Kadın Haklarında Çoklu Ayrımcılık Üzerine Kesişimsel Bir Okuma

Öz

Son yıllarda, kadın hareketlerinin etkin çalışma ve kazanımlarıyla, ataerkil yapının özel alana ait kılmaya çalıştığı kadına yönelik şiddet ve ihlallerinin kamusal alana ait olduğu ve bunun toplumsal bir sorum luluk olduğu anlaşıldı. Kadına yönelik şiddet ve tecavüzlerin, ataerkil yapının baskıladığı geniş ölçekli bir tahakküm ilişkisinin parçası ve aracısı olduğu görülmektedir. Kadın haklarındaki bireysel, izole edil miş ve devlet müdahalesinden bağışık olduğunun kabulüne dayanan bu soyut birey anlayışı yerine ırk, cinsiyet, toplumsal cinsiyet gibi kategorilerin öncülüğünde, kadın haklarında, kimlik temelli bir mü cadele ve kadın kimliğinin yeniden inşası ihtiyacı öne çıkmaya başlamıştır. Sosyal alanlardaki kadın haklarının analizinde, birden çok ayrımcılık türünün aynı anda oluştuğunun görülmesiyle, bu şekilde eş zamanlı olarak yaratılan çoklu ayrımcılığın, kadınlar üzerinde çok da ha derin sonuçlar yaratmıştır. Mevcut ayrımcılık anlayışımızın, ayrım cılığı sadece tek bir eksende görmeye bizi nasıl koşullandırdığının ve sınırladığının anlaşılmasıyla, çoklu ayrımcılık uygulamaları daha da görünür hale gelmiş, çoklu ayrımcılıkla birlikte anılmaya başlayan ke sişimsellik kavramı ve analizleri ortaya çıkmıştır. Kesişimsellik kav ramı, bir grubun etnik bağlam, cinsel yönelim, sınıf, yetenek, etnik kökeni, sosyo ekonomik durumu, din veya toplumsal cinsiyete göre birden çok şekilde yapılan, çoklu ayrımcılık ve baskı çeşitlerini birlikte ele alarak değerlendirmek için, uygun bir kavramsal çerçeve yarat maktadır. Kesişimsellik algısı ve çalışmalarında, sosyal kimliğin, cinsi yet, ırk ve sınıf gibi tek tip analiz kategorilerinin ötesine geçil-mekte, ırk, etnik köken, cinsiyet, sınıf, cinsellik ve yetenek gibi kategoriler, sosyal olarak yeniden bütüncül bir şekilde yapılandırılmakta ve sosyal adaleti destekleyerek, dezavantajlı grupların ilerlemesiyle birlikte, aynı zamanda sosyal yapının tüm yaşamımızı nasıl şekillendirdiğini de açıklamaktadır. Kesişimsellik kavramının sosyal alanda kullanılması, konulara çok boyutlu bakış açısı getirmekte, toplumsal yapının görünmeyen, görülmek istenmeyen yönleri de açığa çıkarmış olmaktadır. Kesişimsellik çalışmaları, çoklu ayrımcılığı göz önüne çı kararak cinsiyet ve ırksal eşitsizliklerle birlikte eğitim, kimlik, yapı, sosyal aktivizm gibi birçok faktörün birbiriyle kesiştirilmesiyle, olayların farklı şekilde okunmasını ve yorumlanmasını sağlamaktadır. Kesişimsellik, çoklu toplumsal boyutlar ve toplumsal ilişki biçimlerindeki ayrımcı ilişkilerin birleşmesi olarak tanımlanabilir. Kesişimsel ayrımcılık kavramı, tek ve sabit bir sosyal ayrımcılığın ötesine geçerek, dezavantajlı gruplar ve kadınlar üzerindeki sosyal konumlandırmayı, kesişen güç eksenleri matrisinde birleştirerek, algılamakta ve kadın haklarında yaşanan çoklu ayrımcılıkla ilgili bütüncül bir çerçeve yaratarak, yeniden değerlendirme olanağı yaratmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kadın hakları
• çoklu ayrımcılık
• kesişimsellik

An Intersectional Reading on Multiple Discrimination in Women's Rights

Öz

In recent years, with the effective work and achievements of women's movements, it has been understood that violence and violations against women, which the patriarchal structure tries to make belong to the private sphere, belong to the public sphere and that this is a social responsibility. It has been seen that violence and rape against women is a part and mediator of a large-scale domination relationship suppressed by the patriarchal structure. Instead of this abstract understanding of the individual, which is based on the acceptance of women's rights as individual, isolated and immune from state intervention, the need for an identity-based struggle and reconstruction of women's identity began to come to the fore in women's rights, led by categories such as race, sex and gender. In the analysis of women's rights in social areas, it was understood that multiple types of discrimination occur simul taneously, and that multiple discrimination created simultaneously in this way has much deeper consequences for women. With the understanding of how our current understanding of discrimination conditions and limits us to see discrimination only on a single axis, multiple discrimination practices became visible and the concepts and perceptions of intersectionality, which began to be associated with multiple discrimination, emerged. Intersectionality creates an appropriate conceptual framework for considering multiple forms of discrimination and oppression by a group based on ethnic context, sexual orientation, class, ability, ethnic origin, socio-economic status, religion or gender. In the perception and studies of intersectionality, social identity goes beyond the uniform analysis categories such as gender, race and class, categories such as race, ethnicity, gender, class, sexuality and talent are socially restructured in a holistic way and by supporting social justice, disadvantaged groups are supported. Along with its progress, it also explains how social structure shapes our entire lives. The perception of intersectionality and its use in the social field bring a multi-dimensional perspective to the issues, revealing the invisible and undesirable aspects of the social structure. Intersectionality studies provide a different reading and interpretation of events by taking into account multiple discriminations and intersecting many factors such as education, identity, structure, social activism along with gender and racial inequalities. Intersectionality can be defined as relation-ships between multiple social dimensions and forms of social relations. Intersectionality, going beyond a single and fixed social discrimination, perceives the social positioning of disadvantaged groups and women by combining them in the matrix of intersecting power axes, and creates an opportunity to reevaluate by creating a holistic framework regarding multiple discrimination in women's rights.

Anahtar Kelimeler

• women
• multiple discrimination
• intersectionality

Kaynakça

1. Batu, K, Görmez, A., (2024). Siyah Feminizm Ve Kesişimselliğe Eleştirel Bir Yaklaşım, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı / Issue: 36(2024), 399-411.
2. Bilge, S., (2010). Recent Feminist Outlooks on Intersectionality. Diogenes, 57(1), 58–72.
3. Bilge, S.,(2013). Intersectionality Undone. Saving Intersectionality from Feminist Intersectionality Studies. Du Bois Review, 10(2), 405–424.
4. Caltekin, D.A. (2021). Kadınlara yönelik her türlü şiddet ve ayrımcılığı hukukun kesişen adaletsizlikleri üzerinden okumak. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi - Istanbul University Journal of Women’s Studies, 23, 53–69. https://doi.org/10.26650/iukad.2021.879991
5. Crenshaw, K., (1989). Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine, Feminist Theory and Antiracist Politics. University of Chicago Law Review, 139-167.
6. Crenshaw, K., (1991). Mapping the Margins: Intersectionality, Identity Politics, and Violence against Women of Color. Stanford Law Review, 43(6), 1241-1299.
7. Cole, B. A., (2009). Gender, Narratives and Intersectionality: Can Personal Experience Approaches to Research Contribute to “Undoing Gender”? International Review of Education, 55(5–6), 561–578.
8. Collins, P. H., (2015). Intersectionality’s Definitional Dilemmas. Annual Review of Sociology, 41, 1-20.

9. Mutluer, N. (2008). Cinsiyet Halleri: Türkiye’de Cinsiyetin Kesişim Sınırları. İstanbul: Varlık Yayınları.
10. Nash, J. C. (2008). Rethinking Intersectionality. Feminist Review, 89 (1), 1-15.
11. Özkazanç, A. (2018). Türkiye’de Kadın Hareketi ve Kesişimsellik Yaklaşımı Kesişimsellik Tartışması. N. Berber (Der.), Duvarları Yıkmak, Köprüleri Kurmak: Yeni Küresel Feminizmin Yükselişi ve İmkanları içinde (s. 24-37). İstanbul: Heinrich Böll Stiftung Derneği.
12. Rodriguez, Jenny K. (2018). Intersectionality and Qualitative Research. In C. Cassell, A. Cunliffe, & G. Grandy, The SAGE Handbook of Qualitative Business and Management Research Methods: History and Traditions (pp. 429–461).
13. https://feministbellek.org/kesisimsellik/#:~:text=Kesi%C5%9Fimsellik%20cinsiyet%2C%20cinsel%20y%C3%B6nelim%2C%20s%C4%B1n%C4%B1f,ele%20al%C4%B1namayaca%C4%9F%C4%B1n%C4%B1%20vurgulayan%20bir%20yakla%C5%9F%C4%B1md%C4%B1r.