Eğitim Harcamalarının Etkinliği ve PISA Performansı: OECD Ülkeleri ve Türkiye Üzerine Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, eğitim harcamalarının öğrenci başarısına etkisini etkinlik perspektifiyle incelemekte ve Türkiye'nin OECD ülkeleri arasındaki konumunu değerlendirmektedir. Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemiyle 2003–2021 döneminde 35 OECD ülkesinin kamu ve özel eğitim harcamaları ile PISA fen, matematik ve okuma skorları analiz edilmiştir. Bulgular, eğitim harcamalarının etkinliğinin yalnızca bütçe büyüklüğüne değil, kaynak tahsisinin niteliğine bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Finlandiya ve Japonya gibi yüksek etkinlik gösteren ülkeler, öğretmen kalitesine, STEM odaklı müfredat reformlarına ve pedagojik altyapıya öncelik vermektedir. Türkiye, 2003–2012 döneminde göreli yüksek etkinlik sergilemesine rağmen, 2015 sonrasında belirgin bir gerileme yaşamıştır. Bu durum, artan eğitim harcamalarının sınıf içi kaliteye yeterince yansımadığını göstermektedir. Çalışma, Türkiye'nin eğitim politikalarını öğretmen eğitimi, müfredat reformları, okul özerkliği ve bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi üzerine yeniden yapılandırması gerektiğine işaret etmektedir. Araştırma, VZA ve kümeleme analizinin entegre kullanımıyla eğitim etkinliğinin çok boyutlu değerlendirilmesine olanak tanıyarak, kanıta dayalı politika tasarımına ampirik katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim harcamaları
• Eğitim politikası
• Etkinlik analizi
• PISA performansı

Efficiency of Education Expenditures and PISA Performance: An Analysis of OECD Countries with a Focus on Türkiye

Abstract

This study examines the impact of education expenditures on student achievement from an efficiency perspective and evaluates Türkiye's position among OECD countries. Using Data Envelopment Analysis (DEA), public and private education spending alongside PISA science, mathematics, and reading scores of 35 OECD countries were analyzed for the period 2003–2021. The findings reveal that the efficiency of education expenditures depends not solely on budget size but on the quality of resource allocation. High-performing countries such as Finland and Japan prioritize teacher quality, STEM-focused curriculum reforms, and pedagogical infrastructure. Despite demonstrating relatively high efficiency during 2003–2012, Türkiye experienced a notable decline after 2015, indicating that increased education spending has not sufficiently translated into classroom quality improvements. The study underscores the necessity for Türkiye to restructure its education policies with emphasis on teacher training, curriculum reforms, school autonomy, and addressing regional inequalities. By integrating DEA and cluster analysis, this research enables multidimensional assessment of educational efficiency and provides empirical evidence for evidence-based policy design.

Keywords

• Education expenditures
• Education policy
• Efficiency analysis
• PISA performance

Kaynakça

1. Akgündüz, D., Ertepinar, H., Ger, A. M., Kaplan Sayi, A. ve Turk, Z. (2015). STEM eğitimi çalıştay raporu Türkiye STEM eğitimi üzerine kapsamlı bir değerlendirme. İstanbul Aydın Üniversitesi.
2. Agasisti, T. (2014). The efficiency of public spending on education: An empirical comparison of EU countries. European Journal of Education, 49(4), 543-557.
3. Agasisti, T., Longobardi, S. and Regoli, A. (2014). Does public spending improve educational resilience? A longitudinal analysis of OECD-PISA data, Working Paper, No. 669.
4. Altundemir, M. E. (2008). Eğitim harcamalarında Türkiye ve OECD ülkeleri. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 27(2), 51-70.
5. Aydın, A., Selvitopu, A. ve Kaya, M. (2018). Eğitime yapılan yatırımlar ve PISA 2015 sonuçları: karşılaştırmalı bir inceleme. Ilkogretim Online, 17(3), 1283-1301.
6. Bakioğlu, A. ve Yıldız, A. (2013). Finlandiya’nın PISA başarısına etki eden faktörler bağlamında Türkiye’nin durumu. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 38(38), 37-53.
7. Baker, B. D. (2017). How Money Matters for Schools. Palo Alto, CA: Learning Policy Institue.
8. Becker, G. S. (1975). A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education, Second Edition. http://www.nber.org/books/beck75-1, 10.01.2026.

9. Burtless, G. (Ed.). (2011). Does money matter?: The effect of school resources on student achievement and adult success. Brookings Institution Press.
10. Charnes, A., Cooper, W. W. and Rhodes, E. (1978). Measuring the efficiency of decision making units. European Journal of Operational Research, 2(6), 429–444.
11. Chiu, M. M. and Khoo, L. (2005). Effects of resources, inequality, and privilege bias on achievement: Country, school, and student level analyses. American Educational Research Journal, 42(4), 575-603.
12. Çalcalı, Ö. (2019). Türkiye’de kamu eğitim harcamalarının gelişimi ve OECD ülkeleri ile PISA etkinlik karşılaştırması. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), 449-474.
13. Dutu, R. and Sicari, P. (2016). Public spending efficiency in the OECD: Benchmarking health care, education and general administration. OECD Economics Department Working Papers No. 1278.
14. Espinoza, O. (2007). Solving the equity-equality conceptual dilemma: A new model for analysis of the educational process. Educational research, 49(4), 343-363.
15. Hanushek, E. A. and Kimko, D. D. (2000). Schooling, labor-force quality, and the growth of nations. American economic review, 90(5), 1184-1208.
16. Hanushek, E. A. (2013). Economic growth in developing countries: The role of human capital. Economics of Education Review, 37, 204-212.
17. Hanushek, E. A. and Woessmann, L. (2023). The Knowledge Capital of Nations: Education and the Economics of Growth. MIT Press.
18. Hanushek, E. A. and Woessmann, L. (2011). How much do educational outcomes matter in OECD countries?. Economic policy, 26(67), 427-491.
19. Keleş, S. S. (2020). Seçilmiş OECD ülkelerinde eğitim harcamaları ve 2018 PISA performanslarının karşılaştırılmalı analizi. Maliye Çalışmaları Dergisi, (63), 57-75.
20. Kılıçaslan, H. and Yavuz, H. (2019). PISA sonuçları ile Türkiye’de eğitim harcamaları ilişkisi. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 296-319.
21. Leclercq, F. (2005). The relationship between educational expenditures and outcomes. Document de Travail DT/2005-05, Développement Institutions et Analyses à Long terme (DIAL), Paris.
22. Longobardi, S. and Regoli, A. (2014). Does public spending improve educational resilinece? A longitudinal analysis of OECD-PISA data. Siep Working Paper, No. 669.
23. Mitra, D. (2011). Pennsylvania’s Best Investment: The social and economic benefits of public education. Pennsylvania State University, 3.
24. Mueller, N. (2007). (Mis-)Understanding education externalities. MPRA Paper, No. 5331.
25. Nazarko, J. and Šaparauskas, J. (2014). Application of DEA method in efficiency evaluation of public higher education institutions. Technological and Economic development of Economy, 20(1), 25-44.
26. Organisation for Economic Co-operation and Development (2017). The funding of school education: Connecting resources and learning (OECD Reviews of School Resources). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264276147-en.
27. Organisation for Economic Co-operation and Development (2018). Effective Teacher Policies: Insights from PISA. OECD Publishing.
28. Organisation for Economic Co-operation and Development (2021). Education at a Glance 2021: OECD Indicators. OECD Publishing.
29. Organisation for Economic Co-operation and Development (2023), PISA 2022 Results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education, PISA, OECD Publishing, Paris.
30. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2024). TALIS 2024 Results: Country note-Türkiye. OECD.
31. Patrinos, H. A. (2000). Market forces in education. European Journal of Education, 35(1), 61-80.
32. Pritchett, L. and Viarengo, M. (2014). The state, socialization, and private schooling: When will governments support alternative producers? The Journal of Development Studies, 50(7), 952–968.
33. Samuelson, P. A. (1954). The pure theory of public expenditure. The review of economics and statistics, 387-389.
34. Schleicher, A. (2009). Securing quality and equity in education: Lessons from PISA. Prospects, 39(3), 251-263.
35. Serbes, H., Bektaş, N. B. ve Çetinkaya, Ö. (2020). Türkiye’de kamu eğitim harcamalarının PISA göstergeleri bağlaminda etkinliğinin değerlendirilmesi. International Journal of Public Finance, 5(1), 27-55.
36. Shanta, S. and Wells, J. G. (2022). T/E design based learning: assessing student critical thinking and problem solving abilities. International Journal of Technology and Design Education, 32(1), 267-285.
37. Sonje, A. A., Deskar-Skrbic, M. and Sonje, V. (2018). Efficiency of public expenditure on education: comparing Croatia with other NMS. In INTED2018 Proceedings (pp. 2317-2326). IATED.
38. Şafak, İ., Gül, A. U., Akkaş, M. E., Gediklili, M., Portakal, S. Ü. ve Kanat, Ş. M. (2015). Orman işletme şefliklerinin etkinliğinin bulanık veri zarflama yöntemi ile belirlenmesi. Orman Mühendisleri Odası Yayınları.
39. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. (2020). Öğretim programlarini değerlendirme raporu. Millî Eğitim Bakanlığı. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023). Merkezi yönetim bütçe gerçekleşmeleri ve beklentiler raporu.
40. Ulucan, A. (2000). Şirket performanslarının ölçülmesinde veri zarflama analizi yaklaşımı: Genel ve sektörel bazda değerlendirmeler. Hacettepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 18(1), 405–418.
41. Voigt, P., Thum-Thysen, A. and Simons, W. (2020). The Economic Benefits of Improving Efficiency in Public Spending on Education in the European Union (No. 056). Directorate General Economic and Financial Affairs, European Commission.
42. Winkler, D. R. (1990). Higher education in Latin America. Issues of efficiency and equity. World Bank Discussion Papers 77.
43. Woessmann, L. (2016). The importance of school systems: Evidence from international differences in student achievement. Journal of Economic Perspectives, 30 (3), 3-32.