Ön biçimleme ve son biçimleme kavramlarında istem mühendisliği ve istem yazma becerisinin yeri üzerine bir çalışma
Öz
İnsanlık tarihine bakıldığında günümüzdeki teknolojik gelişmelere her buluşun üzerine bir yenisi daha eklenerek ulaşılmıştır. Özelikle son elli yıldır da teknolojik gelişmeler hayatın her alanını derinden etkilemiştir. Bu sebeple yapay zekâ alanındaki ilerlemeler de teknolojik gelişmelerin dışında tutulamaz. Yıllar içinde yapay zekânın artsüremli olarak ilerlemesiyle ELIZA, PARRY ve Jabberwocky gibi sohbet robotları geliştirilmiştir. İlk ortaya çıkan bu sohbet robotlarında insan ve robotlar arasındaki etkileşimi sağlayabilmek adına istemler (promts) kullanılmıştır. Ancak bu istemler ilkel ve sadece temel işlemleri yerine getiren komutlardı. Fakat ChatGPT gibi gelişmiş dil modelleriyle birlikte istem mühendisliğinde de (promt engeneering) ciddi dönüşümler olmuştur. Artık istemlerin temel görevi sadece komut vermek değil istenilen hedefe ulaşmak, hedefe yönelik çıktıyı elde etmek için sohbet robotlarına rehberlik etmek olmuştur. Böylelikle sohbet robotları hayatın her alanında aktif rol oynayan insanların amaçları doğrultusunda kullanabileceği bir araç haline dönüşmüştür. Çeviribilim perspektifinden bakıldığında günümüzde uzman çevirmenler ve çevirmenlik öğrencileri tarafından da sohbet robotları yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Fakat istemlerin çeviri amaçlı eylemlerde kullanımının nasıl olabileceği hususunda alanda yeteri kadar çalışma olmadığı tespit edilmiştir. Bu çalışmada çeviri amaçlı eylemlerde ChatGPT sohbet robotunda yoğun bir şekilde kullanılan istemler anlatılmaya çalışılacak ve “İstem mühendisliği (promt engeneering), ön biçimleme (pre-editing) ve son biçimleme (post-editing) kavramlarına dâhil edilmeli midir?” sorusuna cevap aranacaktır. Bu çalışmada çeviri amaçlı eylemlerde ChatGPT sohbet robotunda yoğun bir şekilde kullanılan istemler anlatılmaya çalışılacak ve “İstem mühendisliği (promt engeneering), ön biçimleme (pre-editing) ve son biçimleme (post-editing) kavramlarına dâhil edilmeli midir?” sorusuna cevap aranacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aksoy, B. (1998). Teknik Çeviri. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 15(2), 71-80.
- Allen, J. (2003). Post-editing. H. S. (Ed. ) içinde, Computers and Translation (s. 297-307). Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.
- Balkul, H. İ. (2015). Türkiye’de akademik çeviri eğitiminde çeviri teknolojilerinin yerinin sorgulanması: müfredat analizi ve öğretim elemanlarının konuya ilişkin görüşleri üzerinden bir inceleme. Doktora Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi.
- Bostrom, N. (2020). Süper Zeka: Yapay Zeka Uygulamaları, Tehlikeler, Stratejiler. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
- Bozkurt, A. (2023). ChatGPT, üretken yapay zekâ ve algoritmik paradigma değişikliği. Alanyazın Eğitim Bilimleri Eleştirel İnceleme Dergisi, 63-72. doi:10.59320/alanyazin.1283282.
- Bozkurt, A. (2023). Generative artificial intelligence (AI) powered conversational educational agents: The inevitable paradigm shift. Asian Journal of Distance Education, 18(1), 198-204 doi:https://doi.org/10.5281/zenodo.7716416.
- Ciesla, R. (2024). The Book of Chatbots From ELIZA to ChatGPT. Cham: Springer.
- Douglas vd., A. (1994). Machine Translation: An Introductory Guide. London: NCC Blackwell Ltd.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Edebi Teori
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2024
Gönderilme Tarihi
24 Nisan 2024
Kabul Tarihi
17 Mayıs 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2024 Cilt: 6 Sayı: 1
APA
Canbaz, R., & Zengin, E. (2024). Ön biçimleme ve son biçimleme kavramlarında istem mühendisliği ve istem yazma becerisinin yeri üzerine bir çalışma. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi, 6(1), 88-104. https://doi.org/10.55036/ufced.1472461
AMA
1.Canbaz R, Zengin E. Ön biçimleme ve son biçimleme kavramlarında istem mühendisliği ve istem yazma becerisinin yeri üzerine bir çalışma. UFCED. 2024;6(1):88-104. doi:10.55036/ufced.1472461
Chicago
Canbaz, Rüveyda, ve Eyüp Zengin. 2024. “Ön biçimleme ve son biçimleme kavramlarında istem mühendisliği ve istem yazma becerisinin yeri üzerine bir çalışma”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi 6 (1): 88-104. https://doi.org/10.55036/ufced.1472461.
EndNote
Canbaz R, Zengin E (01 Haziran 2024) Ön biçimleme ve son biçimleme kavramlarında istem mühendisliği ve istem yazma becerisinin yeri üzerine bir çalışma. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi 6 1 88–104.
IEEE
[1]R. Canbaz ve E. Zengin, “Ön biçimleme ve son biçimleme kavramlarında istem mühendisliği ve istem yazma becerisinin yeri üzerine bir çalışma”, UFCED, c. 6, sy 1, ss. 88–104, Haz. 2024, doi: 10.55036/ufced.1472461.
ISNAD
Canbaz, Rüveyda - Zengin, Eyüp. “Ön biçimleme ve son biçimleme kavramlarında istem mühendisliği ve istem yazma becerisinin yeri üzerine bir çalışma”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi 6/1 (01 Haziran 2024): 88-104. https://doi.org/10.55036/ufced.1472461.
JAMA
1.Canbaz R, Zengin E. Ön biçimleme ve son biçimleme kavramlarında istem mühendisliği ve istem yazma becerisinin yeri üzerine bir çalışma. UFCED. 2024;6:88–104.
MLA
Canbaz, Rüveyda, ve Eyüp Zengin. “Ön biçimleme ve son biçimleme kavramlarında istem mühendisliği ve istem yazma becerisinin yeri üzerine bir çalışma”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi, c. 6, sy 1, Haziran 2024, ss. 88-104, doi:10.55036/ufced.1472461.
Vancouver
1.Rüveyda Canbaz, Eyüp Zengin. Ön biçimleme ve son biçimleme kavramlarında istem mühendisliği ve istem yazma becerisinin yeri üzerine bir çalışma. UFCED. 01 Haziran 2024;6(1):88-104. doi:10.55036/ufced.1472461
Cited By
YAPAY ZEKA İLE YENİ NESİL ÖĞRENME
Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1714494
