Türkiye’de Mali Yerelleşmenin Performans Analizi: Gelir ve Harcama Göstergeleri Üzerine Bir Değerlendirme (2013-2025)

Öz

Bu çalışma, 2013-2025 dönemine ait resmi veriler temelinde gelir ve harcama göstergelerini analiz ederek Türkiye’de mali yerelleşmenin pratik performansını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, mali yerelleşmeyi yalnızca hukuki veya kurumsal düzenlemeler üzerinden değil, fiili mali yapı ve performans göstergeleri üzerinden değerlendirmektedir. Bu kapsamda, yerel yönetimlerin öz gelir oranı, merkezi yönetim transferlerine bağımlılık düzeyi ve harcama bileşimi betimsel-analitik bir çerçevede incelenmiştir. Bu göstergeler, yerel düzeyde fiili mali özerklik kapasitesini değerlendirmek için kullanılmıştır. Bulgular, harcama tarafında göreli bir esneklik ve operasyonel kapasite bulunduğunu, buna karşılık gelir tarafında mali kapasitenin sınırlı kaldığını ve merkezi transferlerin baskın rolünü sürdürdüğünü göstermektedir. Bu durum, mali yerelleşmenin gelir ve harcama boyutları arasında yapısal bir asimetriye işaret etmekte ve Türkiye’de yerel mali özerkliğin kısıtlı kaldığını ortaya koymaktadır. Çalışma, mali yerelleşmenin performans temelli değerlendirilmesine katkı sunmakta ve yerel mali kapasitenin güçlendirilmesine yönelik politika tartışmaları için analitik bir çerçeve önermektedir. Genel olarak bulgular, Türkiye’de mali yerelleşmenin gelir yaratma kapasitesinden ziyade harcama uygulaması boyutunda daha güçlü işlediğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mali yerelleşme
• Yerel yönetimler
• Mali performans
• Mali özerklik
• Türkiye.

Performance Analysis of Fiscal Decentralization in Türkiye: An Evaluation Based on Revenue and Expenditure Indicators (2013-2025)

Öz

This study examines the practical performance of fiscal decentralization in Türkiye by analyzing revenue and expenditure indicators based on official data for the period 2013-2025. Moving beyond a purely legal or institutional perspective, the study evaluates fiscal decentralization through actual fiscal structures and performance indicators. A descriptive analytical framework is adopted, focusing on realized fiscal outcomes rather than formal institutional design. In this context, the share of own-source revenues, dependence on central government transfers, and the composition of local expenditures are analyzed as indicators of effective fiscal autonomy at the subnational level. The findings show that expenditure-side fiscal flexibility remained relatively strong, whereas revenue performance was limited and central transfers continued to play a dominant role. This pattern reveals a structural asymmetry between the revenue and expenditure dimensions of fiscal decentralization and suggests that local fiscal autonomy remains constrained in Türkiye. The study contributes to the performance-based assessment of fiscal decentralization and offers an analytical framework for policy discussions aimed at strengthening local fiscal capacity. Overall, the findings indicate that fiscal decentralization in Türkiye operates more strongly in expenditure execution than in revenue-generation capacity.

Anahtar Kelimeler

• Fiscal decentralization
• Local governments
• Fiscal performance
• Fiscal autonomy
• Türkiye.

Kaynakça

1. Akai, N., and Sakata, M. (2002). Fiscal decentralization contributes to economic growth: Evidence from state-level cross-section data for the United States. Journal of Urban Economics, 52(1), 93-108.
2. Akın, C., and Doğan, E. (2023). Yerel yönetimler ve yönetişim: Türkiye’de kategorileri itibariyle belediyelerin bütçe giderlerinin TOPSIS yöntemi ile analizi (2006-2019). Sosyoekonomi, 31(57), 357-383.
3. Akin, Z., Bulut-Cevik, Z. B., and Neyapti, B. (2016). Does fiscal decentralization promote fiscal discipline? Emerging Markets Finance and Trade, 52(3), 690-705.
4. Akman, Ç. (2018). Yaklaşım, ilke ve unsurları çerçevesinde mali yerelleşmeyi anlamak. TESAM Akademi Dergisi, 113-140.
5. Aksu, H., and Türkal, H. (2024). Yerel bir vergi olarak emlak vergisinin mali özerklik açısından değerlendirilmesi: Türkiye örneği. Econharran, 8(13), 33-54.
6. Arıkboğa, Ü. (2025). Belediyelerin öz gelirleri ve reform ihtiyacı: Marmara Bölgesi belediyeleri üzerinden bir değerlendirme. Sayıştay Dergisi, 36(138), 603-634.
7. Ateş, K. (2025). Yerel yönetimlerin mali yapısı ve mali yerelleşme üzerine bir analiz. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies, 5(1), 41-60.
8. Avcı, M., and Boz, A. (2024). Mali yerelleşme ve çevre: Yarış dibe mi zirveye mi? OECD ülkelerinden ampirik kanıtlar. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(4), 605-619.

9. Ay, Ş. (2025). Türkiye’de yerel yönetimler özelinde vergi gelirleri. SSD Journal, 10(49), 73-83.
10. Bahl, R. (1999). Fiscal decentralization as development policy. Public Budgeting and Finance, 19(2), 59-75.
11. Beev, I. D. (2022). Taxes, digitalization and decentralization. Economic Alternatives, (3), 444-453.
12. Berçintürk, T., and Yereli, A. B. (2022). OECD ülkelerinde mali yerelleşmenin belirleyenleri. Sosyoekonomi, 30(53), 291-328.
13. Bird, R. (2010). Taxation and decentralization (Economic Premise No. 38). World Bank. http://hdl.handle.net/10986/10140
14. Bird, R. M. (1993). Threading the fiscal labyrinth: Some issues in fiscal decentralization. National Tax Journal, 46(2), 207-227.
15. Bird, R. M. (2015). Fiscal decentralization and decentralizing tax administration: Different questions, different answers (Rotman School of Management Working Paper No. 2694651). https://doi.org/10.2139/ssrn.2694651
16. Brennan, G., and Buchanan, J. M. (1980). The power to tax: Analytic foundations of a fiscal constitution. Cambridge University Press.
17. Cenikli, E. (2011). Türkiye’de mali yerelleşme anlayışına tarihsel bir bakış. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(2), 1-14.
18. Çetin, G. (2024). Türkiye’de yerelde merkezileşme olgusu üzerine bir araştırma. Türk Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(1), 43-59.
19. Çetinkaya, Ö., and Demirbaş, T. (2010). Belediye gelirlerinin analizi ve mali özerklik açısından değerlendirilmesi. Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, (53), 1-18.
20. Çoban, H., and Balıkçıoğlu, E. (2022). Devlete güven ve mali yerelleşmenin güven üzerindeki etkisi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (61), 437-452.
21. Çukur, A. (2022). Türkiye’de mali yerelleşme ve kamu kesimi büyüklüğü: 2009-2020 dönemi. Maliye Dergisi, (182), 108-129.
22. Çukur, A. (2023a). Mali yerelleşmenin yerel yönetimlerin mali disiplini üzerine etkisi: Türkiye örneği. Maliye Dergisi, (184), 116-144.
23. Çukur, A. (2023b). Türkiye’de mali yerelleşmenin bölgesel gelir eşitsizliği ve yoksulluk üzerine etkileri. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 19(3), 527-560.
24. Davoodi, H., and Zou, H. F. (1998). Fiscal decentralization and economic growth: A cross-country study. Journal of Urban Economics, 43(2), 244-257.
25. Demir, A., and Yüksel, C. (2019). Türkiye’de mali yerelleşme düzeylerinin ölçülmesi. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 5(4), 13-28.
26. Engin, R., and Öksüz, M. (2025). Kamu mali yönetiminde yolsuzluğun azaltılmasında mali yerelleşmenin önemi: Türkiye için bir analiz. International Journal of Public Finance, 10(1), 59-86.
27. Esener, S. Ç., and Biber, A. E. (2025). Merkez-yerel etkileşimini anlamak: OECD üyesi ülkelerde mali yerelleşmenin ekonomik performans üzerindeki rolü ve etkileri. Çağdaş Yerel Yönetimler, 34(4), 77-116.
28. Güner, A., and Yılmaz, S. (2006). Mali yerelleşme: Teori ve uygulama üzerine yazılar. Güncel Yayıncılık.
29. Güzel, A., and Yılmaz, H. H. (2018). Fiscal decentralization in Turkey and differentiation in selected provinces. International Journal of Public Finance, 3(1), 63-82.
30. Iimi, A. (2005). Decentralization and economic growth revisited: An empirical note. Journal of Urban Economics, 57(3), 449-461.
31. Jílek, M. (2015). Factors of tax decentralization in OECD-Europe countries. European Financial and Accounting Journal, 10(2), 33-49.
32. Karabacak, B. N. (2012). Mali yerelleşme alanında ortaya çıkan yeni yaklaşımlar: Kuşaklar arası çatışma mı? Maliye Dergisi, (163), 389-415.
33. Karadeniz, Y. (2025). Mali yerelleşmenin hükümet etkinliği üzerindeki etkisi: OECD ülkelerinden kanıtlar. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27(1), 15-28.
34. Karaer, A. (2022). Yerel yönetimlerde mali kural uygulamaları ve Türkiye incelemesi. Maliye Dergisi, (182), 179-208.
35. Karagöz, B. (2015). Türkiye’de mali yerelleşme emareleri ve yatay eşitsizlik sorunu. Sosyoekonomi, 23(26), 139-164.
36. Kesik, A. (2005). Yönetimler arası mali ilişkiler ve Türkiye uygulaması. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 5(10), 74-103.
37. Khomiuk, N., Tsymbaliuk, I., Voichuk, M., Grymak, A., and Kravtsiv, I. (2021). Land taxation as a tool to ensure sustainable development of rural areas in the context of decentralization. Scientific Messenger of LNU of Veterinary Medicine and Biotechnologies. Series Economical Sciences, 23(98), 45-51.
38. Li, Q. (2016). Fiscal decentralization and tax incentives in the developing world. Review of International Political Economy, 23(2), 232-260.
39. Liberati, P., and Sacchi, A. (2013). Tax decentralization and local government size. Public Choice, 157(1), 183-205.
40. Lin, J. Y., and Liu, Z. (2000). Fiscal decentralization and economic growth in China. Economic Development and Cultural Change, 49(1), 1-21.
41. Martinez‐Vazquez, J., Lago‐Peñas, S., and Sacchi, A. (2017). The impact of fiscal decentralization: A survey. Journal of Economic Surveys, 31(4), 1095-1129.
42. Musgrave, R. A., and Musgrave, P. B. (1989). Public finance in theory and practice (5th ed.). McGraw-Hill. Oates, W. E. (2008). On the evolution of fiscal federalism: Theory and institutions. National Tax Journal, 61(2), 313-334.
43. Reingewertz, Y. (2014). Fiscal decentralization: A survey of the empirical literature. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.2523335
44. Republic of Türkiye Ministry of Treasury and Finance, Accounting General Directorate. (2013-2025). Local government budget statistics. https://muhasebat.hmb.gov.tr/mahalli-idareler-butce-istatistikleri
45. Rodden, J. (2006). Hamilton's paradox: The promise and peril of fiscal federalism. Cambridge University Press. Slavinskaite, N. (2015). Fiscal decentralisation and economic theory. Journal of Business and Legal Sciences/Revista de Ciências Empresariais e Jurídicas, (26), 109-128.
46. Tanzi, V. (1995). Fiscal federalism and decentralization: A review of some efficiency and macroeconomic aspects. In M. Bruno and B. Pleskovic (Eds.), Annual World Bank Conference on Development Economics. World Bank.
47. Tavşancı, A., and Agun, B. H. (2025). Türkiye'de yerel yönetimlerin vergilendirme yetkisinin mali özerklik açısından değerlendirilmesi. Balkan and Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS), 11(1), 15-25.
48. Tekdemir, N., Karcı, R., and Yeşil, E. (2025). Fiscal decentralization and subjective well-being: A new perspective using dynamic spatial panel model. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 12(3), 1083-1106.
49. Ter-Minassian, T. (Ed.). (1997). Fiscal federalism in theory and practice. International Monetary Fund. Thiessen, U. (2003). Fiscal decentralisation and economic growth in high-income OECD countries. Fiscal Studies, 24(3), 237-274.
50. Tiebout, C. M. (1956). A pure theory of local expenditures. Journal of Political Economy, 64(5), 416-424. Ulusoy, A., and Akdemir, T. (2022). Mahalli idareler. Seçkin Yayıncılık.
51. Weingast, B. R. (2009). Second generation fiscal federalism: The implications of fiscal incentives. Journal of Urban Economics, 65(3), 279-293.
52. Yılmaz, N. (2024). İyi yönetişim ve Avrupa Birliği vergi politikası kapsamında yerel vergi gelirlerinin analizi. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 11(2), 287-308.
53. Yılmaz, S., and Güner, A. (2013). Local government discretion and accountability in Turkey. Public Administration and Development, 33(2), 125-142.
54. Yılmaz, S., Vaillancourt, F., and Dafflon, B. (2012). State and local governments: Why they matter and how to finance them. In E. M. Slack and R. M. Bird (Eds.), The Oxford handbook of state and local government finance (pp. 105-136). Oxford University Press.
55. Yüksel, H. (2013). Türkiye’de mali yerelleşmenin boyutları ve ölçümü üzerine bir değerlendirme. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 20(2), 191-208.
56. Yüksel, H. (2014). Mali yerelleşme ve yerel ekonomik büyüme ilişkisi üzerine ampirik bir çalışma: Türkiye örneği. Amme İdaresi Dergisi, 47(4), 139-159.