Edebiyatta Mistik Kendini Bilme Yolculuğu: Karşılaştırmalı Edebiyatın Perspektifinden John Bunyan’ın “Çarmıh Yolcusu” ile Hermann Hesse’nin “Siddhartha”’sı
Öz
Edebiyatın disiplinlerarası açılımlarından hareket eden bu çalışma, mistik “kendini bilme” yolculuğunu, Delphi Tapınağı’nın girişindeki “kendini bil” (γνωθι σεαυτόν / nosce te ipsum) ilkesiyle buluşturan disiplinlerarası bir kavramsal çerçeveye dayanır. Çalışma, Hermann Hesse’nin “Siddhartha” adlı romanı ile John Bunyan’ın “Çarmıh Yolcusu” adlı romanını, bu kavramsal çerçevede, disiplinlerarası bir karşılaştırmalı yaklaşımla incelemektedir. Karşılaştırmalı edebiyat (komparatistik) alanına giren bu araştırmada, farklı kültürel ve dinsel bağlamlarda benzer varoluşsal soruların nasıl yapılandırıldığı analiz edilmektedir. Bu bakımdan çalışma, edebiyatlararası, disiplinlerarası ve kültürlerarası bir nitelik taşımaktadır. Her iki eser de bireyin hakikat/ varoluşsal anlam arayışını ve içsel dönüşümünü merkeze almakta, bu yönüyle ortak bir tematolojik zemini paylaşmaktadır. Bununla birlikte hakikatin doğası ve konumlandırılması bakımından belirgin farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Bunyan’ın “Çarmıh Yolcusu”’nda hakikat, Hristiyan teolojisi çerçevesinde aşkın bir gerçeklik olarak kurgulanmakta ve ilahi lütuf aracılığıyla erişilebilir bir kurtuluş hedefi olarak sunulmaktadır. Buna karşılık Hesse’nin “Siddhartha”’sında hakikat, Budizm çerçevesinde bireyin kendi deneyimi içinde ortaya çıkan içkin ve sezgisel bir farkındalık hâli olarak kavranmaktadır. Çalışmada, ana figürlerin yaptığı manevi yolculuğun başlangıç, kriz, dönüşüm ve hakikate ulaşma aşamaları ele alınarak iki metin arasındaki benzerlikler ve farklılıklar sistematik bir çerçevede ortaya konulmuştur. Mistik yolculuğun yapısal olarak evrensel bir model sunduğu; ancak hakikatin ontolojik ve epistemolojik düzeyde kültürel bağlama bağlı olarak farklılaştığı bulgulanmıştır. Bu yönüyle çalışma, karşılaştırmalı edebiyatın yalnızca metinler arası ilişkileri değil, aynı zamanda farklı düşünce ve inanç sistemlerinin hakikat anlayışlarını görünür kılan bir analiz alanı sunduğunu ortaya koymakta; edebiyatı merkeze alarak farklı kültürel ve inançsal perspektifler arasında karşılıklı anlama ve sağlıklı iletişim kurma imkânına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Sakarya Üniversitesi BAP Projesi
Proje Numarası
2024-26-11-65
Etik Beyan
Bu çalışmada araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışma kapsamında insan ya da hayvanlar üzerinde herhangi bir deneysel araştırma yapılmamıştır. Makalede kullanılan tüm kaynaklar bilimsel atıf kurallarına uygun şekilde belirtilmiştir. Çalışma daha önce yayımlanmamış olup başka bir dergide değerlendirme sürecinde değildir. Bu çalışma, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde yürütülen doktora tezinden türetilmiştir.
The Mystical Journey of Self-Discovery in Literature: John Bunyan's “The Pilgrim’s Progress” and Hermann Hesse's “Siddhartha” from the Perspective of Comparative Literature
Öz
Drawing on the interdisciplinary ramifications of literature, this study is based on an interdisciplinary conceptual framework that connects the mystical journey of “self-knowledge” with the principle of “know thyself” (γνωθι σεαυτόν / nosce te ipsum) at the entrance of the Temple of Delphi. Within this conceptual framework, the study examines Hermann Hesse's novel “Siddhartha” and John Bunyan’s novel “The Pilgrim’s Progress” through an interdisciplinary comparative approach. This research, falling within the field of comparative literature, analyzes how similar existential questions are structured in different cultural and religious contexts. In this respect, the study has an interliterary, interdisciplinary, and intercultural character. Both works center on the individual’s search for truth/existential meaning and inner transformation, thus sharing a common thematic ground. However, in Bunyan's “The Pilgrim's Progress”, truth is conceived within the framework of Christian theology as a transcendent reality and presented as a goal of salvation attainable through divine grace. In contrast, in Hesse's “Siddhartha,” truth is understood within the framework of Buddhism as an immanent and intuitive state of awareness that emerges within the individual's own experience. This study systematically examines the similarities and differences between the two texts by analyzing the stages of the spiritual journey undertaken by the main figures—beginning, crisis, transformation, and reaching the truth. It was found that while the mystical journey offers a structurally universal model, the truth differs at the ontological and epistemological levels depending on the cultural context. In this respect, the study reveals that comparative literature offers an analytical field that makes visible not only intertextual relationships but also the understandings of truth in different thought and belief systems; it aims to contribute to the possibility of establishing mutual understanding and healthy communication between different cultural and religious perspectives by focusing on literature.
Anahtar Kelimeler
Proje Numarası
2024-26-11-65
