TARİHİ ERZURUM EVİ CEPHE UYGULAMALARI

Erzurum şehri, günümüzdeki yerinde 415 yılında, Karin’de oturan Büyük Patrik’in talebi ve Bizans İmparatorluk generallerinden Anatolius’un tavsiyesi üzerine Doğu Roma İmparatoru II. Theodosius (408-450) tarafından kurulmuştur. Bizans İmparatorluğu tarafından, kale ve sur duvarlarıyla müstahkem, askeri garnizon şehri olarak kurulan Erzurum’un, esas imarı, Türk-İslam döneminde olmuştur. Saltukoğulları, Selçukiler, İlhanlılar ve diğer dönemlerin izlerini takip edebildiğimiz anıtsal yapı örnekleri içerisinde konut mimarisi örnekleri günümüze ulaşamamıştır. Erzurum şehir merkezinde günümüze kadar gelebilmiş konut yapı örnekleri yalnızca Osmanlı döneminin sonları ve erken Cumhuriyet döneminden kalmadır. Tarihi Erzurum evi, başlangıcından itibaren gelişen Türk-İslam konut mimarisinin bir parçası olarak yapılagelmiştir. Avlulu Bağdat evleri, Erzurum’da çıkmaz sokağın etrafına dizilen evler ya da küme evler şekline dönüştürülerek yaşatılmıştır. Hitit hilanileri, simetrik ve bitişik tasarımları ile hisar içi ve varoşların dar sokaklarının iki yakasında sıralanan birleşik nizamlı evlerinin kaynağı olmuştur. Kahire evlerinin dışa çıkma yapan “durkaa”ları tarihi Erzurum evlerinin başodasına dönüşmüştür. Doğu Anadolu'dan Hazar denizine kadar olan bölgedeki dağlık kesimde ve ayrıca Kuzey Afganistan ile Tacikistan'da ortaya çıkan "tüteklikli" evler, tarihi Erzurum evlerinin tandır evlerindeki kırlangıç örtünün bir devamıdır. Nihayet Türkler, Orta Asya’da kullandığı çadır yurtlarını, Anadolu’ya yerleşmeye başlayınca, daha önce buralarda yaşayan öncül kültürlerin ve iklimsel özelliklerin de etkisinde kalarak gelenekli Türk evine dönüştürmüşlerdir. Tarihi Türk evi, farklı coğrafyalardan elde edilen birikimin öz yaşayış, inanç ve doğal çevrede biçimlenişi ile ortaya çıkmıştır. Tarihi Erzurum evi, Türk evi üst sınıfına bağlı kalarak farklı plan ve mimari uygulamalar getirmiş ve çevresindeki birçok bölgeye etki ederek, tarihi Anadolu evini zenginleştirmiştir. Tarihi Erzurum evi bu zengin tecrübenin ve köklü kültürün bir ürünü olarak vücuda getirilmiştir. Bu çalışmanın amacı Tarihi Anadolu Türk evinin özgün bir bölümünü oluşturan tarihi Erzurum evlerinin cephe düzenlemelerini; sınıflandırmak, öznel yanlarını ortaya çıkarmak, belirgin özelliklerini tespit etmek ve genel konut mimarisi içerisindeki yerini belirlemektir.