4 NUMARALI VE H.1171-1178/M.1758-1764 TARİHLİ ERZURUM AHKÂM DEFTERİ’NİN TAHLİLİ

Osmanlı Devleti’nde, Divanıhümayun en üst düzeyde karar alma organı olmasının yanı sıra bireysel şikâyetlerin ve davaların görüşüldüğü karara bağlandığı bir yüksek mahkeme görevini de yerine getirmiştir. Osmanlıda adaletin sağlanması temel prensip olarak benimsenmiştir. Bundan dolayı şikâyet hakkının kullanımı noktasında tebaasına önemli haklar tanımıştır. Öyle ki toplumun her kesimi bu hakkın kullanılmasında yanı başındaki bir adli makama başvuracağı gibi Divanıhümayun’a da şikâyetini sunabilmiştir. Divanıhümayun’da XVII. yüzyıla kadar alınan kararlar ‘’ Mühimme Defterleri’ ’ne kaydedilmiştir. Zamanla artan şikâyetler üzerine ‘’Şikâyet Defterleri’’ adı altında farklı defter formları oluşturulmuştur. XVIII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren şikâyetlerin artarak devam etmesiyle şikâyetlerin eyaletlere göre tasnif edilmiş ‘’ Ahkâm-ı Şikâyet’’ Defterleri oluşturulmuştur. XVIII. yüzyılın ikinci yarısıdan itibaren ahkâm defterlerinin tutulduğu eyaletlerden biri de Erzurum eyaletidir. Erzurum eyaletine ait 19 adet defter bulunmaktadır. Bu çalışmada bu defterlerden biri olan 4 numaralı Erzurum Ahkâm Defteri tahlil edilecektir. 4 numaralı defter H.1171-1178/M 1758-1764 tarihleri arasını kapsamaktadır. Defter özelinde ise Erzurum Ahkâm Defterler ’inin tarih araştırmalarındaki önemine değinilmiştir. Defterde yer alan hükümlerden bölgede miri toprak rejiminin uygulanışı ve yaşanan sorunlar, bölgedeki asayiş problemleri, iktisadi durumun göstergesi olan borç-alacak ilişkileri, miras meselelerindeki sorunlar ve çözüm önerileri, vergi meseleleri hakkında bilgi sahibi olunması amaçlanmaktadır.