Türkçe Yemek Tariflerinin İngilizceye Çevirisinde Vinay ve Darbelnet’in Çeviri Stratejileri: Refika’nın Mutfağı Örneği

Öz

Gastronomi metinleri, kültürel öğeler ve özel terminolojiye sahip oldukları için çeviri sürecinde bazı zorluklar barındıran metin türlerinden birisidir. Özellikle yemek tarifleri hem işlevsel hem de kültürel boyutlarıyla çevirmenin kararlarını doğrudan etkileyen bir yapıya sahiptir. Bu doğrultuda çeviri aşamalarında kullanılan çeviri stratejilerinin incelenmesi önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, Refika’nın Mutfağı adlı yemek kitabından amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen ve Türk kültürüne ait 15 yemek tarifinden elde edilen 237 çeviri örneği Vinay ve Darbelnet’in çeviri stratejileri doğrultusunda incelenmiştir. Nitel araştırma tekniklerinden döküm analizi yöntemi kullanılmış; örnekler doğrudan (ödünçleme, öyküntü, birebir çeviri) ve dolaylı (aktarma, düzenleme, eşdeğerlik, uyarlama) çeviri stratejileri kapsamında sınıflandırılmıştır. Bulgular yemek tarifi çevirilerinde doğrudan çeviri stratejilerinin daha baskın olduğunu ve özellikle birebir (literal) çevirinin en yüksek kullanım oranına sahip olduğunu göstermektedir. Çalışma metin türünün çeviri süreçlerinde belirleyici bir unsur olduğunu ortaya koyarak gastronomi çevirisi alanına katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çeviribilim
• Vinay ve Darbelnet
• Yemek Tarifi Metinleri
• Doğrudan ve Dolaylı Çeviri Stratejileri
• Refika’nın Mutfağı

Translation Strategies of Vinay and Darbelnet in the English Translation of Turkish Recipes: The Case of Refika’s Kitchen

Öz

Gastronomy texts, due to their cultural elements and specialized terminology, constitute a type of text that presents various challenges in the translation process. Ensuring the accurate translation of the cultural context, such as the functionality of recipes, is particularly important in their translation. Recipe texts possess a structure that directly influences translators’ decisions through both functional and cultural dimensions. Accordingly, a systematic examination of the translation strategies employed during the translation process is essential. In this study, 237 translation examples derived from 15 selected recipes of Turkish cuisine from the cookbook Refika’s Kitchen were analyzed in line with Vinay and Darbelnet’s translation strategies, using purposive sampling. The study employed the qualitative research technique of content analysis; the examples were classified under direct (borrowing, calque, literal translation) and indirect (transposition, modulation, equivalence, adaptation) translation strategies. The findings indicate that direct translation strategies are more predominant in recipe translations, with literal translation showing the highest usage rate. The study highlights the determining role of text type in translation processes and provides both theoretical and practical contributions to the field of gastronomy translation.

Anahtar Kelimeler

• Translation Studies
• Vinay and Darbelnet
• Recipe Texts
• Direct and Indirect Translation Strategies
• Refika’s Kitchen

Kaynakça

1. Aksan, D. (1979). Her yönüyle dil: Ana çizgileriyle dilbilim. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
2. Altaş, A. (2017). Türkçe’ye tercüme edilen gastronomi kitaplarının bibliyometrik analizi. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 103-117.
3. Babatürk, L. (2025). Türk yemekleri ve rusça gastronomi söylemindeki temsili. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 13(45), 203-222. doi:https://doi.org/10.33692/avrasyad.1701980
4. Bekele, W. B., & Ago, F. Y. (2022). Sample size for interview in qualitative research in social sciences: A guide to novice researchers. Research in Educational Policy and Management, 4(1), 42–50. doi:10.46303/repam.2022.3
5. Berg, B. L., & Lune, H. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (H. Aydın, Çev.). Konya: Eğitim Yayınevi.
6. Beyaz, E. (2017). Representing turkish food history and food culture through translation: a case of turkish confectionery (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi (Türkiye).
7. Beyaz, E., & Gündüz, A. (2023). Yemek yazını çevirisi alanındaki bir yayıncının habitusu ve sermayesi: Güzin Yalın örneği. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, (34), 25-43.
8. Birgül, R. (2010). Refika’nın mutfağı (Cooking new istanbul style). İstanbul: Doğan Kitap

9. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. doi:10.3316/QRJ0902027
10. Catford, J. C. (1965). A linguistic theory of translation: An essay in applied linguistics. Oxford: Oxford University Press.
11. Chiaro, D., & Rossato, L. (2015). Food and translation, translation and food. The Translator, 21(3), 237–243. doi:10.1080/13556509.2015.1110934
12. Demez, N. (2014). Türkiye’de çeviribilimin gelişimi açısından paradigma kavramı ve değişiminin yansımaları (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
13. Diamanti, L. (2025). Culinary recipes as a textual genre: an analysis of their structure and procedural ınstructions. International Journal of English, 15(2), 139. doi: https://doi.org/10.5539/ijel.v15n2p139
14. Erkırtay, O. Ş. (2023). Türk mutfak kültürünün menü çevirileri yoluyla aktarımı. Edebiyat ve Beşeri Bilimler Dergisi, (70), 49-58.
15. Holmes, J. S. (2004). Çeviribilimin adı ve doğası (A. Koş, Çev.). In M. Rifat (Ed.), Çeviri seçkisi – 2: Çeviri(bilim) nedir? Başkasının bakışı (s. 165–182). İstanbul: Dünya Yayıncılık.
16. Kekeç, E. T. (2025). Jack London’ın Âdem’den önce adlı eserinin Türkçeye çevirisinin Vinay ve Darbelnet’nin çeviri yöntemleri bağlamında incelenmesi ve çeviribilimsel bir değerlendirme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
17. Kurniasari, R. W. (2025). An analysis of cultural translation strategies of culinary texts in the complete book of pasta and noodles from english to Indonesian. Indonesian TESOL Journal, 7(1), 1-8.
18. Newmark, P. (1988). Approaches to translation. Oxford: Pergamon Press.
19. Pekcoşkun Güner, S. (2021). Gastronomi metinleri çevirisinin bir alt alanı olarak yemek tarifi çevirileri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, Özel Sayı 9, 506–524. doi:10.29000/rumelide.983910
20. Sarı, Z., & Söylemez, A. S. (2022). George Orwell’in “1984” romanının iki Türkçe çevirisindeki eğretilemeli ifadelerin norm ve eşdeğerlik temelli betimleyici bir incelemesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 26, 1191–1207. doi:10.29000/rumelide.1074534
21. Timothy, D. J. (Ed.). (2016). Heritage cuisines: Traditions, identities and tourism. Routledge. doi: https://doi.org/10.4324/9781315752525
22. Venuti, L. (1995). The translator’s invisibility: A history of translation. London: Routledge.
23. Vinay, J.-P., & Darbelnet, J. (1995). Comparative stylistics of French and English: A methodology for translation (J. C. Sager & M.-J. Hamel, Trans.). Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.
24. Yalçın, P., Büyüksaraç, Z., & Aras, M. (2025). Peyami Safa’nın “Matmazel Noraliya’nın Koltuğu” adlı eserinin Vinay & Darbelnet’in çeviri stratejileri bağlamında analizi. International Journal of Languages' Education and Teaching, 13(2), 132–148.
25. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
26. İnternet Kaynakları Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe sözlük. Erişim tarihi 26 Kasım 2025, https://sozluk.gov.tr