler açısından başta büyüme olmak üzere iş gücü, enflasyon, vergi gibi başlıklar üzerinde etkili olabilmektedir. Türkiye’de özellikle 1990 sonrasında ekonomide sıkça araştırılan kayıt dışı istihdam önemini korumaya devam etmektedir. Kayıt dışı istihdamın etkinliğinin devam ediyor olması konuyu araştırmaya değer kılmıştır. Bu çalışmada Türkiye’de kayıt dışı istihdamın makroekonomik değişkenler üzerindeki etkisi incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın analizinde 1993-2024 tarihleri baz alınarak zaman serisi analizleri yapılmıştır. Kayıt dışı istihdamın bağımlı değişken olduğu çalışmada makroekonomik değişkenleri temsilen enflasyon, büyüme, cari açık ve işsizlik değişkenleri kullanılmıştır. Çalışmada ilk olarak değişkenlerin tanımlayıcı istatistiklerine yer verilmiş, sonrasında durağanlıklarının belirlenmesi için birim kök testi yapılmıştır. Aynı düzeyde durağan olan değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkinin belirlenmesi için eş bütünleşme testinden yararlanılmıştır. Değişkenler bağımlı değişken üzerindeki etkisi FMOLS testiyle araştırılmıştır. Çalışmada son olarak yapılan nedensellik testiyle değişkenlerin birbirleri üzerindeki etkisinin yönü belirlenmiştir. Çıkan sonuçlar doğrultusunda Türkiye’de incelenen dönem içerisinde kayıt dışı istihdamın makro değişkenler üzerinde etkili olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Kayıt dışı istihdam
• Büyüme
• Enflasyon
• Zaman serisi

The Impact of Informal Employment on Macro Variables in Türkiye: An Empirical Analysis

Abstract

Informal employment has a wide-ranging economic impact. In terms of economic implications, it can affect growth, labor force participation, inflation, and taxation. In Türkiye, informal employment, which has been frequently researched in the economy especially after 1990, continues to maintain its importance. The fact that the effectiveness of informal employment continues makes the subject worth researching. In this study, the impact of informal employment on macroeconomic indicators in Turkey was investigated. The study's methodology included time series analyses spanning the years 1993 to 2024. In the study with informal employment as the dependent variable, macroeconomic factors such as inflation, growth, current account deficit, and unemployment were represented. Descriptive statistics of the variables were provided initially in the study, and their stationarity was then assessed using the unit root test. The long-term link between variables that were stationary at the same level was ascertained using the cointegration test. The FMOLS test was used to examine how the variables affected the dependent variable. Lastly, the study's causality test was used to ascertain the direction of the variables' effects on one another. The findings showed that during the studied period, informal employment in Turkey had an impact on macro factors.

Keywords

• Informal employment
• Economic growth
• Inflation

Kaynakça

1. Akalın, G., ve Kesikoğlu, F. (2007). Türkiye’de kayıt dışı ekonomi ve büyüme ilişkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 3(5), 71-87.
2. Altın, G. (2015). Türkiye’de kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı istihdamın önlenmesine yönelik düzenlemeler (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
3. Banerjee, P., Arčabić, V., and Lee, H. (2017). Fourier ADL cointegration test to approximate smooth breaks with new evidence from crude oil market. Economic Modelling, 67, 114-124.
4. Beşoluk, E., ve Keten, A. (2025). Makroekonomik etkenlerin Türkiye’de enformel istihdama etkisi. Fiscaoeconomia, 9(1), 601-620.
5. Burger, P., and Fourie, F. (2019). The unemployed and the formal and informal sectors in South Africa: A macroeconomic analysis. South African Journal of Economic and Management Sciences, 22(1), 1-12.
6. Çelik, R., Keskin, A., ve Keskin, A. (2021). Türkiye’de ekonomik büyüme, işsizlik ve enflasyonun kayıt dışı istihdam üzerindeki etkisi: ARDL sınır testi yaklaşımı. Journal of Social Policy Conferences, 80, 451-474.
7. Çetintaş, H. ve Vergil, H. (2003). Türkiye’de kayıt dışı ekonominin tahmini. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 4(1), 15-30.
8. Dam, M. M., Ertekin, Ş. ve Kızılca, N. (2018). Türkiye’de kayıt dışı istihdamın boyutu: Ekonometrik bir analiz. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 33(1), 293-318.

9. Eralp, A. (2024). Türkiye’de kayıt dışı istihdam üzerinde ekonomik büyüme, işsizlik ve enflasyonun etkisi: Panel kantil regresyon yaklaşımı. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 79-102.
10. Enders, W., and Lee, J. (2012). The flexible Fourier form and Dickey-Fuller type unit root tests. Economics Letters, 117(1), 196-199.
11. Fiess, N. M., Fugazza, M., and Maloney, W. F. (2010). Informal self-employment and macroeconomic fluctuations. Journal of Development Economics, 91(2), 211-226.
12. Güloğlu, T., Korkmaz, A. ve Kip, M. (2003). Türkiye’de kayıt dışı istihdam gerçeğine bir bakış. Journal of Social Policy Conferences, 45, 51-96.
13. Han, A. (2024). Fourier yaklaşımlarla Türkiye’de kayıt dışı istihdamın makroekonomik faktörlerle ilişkisinin incelenmesi. Kızılkaya, O. ve Konat, G. (Eds.), In: Teorik ve Uygulamalı Güncel Ekonometrik Teknikler (pp. 113-130). Gazi Kitabevi.
14. Han, A. ve Tosun, N. (2024). Deprem dönemlerinde VIX, döviz kuru ve petrol fiyatlarının BIST100 üzerindeki etkisi: Fourier yaklaşımlardan kanıtlar. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 6(2), 649-668.
15. Karan, K. G. (2006). Türkiye’de kayıt dışı istihdam ve doğurduğu vergi kaybı (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi.
16. Koçyiğit, M. (1998). Türkiye’de kayıt dışı ekonominin boyutları ve kayıt altına alınması için gereken düzenlemeler (Yüksek Lisans Tezi). Anadolu Üniversitesi.
17. Loayza, N. V. (2016). Informality in the process of development and growth. The World Economy, 39(12), 1856-1916.
18. Nazlıoğlu, S., Görmüş, N. A., ve Soytaş, U. (2016). Oil prices and real estate investment trusts (REITs): Gradual-Shift causality and volatility transmission analysis. Energy Economics, 60, 168-175.
19. Ngouhouo, I., Njoya, L., and Asongu, S. (2022). Corruption, economic growth and the informal sector: Empirical evidence from developing countries. AGDI Working Paper Series (WP/22/014).
20. Şenel, D. ve Öçal, M. (2021). Türkiye’de kayıt dışı istihdamın bölgesel analizi. Çalışma ve Toplum, 2(69), 1201-1232.
21. Özen, D. (2012). Kayıt dışı istihdamın azaltılmasında gelir vergisinin rolü ve etkinliği (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
22. Perry, G. E., Maloney, W. F., Arias, O. S., Fajnzylber, P., Mason, A. D., and Saavedra-Chanduvi, J. (2007). Informality: Exit and exclusion. World Bank.
23. Saraç, T. (2012). Kayıt dışı ekonomi ve işsizlik ilişkisi: Türkiye örneği (2000/1-2011/2). Sosyoekonomi, 18(18), 1-24.
24. Sultana, N., Rahman, M. M., and Khanam, R. (2022). Informal sector employment and economic growth: Evidence from developing countries in SDG perspective. Sustainability, 14(19), 11989.